Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Finanzas en parella

As relacións económicas poden ser fonte de conflitos cando un membro sente que o outro abusa
Por miren 27 de Abril de 2006

Conta corrente conxunta? Una paira gastos comúns e outra individual paira cada membro da parella? Aclarar certas liñas mestras no ámbito da economía familiar desde o primeiro día de convivencia axuda a evitar discusións sobre o diñeiro que poden desencadear en problemas moi graves como a desconfianza e a separación. Pero, onde está o equilibrio? No noso país a maioría dos matrimonios séguese acollendo, sen exporse outra alternativa, ao réxime económico previsto por defecto: o de sociedade de gananciales. Ignórase o dereito preventivo e se rehuye un asesoramento que podería remediar problemas de convivencia, mesmo de divorcio. Con todo, en moitos outros países europeos, como tamén ocorre en España, as mulleres contribúen notablemente cos ingresos familiares e as parellas negocian a forma de levar as súas contas día a día dunha forma máis igualitaria e participativa. Os psicólogos aseguran que o importante non é si ambos os membros gañan un soldo parecido ou si uno está no paro, senón que o fundamental é a súa forma de aceptar e xestionar as súas propias diferenzas. En calquera caso, algúns especialistas consideran saudable manter tres contas: una conxunta paira os gastos e o sostemento da vida en común, e outra persoal paira cada un dos membros da parella.

Tema tabú en moitas parellas

Da mesma maneira que non se adoita pactar entre os membros dunha parella o modo en que se van a arranxar paira realizar as tarefas domésticas, o habitual é non tratar, e moito menos acordar, a forma en que ambos van manexar o diñeiro na súa vida en común. Pero, tanto nun como noutro caso, “se non se fixo terase que facer”. Esta é a opinión que pola súa experiencia pon de relevo María José Carrasco, terapeuta conductual e profesora de Psicoloxía da Universidade Pontificia de Comiñas.

Os temas relacionados coa maneira en que van levar as contas poden abordarse “sobre a marcha”, pero polo menos teranse que trazar unhas claves. No entanto, falar destas cousas con anticipación considérase de mal gusto; é case como pór en cuestión o mito do amor, ese concepto básico que se resume na frase: “Contigo pan e cebola”. “Concretar as barreiras económicas implica una distancia que pode interpretarse pola outra parte da parella como falta de afecto”, explica esta psicóloga.Tema tabú en moitas parellas

José Antonio García, doutor en Psicoloxía do Centro de Psicoloxía Clínica de Madrid, opina que son moitos os que pensan así. “Pero o matrimonio, socialmente, é un contrato entre dúas persoas no que o acordo económico é fundamental. É, ademais, un acordo de colaboración e de entrega do un ao outro, que se plasma na forma de levar as finanzas”.

A economía afecta a todos os aspectos da vida e, por tanto, tamén á relación amorosa. Segundo García, determina a toma de decisións. “Na nosa sociedade, quen ten o diñeiro é quen decide”, afirma. Benjamín Sierra, experto en comportamentos de consumo da Facultade de Psicoloxía da Universidade Autónoma de Madrid, considera esta afirmación como certa, pero cre que non é menos certo que logo, á hora de gastar, as decisións de gasto están relacionadas co rol que cada membro da parella adopta como consumidor. “Hai decisións que están dominadas polo home (por exemplo, a compra de ferramentas), outras pola muller, como podería ser a roupa paira os nenos, e outras que son compartidas, léase as vacacións, aínda que esta realidade vai cambiando aos poucos”, especifica.

Pacto económico

Compartir o diñeiro é un elemento crave na convivencia diaria. Por iso, as diferenzas entre os bens dun e outro son importantes” paira o psicólogo José Antonio García: “se a diferenza é moi grande, o membro ‘menos podente’ da parella pode sentirse ‘agradecido’ ao outro pola súa xenerosidade. Así queda a relación económica clara e explícita. No caso de bens gananciales, o que máis ingresa ‘regala’ ao outro a diferenza e faio implicitamente”. Este psicólogo entende que é fundamental deixar moi claras, explícitas e legalmente apoiadas as relacións económicas entre os membros da parella, porque aclarar a situación económica de cada un contribúe a que se eviten moitos desgustos.

Na práctica e a falta de datos do Instituto Nacional de Estatística e do Rexistro Civil, a impresión xeneralizada e corroborada entre outras fontes por Begoña Acha, vogal na xunta directiva da Asociación Española de Avogados de Familia (AEAFA), é que o réxime económico matrimonial ao que se acollen polo menos seis de cada dez matrimonios españois é o que opera “por defecto”. É dicir, a maior parte da poboación española mantén o réxime societario de gananciales.

A maior parte da poboación española mantén o réxime societario de gananciales

Isto sucede talvez porque se aplica con carácter xeral, salvo que os cónxuxes pacten outro diferente. Así acontece excepto en Baleares e Cataluña, onde o réxime de separación de bens é o ordinario, de acordo coa súa lexislación civil específica. En canto ás parellas de feito, se non pactan o contrario, normalmente sométense ao réxime de separación de bens, dentro de una comunidade de intereses con mestura de patrimonio.

O réxime económico legal é un conxunto de regras que regula as relacións económicas entre os membros dunha parella e entre estes e terceiras persoas mentres dura a súa unión. Hai tres modelos establecidos por lei que contemplan diversas realidades. Vexamos brevemente cales son e algunhas das súas particularidades:

  • O réxime de gananciales: ambos os membros pon en común as ganancias ou beneficios obtidos indistintamente por calquera deles, de maneira que se se disolve esta sociedade, atribúeselles a metade a cada un dos cónxuxes.
    • A sociedade de gananciales empeza coa celebración do matrimonio ou cando se pacta a súa aplicación a través de “capitulaciones matrimoniais”.
    • Poden existir bens privativos. Son os que pertencen exclusivamente a un dos cónxuxes con anterioridade ao comezo da sociedade de gananciales ou aos que uno dos dous accede por medio dunha herdanza. Pero son gananciales todos os bens obtidos polo traballo ou negocio de calquera dos cónxuxes, así como as rendas ou os intereses que produzan tanto os bens privativos como os gananciales.
    • A sociedade de gananciales deberá afrontar as débedas contraídas por un só cónxuxe.
    • A administración e xestión dos bens gananciales corresponde de forma conxunta aos dous cónxuxes. Paira tomar decisións sobre estes bens requírese o consentimento de ambos os cónxuxes. Con todo, uno só dos cónxuxes pode realizar gastos urxentes ou de necesidade.
    • A liquidación da sociedade de gananciales pode realizarse xudicialmente por divorcio ou notarialmente.
    • Tras a liquidación debe cambiarse a titularidade dos bens que se atribúan a cada cónxuxe.
  • No réxime de separación de bens pertencen a cada cónxuxe os bens que tivesen antes da celebración do matrimonio así como os adquiridos durante o mesmo. Segundo a letrada Begoña Acha, vicedelegada dos avogados de familia en Álava e Biscaia, este réxime substitúe con frecuencia ao inicial de sociedade de gananciales “cando hai un empresario na familia, para que o patrimonio non quede exposto a terceiros”. Tamén é frecuente entre os “profesionais de clases adiñeiradas”.
  • A cada membro da parella corresponde o uso e goce dos seus bens e das rendas obtidas, de modo que pode dispor eles libremente. Non necesita o consentimento do seu cónxuxe paira vendelos, alugalos, doalos etc.
    • Os cónxuxes contribúen ao sostemento das cargas do matrimonio e fano, salvo que pacten outra cousa, en proporción aos seus respectivos recursos económicos.
  • O réxime de participación en ganancias: é o ordinario en Alemaña e introduciuse en España en 1981. Funciona realizando un inventario inicial do que achega cada membro e outro final. Leva o dereito de cada un dos cónxuxes a participar nas ganancias que o outro obteña durante o tempo en que este acordo estea vixente.
    • A cada cónxuxe correspóndelle a administración, o goce e a libre disposición dos bens que lle pertencen, así como os que adquira durante o matrimonio.
    • Se se compra xunto co cónxuxe algún ben ou dereito, pertencerá aos dous.
    • Pode pactarse que a participación nas ganancias entre os cónxuxes sexa distinta ao 50%, pero terá que aplicarse ás dúas partes por igual e na mesma proporción paira ambos os patrimonios. O 50% será o tope máximo cando haxa fillos non comúns.

    Pragmatismo e comunicación

    A incorporación das mulleres ao traballo remunerado e o feito de que, por exemplo, sexan maioría na Universidade, e por tanto estean máis formadas en aspectos económicos, pode contribuír a que as parellas negocien a forma de levar as súas contas nestes momentos dunha forma máis igualitaria, cando o nivel de coñecemento e implicación na economía familiar é semellante en ambos os membros, defende o profesor Sierra.

    En calquera caso, o réxime económico ideal paira una parella será aquel que mellor se adapte ás necesidades dos dous membros.

    O réxime económico ideal paira una parella será aquel que mellor se adapte ás necesidades dos dous membros

    O extraordinario é que ambos coincidan ao cento por cento nos seus criterios. Con todo, ben é verdade que canto máis difiren as perspectivas de cada un respecto das cuestións que comparten, desde o tempo libre ás relacións coas respectivas familias de orixe, o diñeiro ou a sexualidade, maiores serán as súas dificultades paira conseguir un punto de encontro.

    De todos os xeitos, “non son tan importantes as diferenzas senón a maneira de manexalas”, insiste María José Carrasco. Trátase de buscar un sistema que teña presente as motivacións dos dous. Polo xeral é aconsellable que se impliquen ambos os membros da parella, que ningún deles se desentienda e que á vez sexan capaces de manter certa independencia no gasto.

    O primordial é manter una actitude positiva ante a negociación, nisto coinciden todas as fontes consultadas. Todas elas aseguran igualmente que nin o paro dun dos membros da parella nin o feito de que ela gañe máis que el ou que haxa problemas económicos ten por que ser causa de divorcios, aínda que poden ser un detonante cando a relación amorosa está “moi deteriorada”.

    Pola súa banda, o psicólogo José Antonio García refírese a estudos que mostran que gastar o diñeiro de maneira irresponsable aumenta de forma clara as posibilidades de divorcio. O que é certo, sen ningunha dúbida, é que a economía toma un protagonismo total na ruptura dunha parella. “Téntase cobrar en diñeiro o que non se pode cobrar doutra maneira”, comenta María José Carrasco.

    As relacións económicas poden ser fonte de problemas, que xorden cando un membro sente que o outro abusa. A separación de bens non é a panacea. Sempre poden xurdir discusións. José Antonio García dános un exemplo neste réxime: se un comprou un piso antes de estar en parella e logo compárteo, cos dous vivindo xuntos as finanzas en común son inevitables. Se uno paga a comida e outros gastos para que o outro pague o piso talvez quen non é dono do piso considere que en realidade lle está axudando a custear o piso ao outro.

    Benjamín Sierra achega os seus propios matices no debate e subliña a idea de que na sociedade actual, na que o diñeiro pasou a ser un produto máis que pódese comprar, cada vez é máis complicado tomar decisións e precísase una maior formación en consumo. Sinala que a toma de decisións económicas, nas cales o diñeiro se converte nun ben/produto -créditos, hipotecas…- , cada vez ten maior repercusión nas relacións da parella, e para que estas decisións resulten satisfactorias é necesario que os consumidores estean máis informados e formados.