Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Futura lei de autónomos

A súa entrada en vigor, previsiblemente na primavera, permitirá regularizar a situación de máis de tres millóns de traballadores e traballadoras autónomos
Por Azucena García 25 de Xaneiro de 2007

A finais do pasado ano España contaba con algo máis de tres millóns de traballadores e traballadoras autónomos. Un sector moi importante cuxa situación se espera que mellore a partir da entrada en vigor do Estatuto do Traballo Autónomo, previsiblemente, na primavera. O novo texto recoñece a este grupo un catálogo de dereitos individuais e colectivos, establece una serie de garantías económicas e defende a creación dun Consello Estatal do Traballo Autónomo, que se encargará de velar polo benestar destes traballadores. Tamén se recolle a regulación específica dos autónomos economicamente dependentes, aqueles que obteñen o 75% dos seus ingresos dun único cliente, e recoñéceselles un réxime de descanso de 15 días hábiles ao ano. O obxectivo é acabar coa imaxe do traballo autónomo como aquel circunscrito a actividades de escasa rendibilidade e mostralo como una forma rendible de emprego.

Principais novidades

Principais novidades

O Estatuto do Traballo Autónomo podería entrar en vigor en tres meses. A súa posta en marcha suporá o “primeiro exemplo de regulación sistemática e unitaria do traballo autónomo na Unión Europea”, tal e como se recolle no Proxecto de Lei aprobado o pasado mes de novembro, e permitirá regularizar a situación de máis de tres millóns de traballadores e traballadoras por conta propia. Só en decembro de 2006 o Réxime Especial de Traballadores Autónomos tiña 3.052.886 afiliacións. Até agora, a situación destes trabajadore apenas estaba amparada pola Constitución, que sen facer una referencia expresa ao traballo por conta propia, recolle nalgúns dos seus preceptos dereitos aplicables aos traballadores autónomos. No resto de países da Unión Europea, a situación é parecida e as referencias a esta figura están dispersas na lexislación social e, en especial, na lexislación de seguridade social e de prevención de riscos.

Segundo o Ministerio de Traballo e Asuntos Sociais, un dos contidos máis relevantes do Estatuto é a definición que achega de traballador autónomo: “As persoas físicas que realicen de forma habitual, persoal, directa, por conta propia e fóra do ámbito de dirección e organización doutra persoa, una actividade económica ou profesional a título lucrativo, dean ou non ocupación a traballadores por conta allea”. Dentro deste grupo, inclúese aos 2,2 millóns de autónomos profesionais de distintas actividades que non teñen asalariados ou, como máximo, dous. Ademais, regúlanse as normas de prevención de riscos laborais, fundamentalmente cando se traballa en locais doutro empresario ou con materias primas ou ferramentas proporcionadas por este; permítese a xubilación anticipada si a actividade que se desempeña é de natureza tóxica, perigosa ou penosa e establécense medidas de fomento do emprego dirixidas a promover a cultura emprendedora, a reducir os custos no inicio da actividade, a formación profesional e favorecer o traballo autónomo mediante unha política fiscal adecuada.

Outros aspectos que se recollen no Estatuto fan referencia a :.

Dereitos e deberes dos traballadores autónomos. Dereito á igualdade e non discriminación, á formación e readaptación profesionais, á protección adecuada da súa seguridade e saúde no traballo, á conciliación da vida profesional e familiar, e protección aos menores de 16 anos, aos que non se permite realizar traballo autónomo “nin actividade profesional, mesmo paira familiares”. En canto aos deberes, hai que cumprir coas obrigacións derivadas dos contratos, comunicar as altas e baixas ao réxime da Seguridade Social, e cumprir coas obrigacións fiscais e tributarias, entre outros.

Dereitos colectivos. Dereito de afiliación a un sindicato ou asociación empresarial e dereito de exercer a actividade colectiva dos seus intereses profesionais. Ademais, establécense as bases paira o recoñecemento da representatividade das asociacións de autónomos, a través de una serie de criterios e previa determinación por unha comisión de expertos que designará o Ministerio de Traballo e Asuntos Sociais.

Garantías económicas. O Estatuto recoñece o dereito á percepción da contraprestación económica rendo execútese o contrato no tempo e a forma convidos e, no caso de obras subcontratadas, establece a responsabilidade do empresario principal co autónomo cando un contratista deba cantidades ao traballador.

Consello Estatal do Traballo Autónomo. Está previsto que conformen este órgano representantes das asociacións profesionais de traballadores autónomos, das organizacións sindicais e empresariais, e da Administración Xeral do Estado, as comunidades autónomas e as corporacións locais. As súas funcións serán emitir a súa parecer sobre anteproxectos de leis ou proxectos de Reais Decretos e deseño de políticas públicas que afecten os traballadores autónomos, entre outras.

Protección Social. Proponse estender a todos os autónomos a protección social por incapacidade temporal e, no caso dos traballadores autónomos economicamente dependentes, tamén estarán cubertos pola protección por accidentes de traballo e enfermidade profesional. Así mesmo, recoñécese a posibilidade de establecer reducións ou bonificacións nas bases de cotización ou nas cotas da Seguridade Social paira os traballadores autónomos que, en función doutra actividade realizada, sumando as bases de cotización, coticen por encima da base máxima do Réxime Xeral da Seguridade Social, os fillos dos traballadores autónomos menores de 30 anos que inicien una labor tamén como traballadores autónomos na actividade económica da que é titular o pai ou a nai e os traballadores autónomos que se dediquen á actividade ambulante ou á venda a domicilio.

Autónomos economicamente dependentes

O capítulo III do Estatuto do Traballo Autónomo dedícase exclusivamente ao réxime profesional do traballador autónomo economicamente dependente (TRADE), que é aquel que realiza una actividade económica ou profesional paira un cliente do que percibe, polo menos, o 75 % dos seus ingresos. No texto, concrétase que traballadores forman parte deste colectivo, coñecido como o dos “falsos autónomos”, e distíngueselles dos autónomos con carácter xeral e dos asalariados. “Desta forma, dáse seguridade xurídica ao empresario que contrata e ao traballador autónomo que presta o seu servizo, evitando que se produzan situacións irregulares de contratación”, recolle o Proxecto de Lei, que tamén contempla a posibilidade de celebrar acordos de interese profesional entre asociacións de autónomos ou sindicatos e empresas, “sempre que non vaian en contra dos postulados da lei de defensa da competencia”. Este contrato debe recoller a situación do traballador como economicamente dependente e debe garantir un mínimo de condicións de réxime de descanso (15 días hábiles ao ano), a necesidade de que a extinción do contrato estea xustificada e a solución de conflitos por procedementos non xurisdiccionais (mediación e arbitraxe).

Paira o secretario xeral da Unión de Profesionais e Traballadores Autónomos de España (UPTA), Sebastián Reyna, o feito de que os contratos dos autónomos dependentes cos seus clientes principais teñan que ser “necesariamente” por escrito e rexistrados “permite una maior seguridade xurídica paira ambas as partes,

“O feito de que os contratos dos autónomos dependentes cos seus clientes principais teñan que ser necesariamente por escrito e rexistrados permite una maior seguridade xurídica paira ambas as partes”

e asegura a voluntariedad da relación”. “Con esta disposición -continúa- acabaremos paulatinamente cos denominados falsos autónomos e os traballadores que manteñan una relación de carácter mercantil terán máis protexidos os seus dereitos económicos e sociais mínimos”. Neste sentido, o ditame do Consello Xeral do Poder Xudicial (CGPJ) sobre o Estatuto tamén cre de “especial importancia” a regulación do réxime especial do TRADE “como resposta á necesidade de dar cobertura legal a unha realidade social fronteiriza entre as figuras do traballador asalariado e do traballador por conta allea” e posto que se trata dunha clase de traballadores autónomos que, máis aló da súa autonomía funcional, desenvolven a súa actividade cunha forte e case exclusiva dependencia económica do empresario ou cliente que os contrata”.

“O TRADE ve condicionada a súa iniciativa empresarial e o seu acceso ao libre mercado. Non por iso deixa de ser autónomo, como se dixo, pero xa non goza desa teórica igualdade entre as partes, senón que a súa posición fronte ao cliente que lle contrata e do que, ademais, depende economicamente, debilítase ao ter que aceptar as condicións que este lle impón, expóndose a padecer situacións de abuso. Neste contexto, o propósito das institucións do Capítulo III é dotar de maior protección e tutela a este grupo de traballadores autónomos”, engade o CGPJ. En concreto, permítese ao traballador autónomo economicamente dependente que poida interromper a súa actividade profesional cando haxa un acordo mutuo entre ambas as partes, ante a necesidade de atender responsabilidades familiares urxentes, risco “grave e inminente” paira a súa vida ou a súa saúde, incapacidade temporal ou causa de forza maior. Se se prefire, pódense fixar outras causas de interrupción da actividade mediante un novo contrato ou acordo.

Valoración do Estatuto

En xeral, as asociacións e organismos que estudaron o novo Estatuto fixeron una valoración positiva do mesmo. Así, paira Sebastián Reyna, o texto, en cuxa redacción participou, “será a mellor Lei posible hoxe”. No entanto, recoñece que “polo seu carácter xeral ten moitos aspectos que quedaron pendentes de desenvolvemento e que están aínda sen resolver”. “Mantense aínda un déficit paira alcanzar a total converxencia no ámbito da protección social, en particular, en materias como a xubilación anticipada ou os accidentes de traballo, que poderían quedar resoltos. Tampouco se afrontou una regulación adecuada da limitación da responsabilidade patrimonial dos autónomos na súa actividade económica”, expón. Sobre a posibilidade de que os traballadores autónomos poidan cotizar paira recibir una prestación por cesamento de actividade, sinala que o Estatuto contempla un mandato ao Goberno para que propoña ao Parlamento una Lei específica que estableza un sistema de cobertura por cesamento de actividade paira os autónomos, “aínda que este sistema terá que ser autofinanciado polo propios cotizantes e, en todo caso, será un sistema independente do xeneral de desemprego que goza o resto dos traballadores”.

Pola súa banda, o presidente da Federación Nacional de Asociacións de Traballadores Autónomos (ATA), Lorenzo Amor Acedo, cualifica o Estatuto de “histórico” e congratúlase de que sexa “una Lei elaborada polos autónomos e paira todos eles, xa que baixo o seu paraugas, esta Lei protexerá aos máis de tres millóns de traballadores por conta propia, incidindo especialmente na parte do colectivo máis vulnerable, como son os autónomos economicamente dependentes”. Con todo, tamén asegura que existen “carencias por cubrir” como “a discriminación entre muller asalariada e autónoma” e a incorporación dos autónomos ao Consello Económico e Social (CES), “porque non ten xustificación algunha que uno de cada cinco traballadores deste país non estea representado neste órgano e a súa voz continúe ‘secuestrada’”, sentenza.

Precisamente, o Anteproxecto de Lei do Estatuto do Traballador Autónomo tamén foi revisado polo Consello Xeral do Poder Xudicial (CGPJ) e o CES, que fixeron una valoración positiva do texto. Segundo o ditame do CES, a regulación deste colectivo é “oportuna e positiva”, posto que representa “una realidade de importancia moi singular en España, tanto pola súa achega ao crecemento económico como pola súa contribución ao emprego e á cohesión social”. Así mesmo, valora a creación do Consello Estatal do Traballo Autónomo e destaca como aspecto máis novo a regulación do traballador autónomo economicamente dependente.

Destaca como aspecto máis novo a regulación do traballador autónomo economicamente dependente

Por outra banda, mostra a súa preocupación sobre os posibles efectos que a regulación terá sobre a actual composición do mercado de traballo, advirte da posible inseguridade xurídica que pode xerar a non regulación do modo en que se teñan que acreditar os ingresos do traballador paira outorgarlle a consideración de dependencia económica e chama a atención sobre a necesidade de establecer un papel relevante en materia de prevención de riscos laborais, de formación e información, a favor das organizacións sindicais e empresariais máis representativas e das asociacións profesionais de traballadores autónomos, xunto coas Administracións Públicas. Sobre as medidas de protección social, o CES estima necesario que se concreten máis o contido e o alcance de determinados aspectos referidos á acción protectora e a cotización.

Perfil do traballador autónomo

A Federación Nacional de Traballadores Autónomos (ATA) considera que o perfil do novo traballador autónomo correspóndese co dunha muller menor de 35 anos e dedicada ao sector servizos. Iso débese a que en 2006 as mulleres lideraron as altas no Réxime Especial de Traballadores Autónomos, ao protagonizar o 51,7% das mesmas (44.825 novas autónomas). En canto á idade, case a metade das altas corresponderon a acudas menores de 35 anos (45,3%), seguido do grupo con idades comprendidas entre 36 e 54 anos (39,8%) e os autónomos con máis de 55 anos (14,9%). Segundo datos recompilados por ATA, o 75,7% dos autónomos dados de alta o pasado ano se autoemplearon no sector servizos, seguido da construción (15,1%), industria (6,4%) e agricultura (2,8%). O secretario xeral de UPTA, Sebastián Reyna, cre que non hai ningunha razón específica pola que as mulleres lideren os últimos datos, senón que, “en xeral, as mulleres están a incorporarse cada vez máis ao mercado de traballo e o autoemprego non pode ser una excepción”. “Por outra banda, os receos históricos que existiron con respecto á capacidade emprendedora das mulleres están a superarse progresivamente, aínda que aínda hai moito que facer neste terreo”, agrega.

Doutra banda, considera que o financiamento paira o fomento do autoemprego é aínda “moi escasa e pouco eficaz”, polo que reclama máis recursos, “pero en especial un sistema de promoción específico que non se confunda coas axudas paira outro tipo de empresas de maior dimensión e que teñen una problemática ben distinta. Até hai moi pouco tempo case ningunha Administración Pública había dirixido os seus esforzos ao que é o sector, sen dúbida, máis esquecido no noso país”. “O que máis preocupa a un traballador autónomo é o medo ao fracaso e a escasa valoración do seu traballo pola sociedade.

“O que máis preocupa a un traballador autónomo é o medo ao fracaso e a escasa valoración do seu traballo pola sociedade”

Estes fracasos poden evitarse cunha adecuada asistencia técnica e asesoramento continuado, modelos de apoio que aínda hoxe non se ofrecen. A sociedade, e en particular a Administración, deben comprender que o apoio ao traballo autónomo significa a mellora de gran parte da nosa estrutura económica e una maior capacidade competitiva do noso país”, reflexiona.

Desde UPTA tamén se avoga por mellorar a situación dos pensionistas autónomos, que en decembro de 2006 superaron por primeira vez o millón de persoas (1.009.318). En concreto, lamenta que o importe medio das pensións dos autónomos sexa de 474,50 euros, “27 euros máis de media mensual que a correspondente a decembro de 2005, pero un 39,5% inferior que a correspondente ao Réxime Xeral dos traballadores asalariados, diferenza que era dun 40% en 2005”. Doutra banda, o obxectivo é acabar coa imaxe do traballo autónomo como aquel circunscrito a actividades de escasa rendibilidade e que non precisa una forte investimento, como a agricultura, a artesanía ou o pequeno comercio. O interese pasa por mostralo como una forma máis de emprego, que prolifera en países nivel de renda elevado e en actividades de alto valor engadido. “Paira iso, é imprescindible a urxente aprobación polo Ministerio de Traballo das novas normas financeiras paira fomento do autoemprego, que amplíe a 6.000 euros as axudas a fondo perdido por creación de emprego autónomo paira todos os colectivos, actualmente fixadas en 3.000 euros, e reforce as axudas especiais paira os mozos, mulleres e discapacitados”, subliñan desde UPTA.