Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Economía doméstica

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Videocámaras de seguridade en espazos públicos: queixas cidadás á alza

Os dispositivos de videovigilancia permiten previr incidentes na vía pública, pero numerosos cidadáns senten asoballados pola súa presenza

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Luns, 21deXuñode2010
Img cartel vigilancia listado Imaxe: Daniel Lobo

A seguridade dos usuarios é un asunto prioritario. Tanto en España como no resto do mundo, cada vez hai máis cidades que utilizan sistemas de vídeo para controlar e previr os incidentes na vía pública. O aumento da violencia nas rúas, o incremento dos roubos e as agresións, ou as ameazas globais como o terrorismo e os enfrontamentos bélicos han facilitado a instalación destes dispositivos nas principais urbes do planeta. Pero son numerosos os cidadáns que senten asoballados pola súa presenza no barrio ou nos sitios que frecuentan. A videovigilancia é hoxe o terceiro motivo de reclamación ante a Axencia Española de Protección de Datos.

Videocámaras: cada vez máis

Img cartel vigilancia articuloImagen: Daniel Lobo

Liberdade ou seguridade? O vello debate nunca morre. Nunha sociedade ameazada polo terrorismo e con índices de violencia en aumento, parece gañar terreo a segunda. O uso de videocámaras está moi estendido en toda Europa. En Londres, calcúlase que hai unha cámara por cada catorce persoas. No resto das cidades da Unión Europea, aínda que a taxa é bastante inferior, aumenta con rapidez. Os núcleos urbanos españois forman parte desa tendencia crecente. Desde Galicia a Valencia e de Cataluña a Andalucía, todas as capitais de provincia e moitas cidades intermedias contan con cámaras de vixilancia para protexer aos seus habitantes, aos turistas que as visitan e ao patrimonio en xeral.

Unhas veces, os dispositivos instálanse onde son habituais grandes concentracións de persoas, como os estadios de fútbol ou as estacións de metro. Outras, en zonas pouco transitadas ou escuras que, por iso, facilitan a comisión de actos delituosos. Tamén as hai en lugares turísticos -os preferidos dos carteiristas-, en barrios “conflitivos” onde as taxas de criminalidade son elevadas ou nas inmediacións dos monumentos e edificios públicos susceptibles de sufrir actos vandálicos. O factor común é que as videocámaras colócanse onde se rexistran máis sucesos ou onde teñen máis probabilidades de ocorrer.

Durante 2009, presentáronse 721 queixas formais e aplicáronse 117 sancións

Pero a instalación de cámaras de seguridade non é o único que aumenta. Tamén o fan as denuncias e as queixas de numerosos cidadáns que senten asoballados pola presenza destes dispositivos no seu barrio ou nos sitios que frecuentan. A videovigilancia é o terceiro motivo de reclamación ante a Axencia Española de Protección de Datos (AEPD), un organismo que viu duplicarse as denuncias por esta causa en apenas un ano. Durante 2009, presentáronse 721 queixas formais -case dúas ao día- e aplicáronse 117 sancións.

Segundo o anuario da AEPD, os argumentos máis utilizados na presentación das denuncias foron:

  • A ausencia de carteis que informasen da presenza das cámaras

  • A gravación de imaxes da vía pública desde o interior dos comercios ou edificios.

  • A ausencia dun contrato cunha empresa de seguridade acreditada para manexar a información obtida.

O tres cuestiones expoñen un debate moi interesante sobre a obrigación de garantir a seguridade colectiva sen vulnerar o dereito individual á intimidade, mesmo na vía pública. Pero máis aló desta discusión fundamental, a multiplicación de denuncias e sancións expón outras preguntas prácticas, como a aprobación de leis que regulen o uso de videocámaras, onde poden instalarse e onde non, que obrigacións ten a empresa ou institución que as coloca, que sucede coas imaxes gravadas e canto tempo gárdanse.

Control legal

A instalación e posta en marcha de videocámaras na vía pública está regulada por lei. Para tranquilidade dos transeúntes, hai máis dunha norma que regula o seu modo de emprego. A Lei Orgánica 4/1997 controla a utilización destes dispositivos polas forzas e corpos de seguridade do Estado, mentres que a Instrución 1/2006 da AEPD salvagarda o dereito á intimidade e á privacidade dos cidadáns. Ambas as normativas, do mesmo xeito que o Real Decreto 596/1999 (que establece como ha de desenvolverse e executarse a lei orgánica) e a Lei 23/1992 (que regula o funcionamento e os límites da seguridade privada) están a disposición de todos os cidadáns nas edicións impresas e dixitais do BOE.

