Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Economía doméstica

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Propinas en risco de extinción

Sindicatos e empresarios da restauración e a hostalaría coinciden en que as propinas están en decadencia

En países como Estados Unidos resulta inconcibible saír dun restaurante sen deixar propina. Máis que unha convención, é case unha norma que garante ao camareiro entre o 10% e o 15% do importe da conta. En España, en cambio, trátase dun costume voluntario, moi arraigada anos atrás pero que co tempo perdeu significación. Os consumidores parecen estar a abandonar este hábito. Por que?

A Confederación de Consumidores e Usuarios (CECU) teno moi claro: propínaa non ten razón de ser. “Non ten sentido premiar a calidade dun servizo cunha propina.


“O servizo que recibe un consumidor ten que ser sempre de calidade e esta xa se paga cando se abona a factura”
O servizo que recibe un consumidor ten que ser sempre de calidade e esta xa se paga cando se abona a factura”, afirma o portavoz desta organización, David Furtado. “Tampouco ten sentido concibila como un complemento do soldo dun traballador, senón que hai que garantir que o seu emprego estea ben remunerado”, engade referíndose a os empregados de restaurantes e hoteis, onde tradicionalmente as propinas foron máis populares.

Pero agora xa non o son tanto. Aínda que non existen estatísticas, que as propinas andan de canga baixa é unha apreciación que comparten sindicatos e empresarios da hostalaría e a restauración. O primeiro síntoma deste retroceso advertírono coa entrada en vigor do euro, que empezou a circular en 1999 convivindo coa peseta, á que substituíu ao cabo de tres anos.

Quen pensaban que o regreso dos céntimos podería ser un revulsivo para propínalas equivocáronse. A Confederación das Pequenas e Medianas Empresas do Estado Español (COPYME) realizou unha enquisa durante o primeiro mes de vida do euro en solitario que concluía que as propinas reducíronse á metade. Era a impresión duns 2.000 empresarios. Os sindicatos subscríbena, pero van máis aló.


O euro ten a culpa?

A COPYME achacaba esa diminución do 50% á falta de familiaridade dos cidadáns coa nova moeda. Tamén desde a Federación Española de Hostalaría e Restauración (FEHR) coinciden con iso. “O desconcerto levou á inhibición”, afirma o adxunto á presidencia desta organización, José Luís Guerra. A COPYME non actualizou esa enquisa transcorridos os anos, pero asegura que se tratou só dun impacto inicial e que co tempo propínalas volveron recuperarse. Polo

O primeiro síntoma deste retroceso coincidiu coa entrada en vigor do euro
contrario, os sindicatos cren que, ademais do efecto novidade, o euro continuou repercutindo negativamente nos consumidores á hora de premiar a camareiros ou botóns.

“As dúbidas que xerou ao principio ao facer o cambio por pesetas notáronse en propínalas. A xente non tiña claro o importe do servizo nin tampouco se deixaba moito ou pouco de propina”, explica Emilio Ferrero, secretario sectorial de Hostalaría da UXT. Pero logo, unha vez disipadas esas dúbidas, “foi o encarecemento que levou o euro o que contraeu propínalas”, agrega.

“A subida que experimentaron os prezos é evidente e o consumidor é consciente diso”, afirma o portavoz da CECU, David Furtado. É sen dúbida unha circunstancia que se ten en conta e que pode modificar o costume de deixar un complemento en sinal de gratitude polo servizo recibido.

Cambio de hábitos

Os sindicatos teñen claro que os hábitos dos consumidores cambiaron. Non teñen datos que o avalen porque non se realizou ningún estudo respecto diso, pero aseguran que as propinas convertéronse en algo “residual”, en palabras de Ferrero, ou “simbólico”, segundo o responsable de Acción Sindical de CC OO, Toni García.

Con todo, o euro non é o que máis dano fixo a propínalas. A principal inimiga é outra: o cartón de crédito ou de débito. O que empezou sendo unha rareza converteuse hoxe en día en algo xeneralizado e para moitos consumidores o agora menos frecuente é pagar en metálico. O uso do diñeiro de plástico, cada vez máis estendido, foi, segundo García, o “factor determinante” da caída de propínalas.

Pagar con cartón ten un efecto evidente, e é que xa non hai moedas para devolver como cambio ao consumidor, moedas que moitas veces se deixaban encima da mesa ou do mostrador. Isto é o que pasou en España, onde a propina é voluntaria, pero non noutros países como Francia, onde ese suplemento polo servizo xa vai incluído na factura e, por tanto, non se ve
A principal inimiga de propínalas é o cartón de crédito ou de débito

afectado sexa cal for o modo de pago, ou como Estados Unidos, onde o consumidor pode indicar no xustificante de pago con cartón canto máis desexa que lle carguen á súa conta en concepto de propina.

O problema dos cartóns

Tanto García como Ferrero remóntanse un oito anos atrás para datar a presenza dos cartóns en restaurantes e hoteis e, na súa opinión, a consecuente redución de propínalas. Foi a partir de 1998 e 1999, segundo datos do Banco de España, cando o número de cartóns en circulación aumentou significativamente, con alzas superiores ao 10%, e tamén cando se fixo “evidente” o uso xeneralizado do “diñeiro de plástico” xa que as operacións de pago disparáronse entre un 16% e un 19% neses anos. Desde entón, o crecemento mantívose e pasouse de 6,5 operacións de pago con cartóns de débito por habitante en 1999 a 17 pagos por habitante en 2004. Aínda así, España aínda ten camiño por percorrer pois a media europea de transaccións por habitante é o dobre.

A FEHR tamén considera que o uso dos cartóns, que nos hoteis xa é “maioritario”, pode ter a influencia que apuntan os sindicatos. Con todo, hai opinións discrepantes. Isidoro Rubio leva máis de 30 anos no sector da restauración, boa parte deles como director do restaurante Rupa de Madrid. E ao seu xuízo, os cartóns non tiveron ningún efecto perverso. Nin tampouco o euro. Ao contrario, a xente continúa deixando propinas. Cunha condición: “Se ao cliente aténdeselle ben, o cliente deixa propina”, asegura Rubio. “Todo depende da profesionalidade do traballador”, engade.

Neste sentido, Emilio Ferrero, da UXT, sinala un terceiro factor que pode contribuír na diminución de propínalas. Este sindicalista fai fincapé en que o consumidor ten a percepción de que os sectores da hostalaría e a restauración están desprofesionalizados. “Antes valorábase, pero agora é un traballo pouco recoñecido socialmente”, explica.

Ferrero admite que hai un problema de baixa cualificación e formación destes traballadores, pero tamén advirte de que iso responde a un mal cada vez máis acentuado que padecen a hostalaría e a restauración: son sectores “de paso”, o 40% das 1.600.000 persoas ás que empregan teñen contratos temporais, sobre todo novos e inmigrantes. Os estranxeiros xa copan o 20% dos postos de traballo, algo que, segundo Ferrero, non tivo en absoluto nada que ver coa caída de propínalas.

Propínalas como incentivo

Propínalas funcionaran, de feito, como incentivo para captar traballadores. Toni García lembra que houbo unha época en que ao demandante dun emprego en hoteis e restaurantes informábaselle non só do soldo que cobraría, senón tamén da cantidade estimada que podería sacarse en propinas. “Iso xa é historia”, matiza García, “agora propínaa é simbólica e non ten ningún peso nos ingresos do traballador”. O que tivera anos atrás non se atreve a cifralo. Di que varía moito en función do tipo e a categoría do establecemento, así como da súa localización xeográfica. Non é o mesmo traballar nun hotel de cidade que nun da costa.

Os turistas, por certo, tampouco son garantía de recibir máis ou maiores propinas. Os que veñen de países onde están máis institucionalizadas enseguida comprenden que aquí son voluntarias. É máis, Juan Valenzuela, da Asociación de Bares de Copas, asegura que “os españois deixan máis que os turistas”. Este empresario do lecer nocturno é dos que defende que o impacto negativo da entrada en vigor da moeda única europea foi pasaxeiro e que a longo prazo mesmo beneficiou a propínalas “porque antes a referencia eran 100 pesetas e agora é un euro”, ou sexa, 66 pesetas máis.

Pero os sindicatos insisten en facer unha lectura moito máis pesimista e falan dunha “tendencia á desaparición”. Isto, o que os traballadores temen, é o que pide a CECU, é dicir, que as propinas non volvan gañar o terreo que perderon nos últimos anos e que acaben desaparecendo.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións