Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Divorcio exprés

A reforma aprobada en xullo de 2005 evita o paso previo da separación e multiplica o número de rupturas en apenas medio ano
Por Azucena García 29 de Marzo de 2006

A única reforma que sufriu a Lei do Divorcio desde que se aprobase no noso país en 1981 tivo lugar en xullo do pasado ano e os resultados falan por si sós. A pesar de que o papelorio a presentar é o mesmo, os prazos acúrtanse considerablemente, o que provocou que o número de rupturas aumente: durante 2005 romperon en España 141.424 parellas, un 9,82% máis que o ano anterior. Segundo o INE, nestes momentos preséntanse un 80% de demandas de divorcio, fronte a un 20% de demandas de separacións. A que se debe este cambio? Coa nova normativa mantense a figura da separación paira aquelas parellas que a soliciten, pero non é un requisito previo, esta é a principal novidade. Agora pódese solicitar directamente o divorcio transcorridos tres meses desde o matrimonio, esta é a razón pola que o número de rupturas multiplicouse en apenas seis meses. No entanto, esta reforma non quedou exenta de polémica, principalmente porque se cuestiona a regulación da custodia compartida, presentada por unha banda como un gran avance pero que, na práctica, só se recoñece cando existe mutuo acordo entre os cónxuxes.

En só tres meses

Tras case 25 anos de vixencia, a Lei do Divorcio aprobada en 1981 foi reformada o pasado ano. Xurdía entón a Lei 15/2005, de 8 de xullo, pola que se modificaba o Código Civil e a Lei de Enjuiciamiento Civil en materia de separación e divorcio. Entre as súas novidades, a principal é a redución dos prazos, o que propiciou que xa lla coñeza como Lei do divorcio exprés.

Coa antiga norma, os matrimonios que querían divorciarse debían esperar un ano desde a celebración da voda paira presentar a demanda de separación e, una vez obtida, esperar outro ano paira presentar a demanda de divorcio. Tras a reforma e aínda que se mantén a figura da separación paira aquelas parellas que así o soliciten, pódese presentar a demanda de divorcio, sen separación previa, tan só tres meses despois de contraer matrimonio. Excepcionalmente, pódese presentar a solicitude de divorcio antes dos tres meses, por exemplo, en casos de violencia doméstica.

En só tres meses

Paira o avogado de familia Anxo Palomino a reforma non foi tan grande porque considera que só se produciu un acortamiento dos prazos, aínda que recoñece que paira moitas parellas este punto resulta “moi favorable”. “É dicir, se antes da reforma una persoa quería divorciarse tenia que esperar o prazo dun ano paira obter a separación e outro ano máis paira obter o divorcio, en total dous. Agora a solicitude pode facerse en tres meses, pero o procedemento legal é o mesmo. A palabra ‘exprés‘ non significa que se presenta a demanda e concédese o divorcio nuns días, porque o procedemento segue sendo o mesmo, só se acurtaron os prazos”, explica.

O feito de que o procedemento legal non varíe supón que un matrimonio que quere divorciarse debe contratar, como antes, un avogado e un procurador (que poden compartir nos casos de ruptura de mutuo acordo), presentar a demanda de divorcio, elaborar un Convenio Regulador paira definir as condicións da ruptura e esperar a que o xuíz conceda o divorcio. “Antigamente, o divorcio estaba penalizado en España, porque paira chegar a el había que pasar por dous xuízos, o da separación e o do divorcio. Claro que estes dous procedementos tiñan algunhas vantaxes: para que se celebarara o xuízo do divorcio era necesario presentar un novo Convenio Regulador e, nese momento, repasábase aquilo que non funcionara na separación, de maneira que había outra posibilidade de chegar a un acordo”, reflexiona Palomino.