A lexislación española equilibra a necesidade de prevención da delincuencia en espazos públicos urbanos e o dereito á privacidade

As ideas fundamentais que se desprenden das normas vixentes son as seguintes:

  • A diferenza do que ocorre noutros países, a lexislación española equilibra as necesidades de prevención da delincuencia nos espazos públicos urbanos e o respecto dos dereitos á privacidade, a intimidade e a propia imaxe, tamén nos lugares públicos de convivencia.

  • Hai dous fins que se atribúen ao emprego de videocámaras e ambos son de natureza preventiva. O primeiro é asegurar a convivencia cidadá e erradicar a violencia. O segundo é previr a comisión de delitos, faltas e infraccións administrativas.

  • A instalación dunha cámara esixe a colocación dun cartel que informe da súa presenza. Debe seguir o modelo oficial e estar nun lugar visible, tanto en espazos abertos como pechados.

  • Nestes distintivos, deben figurar os datos da empresa ou da institución responsable das cámaras. É obrigatorio pór a disposición dos usuarios interesados uns impresos onde se detalle cal é a finalidade das imaxes que se gravan, quen é o destinatario das mesmas, quen é a persoa responsable deses ficheiros e como pode exercer os seus dereitos o cidadán.

  • As cámaras que se instalan en espazos privados non poden obter imaxes de espazos públicos, salvo que resulte imprescindible para a finalidade da vixilancia ou que non se poida evitar polo lugar onde están situadas. Tanto nun suposto como no outro, debe evitarse calquera tratamento de datos innecesario ou irrelevante.

  • Nesta liña, as imaxes só se poden tratar cando son adecuadas e pertinentes en relación ao ámbito e as finalidades determinadas, lexítimas e explícitas que xustificasen a instalación das cámaras.

  • Ademais, a colocación de videocámaras só é admisible cando a vixilancia que se pretende realizar non se pode levar a cabo por outros medios que resulten menos intrusivos para a intimidade das persoas e o seu dereito á protección de datos. Se hai outra alternativa viable, que non esixa esforzos económicos ou humanos desmesurados, debe optarse por ela.

  • Se se crea un ficheiro de imaxes (se se gravan), os responsables deben notificalo ás autoridades e inscribirse no Rexistro Xeral. O límite para conservar as tomas gravadas é dun mes. Transcorrido ese prazo, deben borrarse. Máis aínda: deben eliminarse, mesmo, as tomas que conteñan infraccións administrativas ou penais que non estean relacionadas coa seguridade pública.

  • Hai prohibicións de uso explícitas:

    1. Non se poden colocar no interior das vivendas nin nos seus vestíbulos (salvo autorización do titular ou dun xuíz).

    2. Non se poden situar en lugares que afecten de forma directa e grave á intimidade das persoas (aínda que estes sexan, a priori, sitios onde si se contempla a súa colocación).

    3. Nunca poden usarse para gravar conversacións de natureza estritamente privada.

Dereitos cidadáns

Moitas das obrigacións legais establecidas para quen instalan as cámaras levan, de modo implícito, os dereitos individuais que deben respectar. As persoas teñen dereito a que lles informen sobre a presenza destes dispositivos, o radio que abarcan e a finalidade que perseguen. No entanto, hai outros:

  • Ver as imaxes. Toda persoa que teña razóns para pensar que aparece en gravacións efectuadas con videocámaras ten dereito a acceder a elas. Para facelo, debe enviar unha solicitude á autoridade responsable desas cámaras, indicar o día, a hora e o lugar no que presumiblemente lla gravou e achegar unha foto para identificarse.

  • Saber que fixo con elas. En función dos perigos que poidan xurdir para a defensa do Estado, a seguridade pública, a protección lexítima de terceiros ou dunha investigación en curso, a autoridade responsable de custodiar as gravacións ten potestade para decidir se permite ou non o acceso da persoa ás imaxes. En calquera caso, dispón dun prazo de 10 días para notificarllo ao interesado e o silencio en contestar considérase positivo. Se a gravación destruíuse ou remitiu ás autoridades xudiciais, o interesado ten dereito a sabelo mediante unha notificación.

  • Esixir a súa destrución. Se ao ver as gravacións o cidadán considera que as imaxes ou os sons que lle afectan non se axustan aos supostos previstos pola lei, pode solicitar que se cancelen. As autoridades deberán responder nun prazo máximo de sete días. Do mesmo xeito que no punto anterior, o silencio administrativo considérase favorable á persoa interesada.

  • Presentar queixas e denuncias. Cando os responsables de instalar as cámaras e xestionar a información rexistrada non cumpren o establecido na lei ou negan ás persoas a posibilidade de exercer os seus dereitos, estas teñen potestade e argumentos suficientes como para presentar unha denuncia formal. A institución competente para interpor as queixas é a Axencia Española de Protección de Datos (AEPD).

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións