Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Recibir una herdanza

Facer testamento é un trámite barato e evita moitos gastos e problemas aos futuros beneficiarios dunha herdanza
Por Elena V. Izquierdo 9 de Marzo de 2008
Img herencia
Imagen: Mike Johnson

Trámites paira recibir una herdanza

Diñeiro, inmobles, leiras, una biblioteca… Innumerables e da máis variada condición son os bens que se poden legar, e aos que accederán os herdeiros tras o falecemento do seu propietario. Que facer cando falece a persoa que decidiu incluírnos no seu testamento? O procedemento habitual é iniciar una serie de trámites paira poder gozar da herdanza.

O primeiro paso que han de dar as familias despois do falecemento do testador é solicitar o Certificado de Defunción acudindo persoalmente ao Rexistro Civil onde estea inscrito o falecido. Tamén se pode solicitar por correo ordinario ou a través de Internet. Una vez que transcorran quince días hábiles desde a defunción, os interesados deben solicitar o Certificado de Últimas Vontades, un documento expedido polo Rexistro Xeral de Actos de Última Vontade que acredita si o falecido fixera testamento e, en caso afirmativo, ante que notario outorgara a última copia. Así, os herdeiros poderán dirixirse a este profesional paira coñecer o contido do testamento.

Paira obter o Certificado de Últimas Vontades abonda con que o interesado presente o resgardo de abonar a taxa correspondente -que se paga a través do impreso oficial 790 e ascende a 3’40 euros- e achegue ademais o Certificado de Defunción. O normal é que se obteña en tres días aínda que a Administración conta cun prazo máximo de 10 paira entregalo. Si o certificado revela a existencia de testamento, os interesados dirixiranse ao notario indicado paira coñecer o contido. Co obxectivo de preservar a confidencialidade do testamento, mesmo despois da defunción, a Lei restrinxe o dereito a obter una copia do mesmo a unha serie limitada de persoas que son aquelas que obteñan algún dereito ou facultade do testamento ou as que o obterían si este documento non existise ou fosen nulas as súas disposicións, xa que só coñecendo o testamento poderían impugnalo.

Sen testamento

Pero existe a posibilidade de que o Certificado de Últimas Vontades informe de que o defunto non fixera testamento. A orde da herdanza, entón, é o que segue, tendo en conta que cada grupo de parentes exclúe ao seguinte. É dicir, o segundo grupo só recibiría bens en ausencia do anteriores, e así sucesivamente:

  • Recibirían a herdanza en primeiro lugar os fillos e, na súa falta, os netos.
  • Si non hai nin fillos nin netos, a herdanza recaería nos bisnietos.
  • En ausencia de todos os anteriores, herdarán os pais.
  • Os seguintes en herdar son os avós, ou os bisavós se non houbese avós.
  • Si os avós falecesen, recibiríana o cónxuxe.
  • En ausencia deste, herdarán os irmáns e, na súa falta, os sobriños.
  • Si non se puidese contar con ningún destes membros da familia, os bens recaerán no resto de parentes colaterais até o cuarto grao de consanguinidad.
  • O Estado sería o último en herdar, seguindo esta liña.

Paira coñecer quen son legalmente as persoas con dereito a recibir os bens do falecido, é necesario iniciar una serie de trámites legais, e farase a través da Declaración de Herdeiros Ab intestato. Paira realizala hai dúas vías segundo o parentesco co defunto, ben sexan familiares directos ou parentes colaterais.

As persoas consideradas legalmente herdeiras forzosas do falecido -é dicir os descendentes directos, o cónxuxe viúvo ou, en defecto dos anteriores, os pais do defunto- deben acudir a calquera notario público da poboación en que o falecido tivo o seu último domicilio para que levante o que se denomina Acta de Notoriedade. O domicilio acredítase coa dirección que figuraba no DNI do defunto ou cun certificado de empadroamento. Si nunca tivo domicilio en España han de ir ao da poboación en que morrese e si fíxoo fóra do país, ao do lugar en que tivese a parte máis importante das súas contas correntes ou bens.

O notario solicitará á familia os seguintes documentos:

  1. Certificado de Defunción.
  2. Certificado do Rexistro Xeral de Actos de Última Vontade que acredite que non hai testamento.
  3. Certificado de nacemento dos fillos do defunto.
  4. Certificado de Defunción dos fillos que morresen.
  5. Certificado de Matrimonio do falecido.
  6. Documento Nacional de Identidade ou, na súa falta, Certificado de Empadroamento do defunto.

Na Acta de Notoriedade, comprobada a documentación achegada e tras a declaración de dúas testemuñas, o notario fará constar o seu xuízo sobre si quedan ou non acreditados os feitos nos que se funda a Declaración de Herdeiros e, en caso afirmativo, declarará que estes parentes son os lexítimos receptores dos bens do defunto. O notario pode expedir una copia da acta e realizar a partición da herdanza cando pasen 20 días hábiles desde a firma. O custo da Declaración de Herdeiros ante notario pode multiplicar por tres o prezo do testamento; se ha de facerse ante un xuíz, como ocorre cos parentes colaterais, os gastos elévanse moito máis, ao ser necesario un procedemento xudicial.

O custo da Declaración de Herdeiros ante notario pode multiplicar por tres o prezo do testamento; si é ante un xuíz, como no caso dos parentes colaterais, os gastos elévanse moito máis

Cando sexan parentes colaterais (irmáns, tíos, sobriños…) os interesados en realizar os trámites teñen que acudir ao Xulgado de Primeira Instancia correspondente ao domicilio do falecido paira solicitar que o Xuíz realice a Declaración de Herdeiros. Isto só é posible si demostran o seu parentesco e a inexistencia de herdeiros forzosos. Paira solicitar a Declaración Xudicial de Herdeiros é necesario dirixir un escrito ao Xulgado de Primeira Instancia. Nel relátanse as circunstancias persoais e familiares do defunto, ofrécese información testifical e preséntanse os mesmos documentos que no caso dos herdeiros forzosos, excepto o Documento Nacional de Identidade.

Cando o importe dos bens da herdanza sexa superior a 2.400 euros será necesario que interveña un avogado. O xuíz ouvirá ás testemuñas propostas e, se estima que os feitos alegados son xustificados, ditará un auto declarando herdeiros aos parentes máis próximos con dereito a herdar.

Aceptar ou rexeitar a herdanza

Tras realizar os trámites, coñécese quen son os herdeiros e quen os legatarios. O herdeiro é a persoa designada polo falecido no testamento ou, na súa falta, a sinalada pola Lei paira recibir os bens da herdanza ou parte deles. Pero hai que ter en conta que tamén responde cos seus propios bens das débedas que puido contraer en vida o testador. O legatario é aquel que recibe un ou varios bens concretos, pero non se fai cargo das débedas. Por iso é importante ter claro o importe da herdanza.

O herdeiro non só recibe os bens do falecido senón que tamén pode responder co seu propio patrimonio das débedas do testador

No caso de que se herdasen débedas, o titular pode actuar da seguinte maneira:

  • Rexeitar de maneira expresa a herdanza, se cre que as débedas das que terá que responder son maiores que os beneficios que poida obter.
  • Aceptar a herdanza de forma pura e simple, co que afronta tanto as débedas como os bens do patrimonio.
  • Aceptala a beneficio de inventario. Esta opción fai necesaria a creación dun inventario xudicial do caudal hereditario paira determinar os bens que forman parte do activo e as débedas integrantes do pasivo. Cando estean satisfeitas as obrigacións cos acredores do falecido, se as houbese, o resto do patrimonio pasará aos herdeiros. Deste xeito, o patrimonio do receptor queda salvado. Se non se teñen en conta estas pautas, a herdanza pode saír moi cara.

A partición

Se o falecido deixou testamento, tamén pode facer unha repartición expreso dos bens, de maneira que lle corresponda un concreto a cada persoa. É o denominado testamento particional. Si é así, os herdeiros deberán axustarse á vontade do testador.

Por outra banda está a partición voluntaria, que é a realizada polo conxunto de herdeiros de común acordo. Pode ser formalizada nun documento público ou privado, aínda que o conveniente é que se faga en escritura pública ante notario. Isto último será obrigatorio sempre que formen parte da herdanza bens inmobles, para que se poidan inscribir no Rexistro da Propiedade a nome dos novos donos. Existe tamén a opción repartir a herdanza a través dun contador-partidor que pode ser elixido polo falecido no seu testamento ou nomeado polo xuíz a solicitude dos herdeiros -se estes constitúen polo menos o 50% do caudal hereditario-.

Se non hai un contador-partidor nomeado no testamento, e os herdeiros non conseguen chegar a un acordo sobre como repartir os bens, han de acudir ao Xuíz de Primeira Instancia para que realice una partición xudicial. Paira iso, é necesario iniciar o procedemento cunha demanda asinada por un avogado e un procurador, que irá acompañada polo certificado de defunción e polo documento que acredite a condición de herdeiro ou legatario do solicitante, así como da documentación relativa aos bens que compoñen a herdanza.

É un proceso máis longo e bastante custoso debido á necesidade de contar con avogados, procuradores e ter que realizar trámites administrativos e xudiciais, por iso é tan importante que o testador deixe as súas intencións claras antes de falecer. Despois de que o xuíz dite sentenza e realizouse a participación e adxudicación, cada coheredero pasará a ser propietario dos bens que se lle outorguen. A resolución xudicial que se dite permitirá ao beneficiario solicitar que estes bens queden inscritos ao seu nome no Rexistro da Propiedade previo pago do Imposto de Sucesións e Doazóns.

Imposto de Sucesións e Doazóns

Uno dos pasos máis temidos polos herdeiros é facer fronte ao Imposto de Sucesións e Doazóns que grava as adquisicións “mortis causa” tanto dos herdeiros como dos legatarios. Canto maior sexa o valor do ben recibido, non importa o concepto, máis pagará o receptor. A relación co causante tamén é determinante, pois abonará máis un parente afastado que o fillo do falecido. Outro factor a ter en conta é o patrimonio previo do herdeiro, que fará fronte a un pago maior canto máis elevado sexa o valor dos seus bens. O adxudicado ao viúvo pola súa participación na sociedade conxugal está exento deste imposto.

O controvertido do Imposto de Sucesións e Doazóns fixo que cada vez sexan máis as Comunidades Autónomas que suprimiron practicamente este imposto no ámbito familiar, é dicir, entre pais, fillos, cónxuxes e parellas de feito. Nalgunhas autonomías, só se mantivo o pago de cantidades mínimas, -cunha bonificación de até o 99’9% sobre a cota tributaria-. O aforro das familias nestas comunidades é moi notable.

Moitas comunidades autónomas han eliminado case totalmente o Imposto sobre Sucesións no ámbito familiar

Pódese pór como exemplo un viúvo de 70 anos que herda xunto aos seus tres fillos un patrimonio valorado en 200.000 euros -formado por accións, una conta corrente e un piso-. Sen a bonificación actual do 99´9% -que varía en función da Comunidade- os fillos pagarían 3.863 euros e o viúvo, 573. Co novo Imposto sobre Sucesións, hoxe cada fillo abona 3’86 euros e o cónxuxe, 0’57. Con todo, algunhas Comunidades aínda non aplican estas exencións e os seus habitantes seguen pagando taxas que moitos consideran moi elevadas.