A redución dos prazos parece animar a moitos matrimonios a pór fin á súa unión e multiplicou o número de divorcios. “Actualmente preséntanse un 80% de demandas de divorcio, fronte a un 20% de demandas de separacións -constata o avogado-. A maioría da xente opta polo divorcio porque desde que se presenta a demanda ata que se concede pode pasar apenas un mes e medio ou dous meses, e esa é a grandísima novidade”. Segundo un informe do Consello Xeral do Poder Xudicial sobre o impacto que tivo a reforma do Código Civil e a denominada ‘lei do divorcio exprés’, os divorcios consensuados aumentaron o pasado ano un 80,93% (pasaron de 28.612 en 2004 a 51.768 en 2005), mentres que o non consensuados incrementáronse un 70,32% (de 20.888 en 2004 a 35.577 en 2005) e as separacións diminuíron un 32,6% (de 77.273 en 2004 a 52.074 a 2005). En total, en 2005 romperon en España 139.419 parellas, un 10% máis que o ano anterior. “O 25% das persoas que casan acaba divorciándose entre un e tres anos despois”, confirma Palomino.

Outras novidades

A redución dos prazos á hora de presentar a demanda de divorcio tamén se traduciu paira as parellas nunha redución do custo. Se antes un matrimonio debía desembolsar un mínimo de 2.500 ó 3.000 euros nos procesos de mutuo acordo, esta cantidade dividiuse agora á metade (1.200 ó 1.500 euros), ao reducirse tamén á metade o proceso. Pola súa banda, cando non hai acordo entre a parella e acoden a xuízo paira definir os termos do divorcio (proceso contencioso), a ruptura pode supor máis de 2.000 euros. Pero ademais, a reforma da lei introduciu outras novidades que, aínda que non influíron nun menor custo económico, si propiciaron una diminución do custo moral.

Causas de divorcio. A lei de 1981 obrigaba a quen presentaba una demanda de divorcio a expor os motivos desta. Así, durante polo menos un ano, debía producirse o “cesamento efectivo da convivencia conxugal“, ou ben era necesario xustificar a ruptura debido a unha infidelidade, por exemplo. Desde o pasado ano, a norma non esixe una causa concreta paira solicitar o acordo, abonda con que una das dúas partes pídao para que se conceda.

Tarefas compartidas. A reforma da lei supuxo tamén a modificación do artigo 68 do Código Civil, que obrigaba aos cónxuxes a “vivir conxuntamente, gardarse fidelidade e socorrerse mutuamente” e, desde xullo de 2005 obrígalles ademais a “compartir responsabilidades domésticas e o coidado e atención de ascendientes e descendentes e outras persoas dependentes ao seu cargo”.

Reconciliación. Neste sentido, modificouse o primeiro parágrafo do artigo 84 paira considerar á reconciliación como o proceso “que pon termo ao procedemento de separación” e que obriga á parella a informar o xuíz encargado do litixio desta decisión.

Desequilibrio económico. Redactouse de novo o artigo 97 da lei paira introducir a figura da pensión compensatoria e que “o cónxuxe ao que a separación ou o divorcio produza un desequilibrio económico en relación coa posición do outro, que implique un empeoramento na súa situación anterior no matrimonio”, teña dereito a unha compensación. Esta pensión pode consistir nunha pensión temporal ou por tempo indefinido, ou nunha prestación única, é dicir, que uno dos cónxuxes pódea abonar ao outro nun só pago.

Fondo de garantía de pensións. Cando o pai ou a nai ao que se obrigue a pagar o alimento dos fillos non cumpra con esta obrigación, o Goberno encargarase dos gastos grazas á creación dun Fondo de garantías de pensións, que tamén fará fronte á falta de pagamento da pensión compensatoria, a través de una lexislación específica que concreta o sistema de cobertura.

Custodia compartida

Un dos puntos máis polémicos da reforma do Código Civil, e que supuxo outra das novidades na normativa, foi a regulación da custodia compartida. Na lei de 1981 este tipo de custodia non estaba regulada, aínda que era concedida aos pais que a solicitaban de mutuo acordo. Desde o pasado ano, con todo, a lei regula a custodia compartida e permite que os nenos vivan alternativamente co pai ou coa nai, aínda que esixe previamente un informe do Ministerio Fiscal, con carácter non vinculante, pero que o xuíz debe ter en conta.

Paira Isidro Fresneda, portavoz da Plataforma pola Custodia Compartida, esta reforma non é máis que “una cortina de fume”, xa que, segundo explica, o único que fixo foi pór máis cambadelas á custodia compartida. “Agora é máis difícil que antes que un xuíz conceda a custodia compartida, porque ademais de esixir o acordo da parella, esixe un informe favorable do Ministerio Fiscal. Algo que nos afasta de Europa, porque en países como Italia ou Francia a custodia compartida é obrigatoria”, quéixase. Paira Fresneda a custodia compartida é a situación máis beneficiosa tanto paira os nenos como paira os pais, por iso critica tamén o articulo 92 da Lei, que recolle como “excepcionalmente”, o xuíz, a instancia dunha das partes e con informe favorable do Ministerio Fiscal, pode acordar a garda e custodia compartida “fundamentándoa en que só desta forma protéxese adecuadamente o interese superior do menor”.

Segundo o avogado Anxo Palomino, esta modificación refírese a procesos contenciosos, é dicir, aqueles en os que a parella non chega a un acordo e acode a xuízo, polo que, apunta, “é difícil que o Ministerio Fiscal permita compartir un fillo se a parella leva tan mal que é un xuíz o que decide os termos do divorcio”. “O interesante fose que se aprobou a garda e custodia en procesos contenciosos”, asegura.

A custodia compartida non implica que os nenos pasen a metade do seu tempo con cada un dos pais, senón que depende das circunstancias persoais de cada proxenitor e dos menores. “O que si permite aos pais -lembra Fresneda- é compartir os dereitos e deberes respecto dos fillos, as decisións importantes e as obrigacións, e seguir exercendo de pai e de nai”. Por esta razón, asegura non entender que a custodia compartida non sexa aínda una obrigación e lamenta que a lei outorgue no 98% dos casos a patria potestade e a custodia ás mulleres, “posto que é o proxenitor custodio o que decide todo achega do fillo”.

Convenio regulador

Toda parella que queira divorciarse debe cumprir un requisito: redactar un Convenio Regulador. Trátase dun contrato no que ambos pactan os termos do divorcio e establecen as relacións que manterán no futuro cos seus fillos, se os houbese. Neste convenio, inclúense aspectos persoais e patrimoniais,

Neste convenio, inclúense aspectos persoais e patrimoniais

como son o titular da patria potestade e da garda e custodia; uso e goce do domicilio familiar, que adoita concederse ao proxenitor custodio; réxime de visitas do proxenitor que non viva cos fillos; pensión de alimentos; posible pensión compensatoria; e liquidación das sociedades gananciales.

O Convenio Regulador debe redactarse sempre. Desta maneira, se hai acordo entre as partes, os dous cónxuxes saberán de antemán os termos do divorcio porque o xuíz aprobará o que eles decidiron. O proceso é sinxelo: os cónxuxes son citados ao xulgado, exhíbeselles o convenio, pregúntaselles si están conformes co seu contido e, se o están, a continuación dítase sentenza, sen que se celebre xuízo algún. Se non hai acordo e os cónxuxes acoden a un proceso contencioso, será o xuíz quen decida por eles os termos do divorcio.

Quizá os puntos de maior conflitividade á hora de redactar o convenio son os da pensión de alimentos e a repartición de bens. A lei establece que, no caso da pensión, o proxenitor non custodio pague un 22% do seu soldo ao outro si teñen un fillo, un 32% si teñen dous fillos e un 37% si teñen tres fillos. O feito de que traballen os dous proxenitores inflúe moi pouco nestas porcentaxes, posto que a dedicación aos fillos do proxenitor custodio, que adoita ser a nai, ten un valor económico. En canto á repartición de bens, só Cataluña e Tiroteares contan cun réxime de separación de bens paira todos os matrimonios, é dicir, no resto de España se non se especifica o contrario antes do enlace, as vodas realízanse en sociedade de gananciales, polo que é o convenio o que establece a repartición do patrimonio.