Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Parellas de feito: dereitos e obrigacións

As unións de feito teñen limitacións no acceso a pensión de viuvez, o ámbito fiscal, a asistencia sanitaria ou o dereito á herdanza
Por Laura Sali 17 de Marzo de 2012
Img pareja
Imagen: Éamonn

O termo parella de feito ou unións estables de parella institucionalizouse en 1998, cando se aprobou a primeira normativa autonómica en Cataluña, que regulou as denominadas unións de feito, tanto para parellas heterosexuais como homosexuais. Hoxe hai 13 comunidades que lexislaron sobre as unións de feito, pero aínda se carece dunha normativa común en España. No entanto, a súa normalización supuxo un importante paso no recoñecemento dos dereitos das parellas que non están casadas e converteuse nunha opción para quen desexan establecer un compromiso con outra persoa sen necesidade de pasar polo rexistro civil ou o altar. Comparten algúns dereitos cos unidos en matrimonio, pero persisten diferenzas importantes e teñen limitacións no acceso á pensión de viuvez, ao facer a Declaración da Renda, no acceso á asistencia sanitaria ou ao cobrar unha herdanza.

Parella de feito: que significa?

De acordo coa lei, as parellas de feito son unións estables de dúas persoas maiores de idade ou menores emancipados que, sen ningún impedimento para contraer matrimonio, poden demostrar que conviviron como mínimo un período ininterrompido variable ou teñen fillos en común.

O período en cuestión esixido varía segundo a normativa de cada comunidade autónoma, posto que non hai unha lexislación nacional. Entre os obstáculos para converterse en parella de feito figuran o estar incapacitado e a existencia de parentesco directo.

Navarra e Cataluña son as comunidades onde os dereitos das parellas de feito aseméllanse máis ao matrimonio

Unha parella de feito está composta por dúas persoas entre quen hai un vínculo similar ao dun matrimonio. Este pódese demostrar polos fillos en común, pero tamén a través de documentos, testemuñas, etc. A proba máis concluínte é a firma dun contrato privado ou ante notario, no que se reflicte esta unión, ou ben a inscrición nun rexistro de parellas de feito.

Dereitos e diferenzas entre matrimonios e unións de feito

O réxime xurídico das unións de feito, a diferenza do matrimonio, ten unha base común, pero nalgúns aspectos difire segundo cada comunidade autónoma. Onde os dereitos das parellas de feito aseméllanse máis ao matrimonio é en Navarra, seguida de Cataluña.

Algúns dos dereitos comúns cos unidos en matrimonio , e xeneralizados en todas as autonomías, son o acceso a subvencións, vivendas públicas, concesión de axudas e bolsas ou exencións fiscais en impostos.

Pero, polo demais, os dereitos destas parellas difiren bastante de quen contraen matrimonio. Entre as diverxencias máis polémicas figuran que os casados poden facer a Declaración de Facenda de forma conxunta ou individual, cando un dos dous morre ao outro lle corresponde unha pensión de viuvez e, no cálculo da pensión de xubilación, tense en conta se hai cónxuxe a cargo para elevar o importe mínimo que se cobra.

Para cobrar pensión de viuvez, debe probarse unha convivencia ininterrompida no cinco anos anteriores ao falecemento

As limitacións de parella de feito afectan de modo diferente en cada caso:

  • Pensión de Viuvez.

    Para poder cobrar esta pensión, en caso de falecemento do outro integrante da unión de feito, debe demostrarse que a parella o foi polo menos nos dous anos anteriores, mediante a inscrición nos rexistros de unións de feito ou firma de escritura pública. Ademais, debe probarse unha convivencia ininterrompida no cinco anos anteriores ao falecemento a través, entre outros, dun certificado de empadroamento.

  • Permisos retribuídos.

    Respecto dos subsidios que se outorgan por maternidade ou paternidade, as parellas de feito contan con iguais dereitos que os matrimonios.

  • Asistencia sanitaria.

    Se se proba un ano de convivencia continuada mediante a inscrición nun rexistro ou firma de escritura pública, as parellas de feito gozan do dereito á asistencia sanitaria. No caso dos matrimonios, obteñen este dereito desde o mesmo momento do casamento.

  • Alugueres.

    En caso de falecemento do membro titular do contrato, a Lei de Arrendamentos Urbanos contempla o dereito de subrogación da parella, sempre que se acrediten dous anos de convivencia.

  • Herdanzas.

    É un dos ámbitos nos que hai unha maior diferenza de trato entre parellas de feito e matrimonios. En caso de falecemento do compañeiro, os primeiros non teñen dereito a herdar, a diferenza dos segundos que reciben todos os bens. Posto que a lei non outorga dereitos automáticos, resulta imprescindible facer testamento.

  • Adopción.

    En teoría, as parellas de feito poden adoptar. Pero na práctica, resúltalles máis difícil superar todas as esixencias burocráticas.

  • Facenda.

    Quen teñen unha unión de feito non poden realizar a Declaración conxunta da Renda, a diferenza de quen viven en matrimonio. Por outra banda, en caso de doazón, para os primeiros a fiscalidade é máis alta, mentres que para os segundos é menor.

  • Pensión alimenticia.

    Ante a ruptura dunha parella de feito, débese reclamar a pensión a través dun preito específico, posto que queda fóra da xurisdición de familia.

Parellas de feito: requisitos e probas

En total, 13 comunidades, entre elas Madrid, Andalucía, Cataluña ou Aragón -as dúas últimas con dereito civil propio-, deron o paso de lexislar sobre as unións de feito. Catro -Castela-A Mancha, Castela e León, A Rioxa e Murcia- carecen de regulamentación específica máis aló da creación de rexistros autonómicos no tres primeiras. Na maior parte de España, as parellas poden elixir se formalizan ou non a súa unión nun rexistro. En calquera caso, cabe facer pactos de convivencia ante notario.

Posto que formalizar unha parella de feito leva certos beneficios, pódense esixir probas que acrediten que non é unha fraude

Aínda que resulta un trámite sinxelo e os tempos de espera son menores en relación aos que se requiren para contraer matrimonio, tamén se esixe que se cumpran determinadas circunstancias:

  • Debe ser unha unión de dúas persoas, de carácter heterosexual ou homosexual.
  • Ha de ser unha relación pública e notoria, algo que supón un comportamento similar ao dun matrimonio fronte a terceiros.

  • Non contraer xa matrimonio.

  • Levar unha vida estable e duradeira.

  • Haber uns intereses comúns para o desenvolvemento dunha vida familiar.

Posto que a formalización dunha parella de feito leva certos beneficios por parte dos contraentes, pódense esixir diversas probas para acreditar que esa unión existía con antelación e que non é unha fraude. Algunhas destas son as declaracións de convivencia, que acreditan a unión desde a data do seu outorgamento ou firma e nas que se pacta a relación económica da parella. Poden substituírse por contratos privados que se celebren entre os compañeiros.

Contratos bancarios, de aperturas de contas correntes, subscrición a cartóns de crédito, etc. poden constituír probas que presupoñan unha disposición conxunta do patrimonio común das persoas en convivencia.

Baixo a mesma perspectiva, tómanse como argumentos cribles os contratos con terceiros, como arrendamentos, venda de bens, así como o empadroamento e o domicilio fiscal, todas elas son probas que demostran a convivencia da parella nunha mesma vivenda.

Rexistros de parellas de feito

Hai máis de 200 rexistros de parellas de feito dispoñibles en toda España, onde se poden inscribir as unións de convivencia non matrimonial entre dúas persoas, incluídas as do mesmo sexo.

Para poder inscribirse, sempre con cita previa, a parella:

  • Ha de acudir acompañada de dúas testemuñas maiores de idade.
  • Deben presentar o seu DNI e un certificado de empadroamento da cidade onde residen.
  • Non poden inscribirse en dous rexistros de diferentes comunidades autónomas nin formar unión de feito con outra persoa.