Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Pensións de orfandade

Pódense cobrar até os 22 anos a condición de que o beneficiario non traballe ou si faio as súas rendas non superen o salario mínimo interprofesional
Por Rosa Cuevas 30 de Xaneiro de 2009
Img nino
Imagen: Sarah Miles

Os causantes do dereito

O falecemento dun membro da familia non só xera pena, tristeza e desolación senón que en determinadas circunstancias carrexa, ademais, situacións de necesidade económica paira os familiares do desaparecido. Una realidade que se agrava cando a persoa falecida deixa atrás fillos menores ou adolescentes. É entón cando a acción protectora da Seguridade Social entra en funcionamento coa concesión de pensións de orfandade. Estas son xunto ás pensións de viuvez, as que se outorgan a favor de familiares e o auxilio por defunción as prestacións por falecemento que se inclúen no Réxime Xeral de Traballadores da Seguridade Social. Coñecer como se xestionan, onde facelo e que contía teñen son aspectos crave para que a solicitude das pensións de orfandade non se converta nun trámite aínda máis doloroso.

O sistema de pensións da Seguridade Social diferenza entre dous roles que teñen lugar cando se tramitan as pensións de orfandade. Por unha banda, o causante da prestación e, por outro, o beneficiario dese dereito. Así, todas as persoas dadas de alta ou en situación asimilada á de alta no Réxime Xeral de Traballadores que falezan e que teñan fillos dunha determinada idade teñen dereito a que a súa descendencia cobre una pensión de orfandade. Iso si, como requisito fundamental fíxase un período mínimo de cotización con diferentes características en función da situación do traballador.

Se o falecido estaba dado de alta na Seguridade Social debe ter polo menos 500 días cotizados nos cinco anos inmediatamente anteriores ao deceso

Se a persoa falecida atopábase dada de alta na Seguridade Social debe ter polo menos 500 días cotizados nos cinco anos inmediatamente anteriores á data do deceso. En cambio, se estaba en situación asimilada ao alta, por exemplo estao una persoa desempregada ou aquela que goza dun período de excedencia paira o coidado dun fillo, aínda que se lle esixen tamén eses 500 días, deben ser anteriores á data na que cesou a obrigación de cotizar. Isto é así a condición de que a causa da morte sexa debida a unha enfermidade común, xa que a Seguridade Social non establece período mínimo de cotización algún cando o traballador falece en accidente, sexa ou non de traballo, ou debido a unha enfermidade profesional.

As persoas que non se atopasen nin dadas de alta nin en situación asimilada na data da súa morte causan dereito ás pensións de orfandade, pero tamén se lles esixe un período mínimo de cotización de 15 anos. Así mesmo, os pensionistas que reciban prestacións por xubilación na súa modalidade contributiva, e os perceptores de subsidios por incapacidades temporais ou por risco durante o embarazo e que coticen durante 15 anos á Seguridade Social son causantes das pensións de orfandade a favor dos seus fillos. E quen teñen dereito a recibilas?

Beneficiarios das pensións de orfandade

Teñen dereito a recibir una prestación por orfandade tanto os fillos naturais da persoa falecida á que se lle recoñeza este dereito como os fillos achegados pola súa parella nacidos noutro matrimonio. A condición de que ambos os cónxuxes, o que falece e o que sobrevive, leven casados polo menos dous anos, e os fillos achegados haxan convivido con eles durante ese tempo e non gocen de ningunha outra prestación da Seguridade Social. Ademais, segundo a lexislación civil, para que os fillos non naturais do falecido poidan gozar da pensión de orfandade non deben ter máis familiares que se poidan facer cargo deles.

En canto ás idades dos descendentes, o sistema establece como condición indispensable paira o cobro da prestación que na data do falecemento do proxenitor os fillos deben ser:

  • Menores de 18 anos, ou maiores desta idade pero que teñan una incapacidade permanente absoluta ou gran invalidez.
  • Maiores de 18 anos pero menores de 22 anos, ou 24 si non sobrevive ningún dos pais, cando non traballen por conta propia nin allea ou, se o fan, os ingresos obtidos sexan inferiores en cómputo anual ao 100% do salario mínimo interprofesional, isto é, 7.488 euros.
  • Os fillos póstumos nados despois do falecemento dos seus proxenitores.

Os beneficiarios dunha pensión por orfandade deixan de recibila cando cumpren a idade máxima de 22 anos, mentres que non traballen ou se o fan as súas rendas non cheguen a exceder o límite dos 7.488 euros. No entanto, no caso dos orfos absolutos, aqueles cuxo pai e nai faleceron, o prazo de goce da pensión alárgase até os 24 anos. Con todo, hai outros motivos que causan a extinción da prestación: contraer matrimonio, ser adoptado, o falecemento do propio beneficiario ou a comprobación de que o proxenitor desaparecido non morra en realidade son algunhas das principais causas.

Canto se percibe?

Canto se percibe?A contía das pensións de orfandade calcúlase aplicando unha porcentaxe do 20% a unha base reguladora, cuxo cálculo, á súa vez, depende da situación laboral do falecido na data do óbito e da causa que determine a morte. Así, se o traballador morre por enfermidade común e estando de alta na Seguridade Social, a súa base de regulación é igual ao cociente que resulte de dividir entre 28 a suma das bases de cotización durante un período ininterrompido de 24 meses. Este período pode ser elixido polos beneficiarios da pensión, e sempre ha de ser dentro dos 15 anos inmediatamente anteriores á data do falecemento. Mentres que se a morte do traballador, estando de alta ou en asimilada, débese a un accidente laboral ou a unha enfermidade profesional, a contía mensual da pensión obtense dividindo entre 12 a suma dos seguintes conceptos:

  • Salario diario do traballador na data do accidente ou da baixa por enfermidade multiplicado por 365 días.
  • Pagas extraordinarias, incluída a correspondente á repartición de beneficios.
  • O cociente de dividir os pluses, retribucións complementarias e horas extraordinarias percibidas no ano anterior ao accidente, polo número de días efectivamente traballados en devandito período. O resultado multiplicarase por 273, salvo que o número de días laborais efectivos na actividade sexa menor, nese caso, aplicarase o multiplicador que corresponda.
    • No caso de que o orfo sexa absoluto a contía da pensión de orfandade é algo maior, xa que se incrementa co 52% correspondente á pensión de viuvez, pois non hai beneficiario desa prestación como tal. A suma repártese a partes iguais entre os fillos do matrimonio con dereito a pensión. En calquera caso, as prestacións por orfandade teñen ademais uns límites mínimos e máximos que se establecen anualmente. Desta maneira, paira este exercicio una prestación deste tipo non pode ser inferior a 175,82 euros mensuais nin superior a 2.441,75 euros. Na práctica, é moi pouco común que una prestación desta natureza achéguese sequera a este importe porque as bases de regulación do falecido deberían ser case desorbitadas paira conseguir chegar a ese límite.

      Paira este exercicio una prestación deste tipo non pode ser inferior a 175,82 euros mensuais, nin superior a 2.441,75 euros

      As pensións de orfandade, que están exentas do Imposto sobre a Renda das Persoas Físicas (IRPF), abónanse mensualmente, con dúas pagas extraordinarias nos meses de xuño e de novembro; salvo no caso daquelas orixinadas pola morte en accidente de traballo ou enfermidade profesional. Nese caso, as pagas repártense entre as 12 mensualidades ordinarias. Así mesmo, cabe destacar que cando o orfo sexa menor de 18 anos, a pensión de orfandade abonarase a quen o teña ao seu cargo, e directamente ao orfo cando este alcance os 18 anos.