Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Estafas piramidales

Estes negocios non contan co respaldo dos organismos oficiais, de maneira que os afectados non poden recuperar todo o capital investido
Por Elena V. Izquierdo 19 de Marzo de 2009
Img piramide
Imagen: Dave Di Biase

Cada certo tempo, saltan aos medios de comunicación noticias sobre fraudes masivas levados a cabo por medio de empresas de estrutura piramidal. Miles de persoas que investiran o seu diñeiro nun negocio que consideraban seguro e que lles ofrecía elevados intereses perden o seu capital e arrastran consigo a coñecidos, familiares ou amigos que confiaran en obter unhas ganancias similares ás conseguidas por aquel que lles convidou a participar. É entón cando os afectados tentan recuperar o seu investimento e, en moitas ocasións, culpan aos gobernos por unha falta de regulación, sobre todo cando as empresas piramidales contan con certo recoñecemento. Con todo, ao non ter estes negocios un respaldo dos organismos oficiais, aos consumidores élles imposible recuperar a totalidade do seu capital. Con frecuencia os responsables son xulgados e condenados, algo que non alivia demasiado aos estafados, pois normalmente o seu diñeiro non aparece.

Un negocio lucrativo

Cando una estafa piramidal salgue á luz, a xente pregúntase en que consiste, como funciona una empresa destas características e como é posible que os estafados non se deron conta da evidencia do engano. Até hai pouco tempo pensábase que este tipo de fraudes eran sufridos por persoas con poucos coñecementos financeiros, pero o caso Madoff, que arrastrou ás maiores fortunas do mundo, deu a volta a este argumento.

A estrutura piramidal da empresa é a que dá nome a este tipo de fraude. Na parte superior sitúase o creador da compañía. É una persoa ou un grupo que, baseándose nos seus supostos coñecementos sobre investimento ou economía, convida a outras formar parte do seu lucrativo negocio. Paira iso prometen uns beneficios moi superiores aos que se poderían obter investindo noutros produtos financeiros, como os que ofrecen os bancos e caixas de aforro. Moitas veces os creadores fan correr rumores de que se vai a revalorizar un produto e aseguran ter informacións privilexiadas. Noutras ocasións, o negocio comeza con intención de ser legal pero, ao non conseguir os seus iniciais propósitos, no canto de confesar o fracaso da empresa, os promotores atraen a novos investidores paira pagar aos primeiros.

As empresas piramidales poden dar beneficios durante anos ou mesmo décadas

Moitas estafas piramidales seguen o “esquema Ponzi”, que leva este nome, non porque Carlo Ponzi fóra o primeiro en utilizar este tipo de timo senón porque prometendo elevadísimos rendementos levou a cabo una das maiores estafas da historia nos Estados Unidos durante os anos 20.

Crecemento da pirámide

Seguindo este esquema ou outros similares, o creador da empresa recibe as achegas dos investidores iniciais. O certo é que as primeiras persoas que participan no negocio si que reciben os elevados beneficios prometidos e aquí comeza a cadea porque, por unha banda, encoméndaselles o labor de captar a novas persoas que invistan no produto, algo que, doutra banda, non lles resulta difícil debido aos espectaculares intereses obtidos. Quen rodean a estes primeiros investidores queren participar duns beneficios tan fáciles de lograr, pois han visto que en pouco tempo conseguiron un diñeiro que non obterían en ningún prazo fixo ou nos produtos bancarios tradicionais que máis intereses ofrezan. Por tanto, desexan formar parte de tan rendible empresa e, sen pararse a pensar si está ou non regulada polas institucións financeiras españolas -algo tan sinxelo como buscar nos rexistros do Banco de España ou a Comisión Nacional do Mercado de Valores- invisten os seus aforros no produto, que pode ser de calquera tipo: financeiro, filatélico

Como cada cliente inicial vai captando grupos de persoas, o diñeiro multiplícase e co que van achegando os novos consumidores vaise pagando ao propietario da empresa e aos primeiros socios -que son os que máis cobran- e despois aos seguintes, segundo a estrutura piramidal, co cal os beneficios seguen crecendo. Canto máis preto estean da cima da pirámide, máis diñeiro reciben. O problema é que só na cúpula saben que non se está investindo o diñeiro senón que o único negocio consiste en pagar aos sucesivos socios co diñeiro que van investindo os últimos en chegar. O produto no que se inviste, en realidade, non ten valor.

Moitas veces as empresas piramidales teñen grandes sedes con numerosos traballadores, que sempre teñen respostas paira os investidores

A pirámide vai crecendo de maneira exponencial porque cada novo integrante vai captando a outros grupos de persoas co dobre obxectivo de percibir máis ingresos el mesmo, e moitas veces coa boa intención de que os seus coñecidos ou familiares póidanse beneficiar do negocio. Do mesmo xeito, estes á súa vez informan a outros consumidores que se apuntan en fervenza. Ademais, como ao principio funciona e reciben o seu diñeiro, os investidores dan cantidades cada vez maiores e en principio seguen coa súa elevada rendibilidade. Iso si, é necesario seguir atraendo xente porque cantas máis persoas participen, maior é o negocio paira os que se sitúan máis arriba.

Si nalgún momento a empresa capta menos socios ou ten algún problema, o propietario sempre pode achacalo á situación económica, momentos pasaxeiros, transitorios debido a fluctuaciones do mercado. Como vendeu a idea de que ten moitos coñecementos financeiros, información privilexiada e, ademais sempre respondeu, até o momento, repartindo o diñeiro entre os investidores, será crible.

Ademais, moitas veces as empresas piramidales teñen grandes sedes con numerosos traballadores, que sempre terán respostas paira os investidores, trato persoal, mesmo familiar en ocasións, así que isto xera máis credibilidade por parte dos consumidores cara á compañía. Non é o mesmo participar nunha empresa destas características a través de Internet que poder ir a unha sucursal situada na cidade na que viven os clientes. Normalmente, os empregados tampouco coñecen as intencións do dono da empresa e adoitan ser á súa vez investidores co que, cando a pirámide cae, son dobremente afectados. Outra das características da cadea é que os clientes que o desexen poden vender, é dicir, recuperar o diñeiro investido cando o necesiten, o cal redunda en crear una maior confianza entre os participantes.

Comezan as complicacións

Cando xorde entón o problema? As pirámides poden funcionar durante anos e mesmo durante décadas e irían achegando ganancias aos investidores. Para que funcionen, ten que haber máis clientes novos que antigos e no momento en que isto non ocorre, o sistema empézase a colapsar. Cando isto sucede a xente comeza a vender. Os mellor informados fixérono con antelación e recuperarán o seu diñeiro, pero o resto pódese quedar sen nada. Realmente, os últimos en participar son os máis prexudicados porque investiron o seu diñeiro e non só non recibirán os intereses prometidos senón que tampouco obterán o investimento inicial.

Cando reclamen daranse conta de que a empresa non estaba inscrita nos organismos oficiais paira realizar estas funcións -no caso de España a CNMV conta cun rexistro de empresas autorizadas paira prestar servizos de investimento. Isto quere dicir que a compañía pode ser totalmente legal, pero non estar cualificada paira exercer certo tipo de traballos-. Pero os consumidores fiáronse da súa relevancia social, da boca a boca e do ben que lles foi a outros coñecidos e non se molestaron en comprobar o seu respaldo estatal. Moitos participantes beneficiáronse de elevados intereses, e mesmo mirarían a quen tiñan o seu diñeiro no banco coma se fosen persoas sen información. Non se pararon a pensar, en definitiva, que se as entidades financeiras non ofrecen eses intereses será por algo.

Ante unha estafa, o mellor é asociarse con persoas que tamén a sufriron porque entre todos poderán obter mellores resultados

No momento en que o cliente reclama o seu investimento, é habitual que a entidade á que até hai pouco acudía con frecuencia estea pechada. Os responsables tentarán convencer ao consumidor de que realmente non o sabían, que pensaban que as cousas ían ir doutra maneira… Tamén pode darse a circunstancia de que fuxan co diñeiro e non se volva a saber deles. Ou que, se se lles atopa, pasen una tempada entre reixas, tras ser xulgados e condenados, pero non revelen nunca onde están os fondos.

Ante estas situacións o mellor é asociarse con persoas que sufriron a mesma estafa porque entre todos poderán obter mellores resultados. É frecuente que o diñeiro non se recupere nunca, polo menos integramente, pero a presión que se pode exercer en grupo sempre é superior á que pode facer un só consumidor.