Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Cambio de nome e apelidos

Permítese una soa modificación e sempre que se acredite que a persoa é coñecida polo novo nome ou que os apelidos pertencen á súa familia
Por Azucena García 7 de Decembro de 2006

Calquera persoa pode cambiar o seu nome, os seus apelidos ou a orde destes últimos. A solicitude tramítase no Rexistro Civil correspondente ou na Dirección Xeral dos Rexistros e do Notariado, dependente do Ministerio de Xustiza, e que rexistrou o pasado ano un total de 730 solicitudes. Para que o cambio efectúese é necesario que o interesado xustifique que é coñecido por ese nome, que os novos apelidos pertencen lexitimamente á familia de quen os solicita ou que tanto o pai como a nai están de acordo en que o primeiro apelido dos descendentes sexa o dela. No entanto, convén lembrar que a lei permite cambiar o nome una soa vez, polo que se recomenda que a decisión sexa convenientemente meditada, sobre todo de face ás institucións, como concellos ou rexistros. Paira casos especiais, como o os fillos e fillas adoptadas, autorízase a súa inscrición cos apelidos dos novos pais, mentres que se espera a aprobación, paira o próximo verán, da lei de Identidade Sexual, que permitirá ás persoas transexuais inscribirse co nome que realmente lles identifica, aínda que non se someteron a unha operación cirúrxica de cambio de sexo.

Requisitos paira o cambio de nome

Os nomes, os apelidos e a orde destes están regulados pola Lei 40/1999, de 5 de novembro. Grazas a ela, os cidadáns e cidadás poden decidir a maneira en que queren que se lles designe e solicitar o cambio correspondente. No caso do nome, segundo explica un portavoz do Ministerio de Xustiza, “o cambio pódese realizar no Rexistro Civil, si existen probas de ‘habitualidad no uso’ -padrón municipal ou documentos bancarios ou administrativos con ese nome-, ou na Dirección de Rexistros e Notariado, si non hai probas de habitualidad, pero constátase que existe una xusta causa paira solicitar o cambio”. Considérase una causa xusta a tradución do nome en castelán a calquera das outras linguas oficiais do país (eúscaro, galego, catalán, valenciano, etc.), a tradución dun nome estranxeiro ao castelán ou o cambio motivado porque o nome é contrario ás disposicións legais, por exemplo, porque é malsonante ou expresa un concepto contrario á dignidade da persoa. Por último, paira facer o cambio é necesario demostrar que este obedece a unha razón determinada e que non causará prexuízos a unha terceira persoa. O pasado ano, a Dirección de Rexistros e Notariado recibiu un total de 730 solicitudes de cambio de nome ou apelidos, xustificadas por algunha das razóns anteriores. De todos os expedientes, 560 foron aprobados e outros 170 resultaron denegados.

Á hora de inscribir a un recentemente nado, o artigo 54 da Lei de 8 de xuño de 1957 do Rexistro Civil establece que non se pode consignar máis dun nome composto, nin máis de dous simples. Ademais, prohibe os nomes que “obxectivamente” prexudican á persoa, os diminutivos ou variantes familiares e coloquiais que non alcancen sustantividad, os que fagan confusa a identificación e os que induzan a erro en canto ao sexo. Por último, tampouco permite o nome que ostente un dos irmáns, agás se este faleceu, así como a súa tradución a outra lingua. O pasado ano, segundo datos do Instituto Nacional de Estatística, os nomes preferidos foron Alejandro (7.173) e Daniel (6.459) paira os nenos, e Lucía (10.146) e María (7.784) paira as nenas.

O pasado ano, segundo datos do Instituto Nacional de Estatística, os nomes preferidos foron Alejandro e Daniel paira os nenos, e Lucía e María paira o nenas

Si algún deles quixese cambiar o seu nome, debería cando fose maior de idade ou mediante os seus representantes legais.

En canto á tramitación necesaria paira solicitar o cambio de nome, é necesario cumprimentar os seguintes documentos:

  • Solicitude dirixida, segundo os casos, ao Rexistro Civil ou ao Ministro de Xustiza ou Director Xeral dos Rexistros e do Notariado.
  • Certificación literal da inscrición de nacemento do afectado polo cambio.
  • Proba documental que acredite o uso habitual do nome que se propón ou calquera outra circunstancia en que se basee a petición.
  • En xeral, convén achegar partidas de bautismo, facer proposta de testemuñas, así como os correspondentes certificados das Reais Academias das respectivas linguas oficiais españolas, paira o suposto de substitución do nome propio polo seu equivalente onomástico en devanditas linguas.

Como cambiar o apelido

Xeralmente, ao recentemente nado impónselle en primeiro lugar o primeiro apelido do pai, seguido do primeiro apelido da nai. No entanto, a partir da entrada en vigor da Lei 40/1999, de 5 de novembro, modificouse o artigo 109 do Código Civil, co que se permite aos pais alterar esta orde e elixir en primeiro lugar o apelido da nai, sempre que así o decidan ambos de común acordo e que a orde sexa escollido no momento da inscrición do nacemento do neno no Rexistro Civil. Si non existe este acordo, ou non se opta explicitamente por el, figura como primeiro apelido o do pai e mantense esta orde paira o resto dos fillos e fillas, que só poderán solicitar que se altere a orde dos apelidos cando alcancen a maioría de idade.

No caso de que o pai ou a nai non estean recoñecidos, o recentemente nado levaría os dous apelidos do proxenitor que o inscriba, quen pode elixir a orde no que desexa que estes figuren. Ademais, no momento da inscrición, pódese aproveitar paira regularizar ortográficamente os apelidos, cando a forma inscrita no Rexistro non se adecue á gramática e fonética da lingua española correspondente.

