Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Liberalización do sector eléctrico

Desde o 1 de xaneiro de 2003 poderemos elixir libremente subministrador eléctrico
Por miren 17 de Outubro de 2002

O 1 de xaneiro de 2003 é a data que marca o inicio da liberalización total do mercado enerxético español. A partir de entón, 22 millóns de consumidores -máis do 90% domésticos- poderán elixir libremente un subministrador eléctrico. O sector móvese de présa, motivado pola urxencia de deseñar estratexias paira captar a posibles usuarios. Que lle espera ao consumidor?

Un mercado complexo

O sector eléctrico español move anualmente máis de 12.000 millóns de euros. Son só catro as compañías que dominan o negocio, agrupadas na patronal Unesa: Endesa, Iberdrola, Unión Fenosa e Hidrocantábrico. Máis do 80% da produción recae en Endesa e Iberdrola, cuxo intento de fusión viuse frustrado o pasado ano polas duras condicións impostas polo Goberno. A aprobación de tal iniciativa daría lugar ao cuarto grupo eléctrico mundial en produción e primeiro en clientes.

Endesa posúe cotas de mercado en Cantabria, Aragón, Cataluña, Baleares, Estremadura, Canarias e Andalucía. Iberdrola ten clientes en Estremadura, Castela A Mancha, Comunidade valenciana, Murcia, Navarra, Aragón, País Vasco, Castela e León e Madrid. Unión Fenosa actúa en Galicia, Castela e León, Castela A Mancha e Madrid, mentres que Hidrocantábrico faio en Asturias.

O mercado eléctrico español é complexo e, polo xeral, descoñecido. As tarifas que se aplican neste negocio dependen da oferta, a demanda e as disposicións do Goberno. Así, desde 1998 o prezo basee da luz, que supón o 55% do que paga na súa factura un consumidor medio, establécese ao casar a enerxía que ofrecen as compañías xeradoras (o catro que conforman a patronal Unesa copan a totalidade do mercado) ás empresas comercializadoras. Da casación de ofertas xorde un prezo basee da enerxía paira cada una das 24 horas do día durante todo o ano. O resto depende das disposicións e tarifas fixadas polo Goberno.

A Compañía Operadora do Mercado Español da Electricidade (OMEL) é a encargada de cruzar oferta e demanda e fixar o prezo basee. Neste proceso tamén intervén Rede Eléctrica, una empresa participada polas compañías eléctricas e a SEPI (Sociedade Estatal de Participacións Industriais). Rede Eléctrica é a propietaria da rede de alta tensión e ten que garantir que a electricidade chegue aos usuarios en condicións seguras e confiables.

Directiva europea e contadores

A liberalización do sector eléctrico español comezou a finais de 1997. A directiva europea en vigor establecía que en 2000 todos os estados membros debían ter como mínimo un 30% do seu mercado liberalizado. Catro países, -Suecia, Reino Unido, Alemaña e Finlandia-, decidiron anticiparse ao resto e liberalizar de golpe. Outros como Austria, Holanda, España e Dinamarca preferiron seguir as directrices da Unión Europea en dúas fases e alcanzar a plena liberdade en 2003. Noutro grupo áchanse os países que optaron por abordar o proceso en tres etapas e aprazar até 2007 a apertura total. Entre eles atópanse Bélxica, Irlanda e Luxemburgo. Os atrasados son Francia, Portugal, Italia e Grecia, con niveis de apertura de entre o 30% e o 45% e sen data fixa paira acometer o proceso liberalizador.

Na actualidade, España posúe, segundo datos oficiais, un 52% do mercado liberalizado. Xa hai 63.000 industrias que teñen a opción de escoller a compañía eléctrica que mellor se adapte aos seus intereses. A partir do 1 de xaneiro de 2003 as familias españolas terán a mesma opción. É dicir, poderán decidir continuar coa súa actual compañía ou cambiarse a outra que lles resulte menos lesiva paira o seu orzamento. A idea, segundo o Ministerio de Economía, é abaratar a subministración eléctrica, mellorar a calidade do servizo e ampliar a oferta. Pero a Lei que permite a liberalización aínda xera múltiples dúbidas que a Comisión Nacional de Enerxía (CNE) tenta esclarecer. Como será o proceso paira darse de alta no mercado? Como se producirá o transvasamento de clientes dunha compañía a outra? Será necesario cambiar os contadores ou valerán os actuais? Son algúns dos interrogantes expostos sobre a mesa.

Novos contadores

Tan só no que respecta aos contadores, é probable que a apertura do mercado eléctrico obrigue a cambiar os 23 millóns de artefactos que miden o consumo. A razón é que moitos deles non son fiables, aínda que o Ministerio de Fomento aprobou una orde ministerial que establece en 30 anos a vida útil destes aparellos cunha marxe do 3% arriba ou abaixo de erro na medición.

