Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Separación de bens

Cada vez é maior o número de parellas que optan por este réxime que permite a cada cónxuxe conservar a propiedade dos bens que tiña antes do matrimonio
Por María Landa 25 de Maio de 2005

A repartición do patrimonio familiar adoita ser a segunda causa de enfrontamento nunha parella, despois das disputas pola custodia dos fillos. Os conflitos ‘económicos’ poden evitarse se a parella opta polo réxime de separación de bens. Este sistema simplifica moito os divorcios porque permite a cada cónxuxe conservar a propiedade dos bens que achega ao matrimonio e dos que adquira durante o mesmo. Outra das vantaxes é que o patrimonio familiar non se pon en risco en caso de quebra ou débedas contraídas por un dos membros da parella. Pero, como afecta este réxime aos fillos? Como se decide a repartición dos bens que non teñen factura e que foron adquiridos durante o matrimonio? Pódese cambiar o réxime durante o matrimonio?

En que consiste e como se pode tramitar

As parellas casadas réxense por un réxime económico matrimonial, que consiste nun conxunto de regras que regulan as relacións económicas entre os cónxuxes, ademais das relacións con terceiras persoas mentres dura o matrimonio. Hai varios tipos de réxime económico: gananciales, separación de bens e participación. Cada parella pode pactar antes do matrimonio ou durante o mesmo que tipo de réxime quere, pero en caso de non precisar nada ante un notario, na maioría das comunidades autónomas de España aplícase con carácter xeral o réxime de gananciales, que é por esta razón o que máis abunda, e que supón que todos os bens adquiridos a partir do día da voda son dos dous membros a partes iguais.

En que consiste e como se pode tramitarCon todo, nalgunhas comunidades autónomas prevalece o dereito foral, que pode establecer un réxime diferente ao de gananciales. É o caso de Cataluña, Aragón, Illas Tiroteares, Navarra e algunhas zonas do País Vasco, onde os réximes económicos matrimoniais teñen certas particularidades propias. Así, na maioría destes lugares se a parella non pacta nada antes de casar, aplícase por defecto o réxime de separación de bens.

Segundo establece o Código Civil español, no réxime de separación de bens pertencen a cada cónxuxe os bens que tivese antes da celebración do matrimonio, así como os que adquira durante o mesmo. Ademais corresponderalle a cada un deles o uso e goce deses bens, podendo dispor libremente deles. Na práctica isto supón que non necesita consentimento da súa parella paira realizar calquera tipo de operación, por exemplo, venda ou aluguer das súas propiedades.

O Código Civil tamén subliña que serán propios de cada un dos consortes os salarios, soldos e ganancias que obteña por servizos persoais, polo desempeño dun emprego ou no exercicio dunha profesión, comercio ou industria. Por tanto o patrimonio persoal de cada cónxuxe é diferente e independente do do seu esposo ou esposa. Pero esta independencia económica non quere dicir que non deban contribuír aos gastos comúns que se xeran durante o matrimonio. Ambos os cónxuxes deben facelo, salvo que se pacte outra cousa, en proporción aos seus respectivos recursos económicos.

Paira concertar este réxime débese acudir a un notario antes de casar, onde segundo explica a avogada Cristina Pérez, do despacho de avogados G. Elías e Muñoz de Madrid, “déixase claro que o teu é teu e o meu é meu. O que se establece é que cada un vai seguir coas mesmas propiedades que cando estaba solteiro ou solteira. Paira iso deben facer previamente unha listaxe dos bens que pertencen a cada un, e ir completándoo cos que se vaian adquirindo despois”. Esta avogada, especialista en dereito de familia, insiste na importancia de ir ao notario antes de casar, “porque se por exemplo una parella non pacta nada, casa e aos seis meses decide optar polo réxime de separación de bens, o que compren durante ese período de tempo serían bens gananciales, é dicir, que se repartirían ao 50%”.

De todos os xeitos este réxime non obriga a que todo sexa de propiedade individual e que non se poida compartir nada no matrimonio. A parella pode decidir compartir certos bens, por exemplo a propiedade da vivenda. Pero segundo apunta Cristina Pérez, neste caso non serían bens gananciales, senón que se estaría compartindo una copropiedad, da mesma forma que dúas persoas solteiras poden facelo. “Dito dunha forma máis coloquial, é coma se pomos un bote común do que gozamos os dous membros da parella, pero o resto do que temos non se comparte”. Estes casos onde se comparten certos bens denomínanse separación de bens parcial e cando non hai ningún ben compartido chámase separación de bens absoluta.

Cambiar de réxime durante o matrimonio

Durante os últimos anos constatouse un incremento do número de parellas que se decanta por este réxime debido ás vantaxes que ofrece, sobre todo cando uno dos dous consortes ten algún negocio ou empresa. No entanto, segue sendo una opción minoritaria que elixe só ao redor dun 20% dos matrimonios. No despacho de avogados G. Elías e Muñoz observaron que ademais dos empresarios, cada vez máis parellas mozas decídense por esta opción. “Débese principalmente a un cambio de mentalidade e a que a xente casa máis tarde e adoita ter xa un piso da súa propiedade. Por esta razón moitos prefiren seguir como propietarios únicos despois do matrimonio”, sinala a avogada Cristina Pérez.

Cambiar de réxime durante o matrimonioEntre as vantaxes da separación de bens os expertos en Dereito de Familia destacan a independencia económica e a simplificación en caso de divorcio, porque a maioría dos problemas e enfrontamentos xorden pola confusión de patrimonios. Por iso aconséllase este réxime ás persoas que teñen un gran patrimonio anterior que podería verse afectado si sepáranse.

Os empresarios tamén atopan importantes vantaxes neste réxime, tal e como explica a avogada Ana Rodrigo, de Vitoria. “É beneficioso paira os matrimonios onde uno dos dous é empresario con traballadores ao seu cargo porque en caso de quebra ou débedas, ao ter patrimonios independentes, as obrigacións contraídas por cada cónxuxe son do seu cargo e responde só co seu patrimonio”. No entanto, se se dá a circunstancia de que uno dos dous é declarado en quebra, hai que ter en conta que a lei establece que salvo que poida probarse o contrario, presúmese que durante o ano anterior os bens adquiridos polo outro cónxuxe foron doados na súa metade ao declarado en quebra. A avogada Cristina Pérez aclara que isto se fai paira evitar que se tenten ocultar os bens adquiridos pola empresa. “Normalmente una situación de quebra non se produce dun día paira outro, senón que vén de atrás. Desta forma téntase pescudar se os bens que se adquiren dentro do prazo dun ano, que se considera razoable, non supuña un intento de descapitalizar un pouco a empresa e salvar así os trastes”.

En canto ás desvantaxes que pode levar o réxime de separación de bens, algúns especialistas afirman que pode darse certo desequilibrio económico entre os dous membros da parella, que adoita facerse patente sobre todo a raíz do divorcio, una situación que durante o matrimonio non é tan evidente, pero que tras o divorcio a persoa con menos diñeiro queda nunha situación inferior.

O réxime económico matrimonial pode pactarse antes ou despois de casar, xa que cabe a posibilidade de cambiar de réxime en calquera momento se a parella considérao oportuno. Estas modificacións, segundo confirma a letrada Ana Rodrigo, deben facerse a través das chamadas capitulaciones matrimoniais nun notario, onde establecerán o réxime que máis lles conveña, xa sexa gananciales, participación ou separación de bens. Neste último caso, as capitulaciones deben incluír un inventario dos bens de que sexa dono cada esposo nese momento, ademais dunha nota especificada das débedas que teña cada consorte.

Facilita a resolución dos divorcios

Os divorcios resólvense con maior facilidade se se ten separación de bens, porque cada cónxuxe segue conservando a propiedade dos seus bens, e só se deben repartir entre os dous os que foran comúns. Con todo, optar por este réxime implica certas consecuencias relacionadas coa separación cando hai fillos no matrimonio. En primeiro lugar a separación de bens non exime en absoluto do pago da manutención ou outras obrigacións cos fillos que estableza o xuíz. Os fillos non teñen nada que ver co réxime económico, lembra Ana Rodrigo. “Hai obrigación de dar pensión de alimentos ao cónxuxe que quede cos nenos e mesmo una pensión compensatoria a aquel cuxo interese sexa o máis necesitado de protección”.

Esa pensión compensatoria ten como fin compensar o desequilibrio económico por unha ruptura matrimonial, algo fácil de determinar en caso de separación de bens. Segundo comenta Cristina Pérez, un xuíz pode obrigar a que uno dos dous cónxuxes teña que pasar una pensión ao outro porque nunca puido traballar debido a que se dedicou sempre a coidar aos fillos, mentres a súa parella traballou fóra de casa e fixo o patrimonio. Isto débese a que a lei considera o traballo realizado paira o fogar familiar como contribución ás cargas do matrimonio, e dá dereito por tanto a esa pensión, que se fixará xudicialmente cando se extinga o réxime de separación de bens.

Doutra banda hai que ter en conta que a vivenda familiar está vinculada aos fillos, o que significa que teñen dereito ao uso e goce da casa, e por extensión tamén o proxenitor que queda co seu garda e custodia. Así esta persoa tería dereito a seguir vivindo na casa cos fillos ata que sexan maiores de idade aínda que a propiedade sexa do outro cónxuxe.

Nalgúns casos de divorcio pode ocorrer que non sexa posible determinar a quen pertence un determinado ben ou dereito, como cadros, xoias, mobles, etc., do que non se dispón factura ou xustificante que demostre a titularidade. Se o suposto dono non achega factura, o xuíz optará por repartilo a partes iguais entre os dous.

Doutra banda, si durante o matrimonio a parella adquire algo en común por doazón, herdanza legado ou por don da fortuna (sorteo da lotaría), ata que non se faga a división eses bens serán administrados por ambos ou por un deles con acordo e consentimento do outro. Pero neste caso o que o administre será considerado mandatario e pódeselle esixir responsabilidades por unha mala actuación.