En definitiva, paira realizar modificacións nos apelidos contémplanse o seguintes tres supostos:

1.- Cambio de apelidos. Para que este autorícese debe acreditarse:

  • Que o afectado polo cambio utiliza e coñéceselle polo apelido que solicita, sen que se cre intencionadamente paira conseguir o cambio.
  • Que os apelidos novos pertencen lexitimamente ao interesado.
  • Que os apelidos que resulten do cambio non pertenzan a unha soa liña, senón que sexan un ao lado paterno e o outro do materno.

No entanto, lembran desde o Ministerio de Xustiza, “non é necesario que concorra o primeiro dos supostos cando se trate de apelidos que sexan contrarios ao decoro, que ocasionen graves inconvenientes ou cando exista risco de que desapareza un apelido español, risco que non pode referirse ou reducirse ao ámbito dunha familia, senón ao xeneral español”. Tamén se contempla posibilidade de introducir a partícula ‘De’, previa ao apelido que sexa un nome propio, como no caso de ‘María De Juan’, paira evitar a confusión entre o nome e o apelido.

2.- Regularización ortográfica dos apelidos. Paira esta poida solicitarse ao Xuíz encargado do Rexistro Civil, a forma en que os apelidos están inscritos non debe adecuarse á gramática e fonética da lingua española correspondente.

3.- Cambio da orde dos apelidos.- Cando o pai e a nai, de común acordo e antes da inscrición do nacemento do seu fillo ou filla, deciden investir a orde dos apelidos, de maneira que se inscriba co primeiro da nai, en primeiro lugar, e co primeiro do pai, en segundo.

A documentación necesaria varía segundo a solicitude, aínda que, en xeral, débese acreditar a causa que motiva o cambio e una proba que acredite o uso, o coñecemento, a lexitimidade e a liña da que proceden os apelidos, paira o que poden achegarse certificacións das inscricións de nacemento ou partidas de bautismo dos pais e, se fose necesario, de ascendientes anteriores. Se se solicita a adecuación dos apelidos a outras linguas españolas, débense facilitar os certificados das Reais Academias das correspondentes linguas oficiais, mentres que se se pide o cambio de orde, é necesaria una declaración do mutuo acordo dos pais e o certificado da inscrición do seu nacemento. Todos estes cambios só se poden realizar una vez, polo que non se pode volver á situación anterior. É aconsellable sopesar as vantaxes e inconvenientes do cambio, sobre todo, de face ás institucións, como concello ou rexistros.

No caso dos fillos e fillas adoptados, ao inscribir a filiación no Rexistro Civil, os pais e nais adoptantes poderán escoller a orde dos apelidos, coma se tratásese dun fillo ou filla natural. Ademais, permítese cambiar a adecuación gráfica ao español da fonética de apelidos estranxeiros, así como o apelido ‘Expósito’ ou outros similares que indiquen unha orixe descoñecida, por outro que pertenza aos pais que solicitan o cambio ou por un apelido de uso corrente.

Lei de Identidade Sexual

O pasado 2 de xuño, o Consello de Ministros aprobou o proxecto de Lei de Identidade Sexual, que permitirá que os transexuais poidan cambiar o seu nome e o seu sexo nos documentos oficiais sen necesidade de someterse a cirurxía de reasignación de xenitais. Una vez que a lei entre en vigor, previsiblemente paira o verán de 2007, bastará con que se presente un informe dun médico ou un psicólogo colexiado, así como outro informe que xustifique que a persoa foi tratada médicamente durante, polo menos, dous anos paira acomodar as súas características físicas ao correspondentes respecto ao sexo reclamado. A coordinador da área de Transexuais da Federación Estatal de Lesbianas, Gais e Transexuais, Alec Casanova, recoñece que a Lei “suporá un cambio moi importante porque até agora as persoas transexuais están obrigadas a pasar un xuízo cando queren cambiar o seu nome. Neste xuízo, deben entregar os certificados médicos e cirurxiáns, así como dos tratamentos aos que foron sometidos e pasar por un médico forense que certifica o cambio de sexo, o que é un disparate, porque ningunha persoa non transexual vese obrigada a pasar por este requisito”.

Ao seu entender, o cambio que introducirá a Lei será “moi significativo” porque, segundo explica, “permitirá que cando ensinemos noso DNI o nome coincida coa nosa imaxe e porá fin aos problemas que xorden coa documentación,

“Permitirá que cando ensinemos noso DNI o nome coincida coa nosa imaxe e porá fin aos problemas que xorden coa documentación”

por exemplo, cando queremos viaxar a estranxeiro”. O cambio de sexo supón un proceso moi duro, caro e longo, aproximadamente dous anos, nos que a persoa transexual carece de documentos que a identifiquen “como realmente sente”. “Ademais, hai persoas que por problemas de saúde non se poden operar e, coa Lei, vaise a permitir que tamén elas poidan ter o nome que lles corresponde. Vai supor un salto cualitativo importante”, engade Casanova.

Na actualidade, as persoas transexuais optan utilizar nomes ‘ambiguos’, xa que ás mulleres só se lles permiten nomes de muller e aos homes, nomes masculinos. Neste caso, a Lei ampliará as posibilidades e farao, ademais, con carácter retroactivo paira todas aquelas persoas que acrediten os requisitos esixidos desde o día seguinte da súa entrada en vigor. Quen xustifiquen, mediante informe médico, ser sometidos ou sometidas a intervención cirúrxica paira cambiar de sexo, quedarán exonerados de acreditar os anteriores requisitos e poderán solicitar a emisión dun novo documento nacional de identidade.