De momento, a Comisión Nacional de Enerxía prevé elaborar una norma para que transitoriamente os usuarios poidan seguir utilizando o mesmo contador. A pouco máis de dous meses da entrada en vigor da Lei quedan por resolver os interrogantes achega do procedemento paira cambiar de compañía e a forma en que levará a cabo a facturación. De momento, sábese que o cambio dunha empresa a outra será gratuíto. E se o consumidor ten que cambiar de contador, este seralle fornecido pola compañía en réxime de aluguer (como ocorre agora) ou tamén se poderá adquirir en propiedade.

Estratexias empresariais e claves paira o consumidor

A pesar de que todo apunta a unha certa lentitude na incorporación dos consumidores ao mercado, as empresas xa ultiman a súa estratexia paira buscarse un oco no negocio. “As compañías traballan en varios ámbitos. Uno deles é a formación dos técnicos para que saiban operar con distintos métodos de medición. É que falamos de 22 millóns de usuarios que teoricamente poden cambiarse de subministrador”, explica Antonio Petit, o portavoz da patronal Unesa.

Estas compañías, segundo Petit, levan a cabo a súa estratexia comercial “con moito sixilo”. Aínda así, xa se sabe que no caso de Endesa, por exemplo, o seu plan consiste en ofrecer ao usuario electricidade, gas e una ampla oferta de servizos. Unión Fenosa traballa nunha oferta que permita que os seus clientes contraten non só electricidade e gas natural senón telecomunicacións. Hidrocantábrico pretende expandirse fóra de Asturias, o seu ámbito natural. E a compañía Iberdrola presentou una nova imaxe de marca acompañado dun plan destinado a alcanzar 10 millóns de clientes en 2006, fronte aos 9 millóns que posúe na actualidade.

A liberalización do sector eléctrico, segundo explican desde Unesa, fará posible que o subministrador elabore una especie de “traxe á medida” paira o usuario.

As claves

Que debe ter en conta o consumidor a partir de xaneiro de 2003?

A primeira clave consiste en saber que os usuarios que así o desexen poderán seguir abonados á súa actual compañía coa mesma tarifa cuxa subida seguirá fixando o Goberno e que actualmente se estableceu xa nun 2%.

Se un consumidor decide lanzarse á aventura do mercado libre, a Comisión Nacional de Enerxía suxire coñecer con precisión cal é o seu consumo anual e os seus hábitos na utilización da enerxía eléctrica. Si, por exemplo, ten na súa casa una lavadora que utiliza sobre todo polas noites e si tamén acende a calefacción en horario nocturno porque os membros da familia están fose todo o día, convén utilizar una tarifa que resulte beneficiosa nesas condicións. “As compañías non poden pór o prezo final á enerxía porque esta será regulada polo Goberno. O que si poden facer é combinar as tarifas e ofrecer prezos que se axusten aos hábitos do usuario”, sinalan desde UNESA.

Na liberalización tamén entran en xogo varios factores á hora de escoller una compañía. Non só se trata dos prezos, senón tamén da atención comercial, as formas de pago, o asesoramento e os servizos complementarios que ofrecerán as empresas. A calidade da subministración, en cambio, terá que ser garantida polo distribuidor. Así, se o consumidor contrata a unha empresa, este terá dereito a un desconto na súa facturación en función do número de horas que, por exemplo, interrompeuse o servizo.

A outra vantaxe teórica dos consumidores é que inclusive poderán contratar a subministración con empresas que tradicionalmente non operan nas súas comunidades a condición de que estas ofrézanllo, pois non parece lóxico que un usuario de Madrid decídase a buscar a unha empresa en Sevilla. Tal como está o mercado, nada impide que una empresa venda enerxía en calquera lugar. Hidrocantábrico, por exemplo, podería obter clientes en Madrid ou en calquera punto da xeografía española. De feito, segundo a patronal Unesa, o usuario non terá que preocuparse do transporte da electricidade até o seu domicilio. “Que fixeron paira levarme a luz á miña casa? Ese non será un problema do cliente”, sinala Antonio Petit, o portavoz de Unesa.

O portavoz da Confederación Española de Consumidores e Usuarios (CECU), Antonio López, asegura que existen serias dúbidas en canto ao proceso liberalizador previsto en 2003. “O que queremos é que a liberalización se faga de verdade e que baixen os prezos. Que non ocorra como noutros ámbitos nos que continúa o monopolio. O mercado tense que repartir e ten que haber competencia”, declara López.

Coa liberalización tamén se espera que irrompan no mercado moitas outras empresas preparadas paira abrirse camiño. Así que mentres chega o 2003, prepárese paira recibir una avalancha de ofertas. Pero non se apresure, ten tempo paira escoller, se o desexa, a que mellor lle conveña.