Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Bookcrossing

É un movemento literario co único obxectivo de converter o mundo nunha gran biblioteca de intercambio de libros
Por Azucena García 21 de Xuño de 2006

En abril de 2001 naceu en Estados Unidos o movemento Bookcrossing. Un fenómeno internacional baseado no intercambio de libros, que ben poden perderse de maneira deliberada na rúa para que outra persoa atópeos ou intercambiarse directamente cos seus seguidores ou bookcrossers. Este movemento conta cunha páxina oficial en inglés e diferentes ‘mirrors’ (espellos) ou versións web noutros idiomas. Na actualidade, existen máis de 400.000 bookcrossers en todo o mundo. Só en España, que ocupa o quinto lugar, hai case 23.800 persoas movidas pola mesma inquietude: converter o mundo nunha enorme biblioteca. As mulleres entre 30 e 35 anos cun nivel cultural alto son as que máis se deciden a formar parte desta especie de xogo, que non entra en polémicas coas editoriais porque, como os propios bookcrossers recoñecen, todos comparten un obxectivo común, que é difundir a cultura.

Orixe da idea

O movemento internacional Bookcrossing xurdiu co obxectivo de converter o mundo nunha biblioteca global. Naceu en Estados Unidos en 2001 da man de Ron Hornbaker, un informático que deseñou a páxina web www.bookcrossing.com ,a través da cal lectores de todo o mundo poden intercambiarse libros. A idea ocorréuselle a Hornbaker cando el e a súa muller navegaban pola páxina web PhotoTag.org, que segue a pista de cámaras desechables que se deixan perdidas polo mundo. Ademais, a filosofía bookcrossing tamén está baseada na fama de WheresGeorge.com, que rexistra o movemento de diñeiro estadounidense grazas ao número de serie. Ambas as experiencias fixeron pensar a Hornbaker, que, tras observar una andel repleto de libros na súa casa, ideou un sistema de intercambio internacional, elixiu o nome, rexistrou o dominio e máis tarde, a súa muller, deseñou o logotipo. Foi o primeiro paso dun movemento que despegou o 17 de abril de 2001 e que hoxe conta con máis de 400.000 seguidores en todo o mundo ou bookcrossers.

Principais paísesBookcrossers
Estados Unidos208.517 (44%)
Reino Unido45.711 (10%)
Canadá32.757 (7%)
Alemaña30.959 (7%)
España23.721 (5%)
Australia20.958 (4%)
Italia15.119 (3%)
Francia9.898 (2%)
Holanda7.031 (1%)
Portugal6.517 (1%)

Fonte: Datos recolleitos por Bookcrossing.com.

A primeira vez que a prensa se fixou no Bookcrossing foi en marzo de 2002. Nesa data publicouse na revista ‘Book’ un artigo no que se reflectía o fenómeno do bookcrossing, que cultivaba adeptos a razón duns cen ao mes. Até entón, a boca a boca fora o mellor medio paira darse a coñecer, aínda que a influencia dos medios de comunicación, con decenas de novos artigos publicados, foi a lombeirada necesaria paira tomar impulso. Dous anos despois chegaría a España. “Realmente non sabemos como chegou este movemento ao noso país, só que chegou en 2003, pola zona de Asturias, e que, a partir do verán, tivo un boom moi forte”, explica Raquel Carlús, bookcrosser e una das responsables do movemento en España. O fenómeno bookcrossing, como lembra a páxina web oficial de España (http://www.bookcrossing-spain.org/) “é moito máis que una maneira de intercambiar libros. É, ante todo, un grupo de persoas que comparten un interese común: a lectura”.

Cada segundo martes de mes (nalgunhas cidades españolas cada último venres), os bookcrossers reúnense paira falar de libros, música, cine e outros temas.

Cada segundo martes de mes os bookcrossers reúnense paira falar de libros, música, cine e outros temas

Ademais, organizan viaxes e saídas de fin de semana, así como encontros a nivel nacional. O primeiro destes encontros tivo lugar en 2004 en Zaragoza, mentres que o segundo produciuse o pasado ano en Santander. En ambos os casos organizáronse liberacións masivas de libros -300 e 1.000 exemplares, respectivamente-, que se repetirán en outubro en Sevilla, no III Encontro Nacional. Prevese chegar aos 1.500 libros liberados. “O obxectivo é converter o mundo nunha biblioteca global e, a partir de aí, coñecer xente, divertirse e organizar actividades”, remarca Carlús.

Claves do Bookcrossing

Miles de libros percorrendo o mundo, viaxando dun punto a outro. Esta é a filosofía bookcrossing. Paira conseguilo, o primeiro paso é rexistrarse na páxina web de Bookcrossing en España cun nick e una dirección de correo electrónico. Desta maneira, a persoa convértese automaticamente nun bookcrosser e o sistema facilítalle una andel virtual (bookshelf) onde pode rexistrar os libros que ten en casa. O sistema asigna a cada libro rexistrado un número IDentificador BookCrossing (BCID), que é como o DNI do libro: cada exemplar ten un número único e irrepetible paira poder ser identificado. O seguinte paso é elixir o libro que se quere ‘liberar’, colocarlle na portada ou na primeira páxina una etiqueta que informe (a quen atope o libro) do que hai que facer e escribir o BCID nela. Estas etiquetas poden ser deseñadas por cada bookcrosser, que as poden imprimir e pegar pola súa conta, ou tamén se ofrece a posibilidade de adquirilas a través da web oficial.

Claves do Bookcrossing

Una vez que o libro está identificado, libérase nalgún punto da cidade (‘a xungla’ paira os bookcrossers), a elixir entre un banco da rúa, o mostrador dunha tenda ou un asento do metro, calquera lugar pode ser bo. “A trasgresión é moi atractiva. Realmente cando nos gustan tanto os libros o que tentamos é atesouralos, polo que liberalos e soltalos ao mundo ten algo de trasgresor e bastante carga de xogo. Os adultos tamén temos que poder seguir xogando”, explica Natividade da Porta, bookcrosser e responsable de Editorial A Fortieri. Para que resulte máis rechamante e animar á xente a que colla o libro, é recomendable colocar sobre el un papel con frases como ‘Libro gratis!’, ‘Mira dentro!’ ou ‘Non estou perdido, Por favor, leme!’. Como o BCID de cada libro permanece asociado a el paira sempre (aparece na etiqueta e está rexistrado na web), será a clave paira saber onde se atopa. De que maneira? Cando alguén atopa o libro e decide levarllo a casa, debe facer una entrada na web oficial, na sección ‘diario de viaxe’ ou ‘journal entry’ dese libro, que é o apartado no que se segue o percorrido dos exemplares liberados, e introducir o BCID. Inmediatamente, o sistema envía un correo electrónico ao membro ou membros que leron antes ese libro para que poidan seguirlle a pista.

Segundo Carlús, “aproximadamente o 80% dos libros que se liberan na rúa pérdense,

“Aproximadamente o 80% dos libros que se liberan na rúa pérdense”

é dicir, quen os colle non os rexistra na web, aínda que se cadra ao cabo dun ano alguén sabe algo do libro e resulta que está en Tailandia”. “Vólvese a saber algo de moi poucos libros, de feito, da maioría non se volve a saber nada, así que é un pouco frustrante facelo pensando en que alguén o vai a atopar e a gozar co xogo porque a maioría da xente non segue o xogo, divírtelle pensar en facelo pero non o fai, seguramente, pola présa que temos sempre”, apostila Natividade da Porta, quen recoñece que se poden perder libros en calquera punto do mundo. “Eu perdín O Quixote no Central Park de Manhatan varias veces”, desvela. “Esta é a maxia de bookcrossing. Hai libros que nunca se deixarían, pero outros que xa se leron por que non? É una maneira de que viaxen a sitios onde o dono non vai viaxar nunca”, apunta Carlús.

Cidades como Barcelona, cuns 4.150 bookcrossers rexistrados, e Madrid son as que mellor funcionan no intercambio de libros, aínda que tamén destacan outras como Valencia, Selecta, Santander e Bilbao. En canto a posibles problemas coa Sociedade Xeral de Autores (SGAE) ou as editoriais, Carlús asegura que “non hai ningún porque non se liberan fotocopias, senón que son libros comprados, de primeira ou de segunda man, pero orixinais”. “Tampouco temos problemas con editoriais porque non lles quitamos vendas, algúns somos compradores compulsivos de libros e o bookcrossing é un medio de recomendación de libros moi potente que permite coñecer autores. Mesmo, algunhas editoriais ofrécennos exemplares paira distribuír entre os bookcrosser, porque o obxectivo de todos é difundir a cultura e o amor a ela e, neste sentido, buscamos o mesmo que buscan a SGAE, os libreiros e as editoriais”, agrega. Pola súa banda, a editora Natividade Da Porta insiste en que, igual que as bibliotecas prestan libros, o movemento bookcrossing fai o mesmo e tampouco cobra por iso. “O mellor resultado que pode ter un editor é que alguén queira intercambiar un dos seus libros, deixándoo circular libremente polo mundo”, revela.

Como ser un bo bookcrosser

Segundo un estudo realizado por Bookcrossing España, a maioría dos bookcrossers, aproximadamente seis de cada dez, son mulleres entre 30 e 35 anos, cun nivel social medio-alto e nivel cultural alto.

a maioría dos bookcrossers, aproximadamente seis de cada dez, son mulleres entre 30 e 35 anos, cun nivel social medio-alto e nivel cultural alto

No entanto, o abanico é moi amplo e tamén hai rexistrados desde nenos de sete anos até maiores de 50, “cunha inquietude cultural bastante alta”, aclara Carlús. O principal enlace de todos eles é o gusto polos libros e o intercambio destes, polo que se realizan reunións e encontros paira compartir esta paixón e, como segundo obxectivo, “paira facer amigos”. “A conexión é tan forte que cando un bookcrosser viaxa a outra cidade española ou doutro país, só ten que pór una nota no foro da web nacional ou internacional, e a xente desa cidade lévalle a coñecela. Logo, cando alguén acode á nosa cidade, tamén exercemos de anfitrións”, sinala Raquel Carlús.

A decisión de ser un bookcrosser pode tomarse de dúas maneiras, ben polo propio interese de selo ou tras atopar un libro liberado na rúa. Con todo, en ambos os casos débense seguir tres máximas, comúns a todos, coñecidas como as ‘3 erres’:

  • Read (Le) un bo libro.
  • Register (Rexístrao) no diario, conseguir un BCID e etiquetar o libro.
  • Release (Libérao) para que o lea alguén máis (pódese dar a un amigo, deixalo nun banco do parque, esquecelo nunha cafetaría, etc.).

No último caso, o da liberación, esta pode realizarse de varias maneiras. Ademais da tradicional perda dun libro nun punto da cidade, existen Zonas Oficiais de BookCrossing (ZOBC) como determinados bares, restaurantes, bibliotecas ou asociacións culturais. A Asociación Universitaria Altube de Vitoria, a ‘Baguetina Catalá’ de Barcelona, o café ‘Mendocino’ en Madrid, o bar ‘O groc’ en Granada, a Escola Oficial de Idiomas de Xixón ou o Instituto de Ensino Secundario José Luís López Aranguren de Ávila son algúns exemplos. Na web oficial pódense consultar todas as ZOBC, nas que se adoitan habilitar andeis ou caixóns para que os bookcrosser deixen alí os seus libros e collan outros. Outra opción é quedar o libro en casa e esperar a que outro bookcrosser pídao ou facer una nota de liberación (release note) onde o bookcrosser informa o día e o lugar onde liberará o libro. Desta maneira, outro bookcrosser pode consultar a través da sección ‘go hunting'(ir de caza) da web onde será liberado o exemplar e, se lle interesa, recollelo. “Entre os bookcrossers ás veces avisámonos de que imos perder libros, aínda que o obxectivo é pasar o libro a outra persoa, coñézaslle ou non. O mellor é soltar o primeiro libro, non custa nada, todo o contrario, é moi divertido e emocionante”, precisa Da Porta.

Tamén existen zonas oficiosas que se converteron en verdadeiros mitos dentro do mundo bookcrossing, como son a Árbore de Yago e o león de Wam. O primeiro é un vello bananeiro barcelonés situado no cruzamento das rúas Consell de Cent e Villaroel, que conta cun buraco na base onde os bookcrossers esconden os seus libros para que outros os collan. Recibe este nome porque foi un bookcrosser chamado Yago quen o descubriu. Outro lugar emblemático é o león de Wam (en honra tamén do seu descubridor, o bookcrosser Wam), uno do catro animais que se poden atopar na madrileña Praza de Oriente. “Ir visitar estes dous lugares é case unha peregrinaxe obrigada paira todo aquel que entre a formar parte do movemento bookcrossing. Chegáronse a organizar circuítos entre bookcrossers de Madrid e Barcelona a través dos cales os primeiros envían libros para que estes sexan liberados na árbore de Yago e os cataláns fan o propio para que os seus o sexan na Praza de Oriente”, recoñece Carlús.

Se se prefire, pódese participar en intercambio de libros entre os propios bookcrossers de varias maneiras:

  • Cambios. Directamente, intercambiando un libro con outro bookcrosser.
  • Random Acts of BookCrossing Kindness (RABCKs, actos aleatorios de xenerosidade bookcrossing). Cando un libro é enviado a outro membro sen que este envíe outro libro a cambio nin pague os gastos de correo.
  • Bookrays e Bookrings (círculos de lectura). Un grupo de persoas subscríbense” a un libro en Internet e este é pasado a través dos participantes da lista (ben por correo ou en man). A diferenza entre unha modalidade e outra é que nos bookrings o libro volve ao seu dono orixinal, mentres que no bookray non. Neste caso, o último da lista que recibe o libro ten a opción de liberalo ou de organizar outro bookring ou bookray.
  • Bookboxes. Similar aos bookring e bookray, cada participante, excepto o organizador, debe remplazar un número específico de libros por outros do mesmo xénero.
  • Liberación temática (themed release). Trátase, por exemplo, de liberar na consulta dun veterinario un libro sobre cans ou nun videoclub un libro no que se baseou una película.

Un último consello: existen varias zonas nas que non se pode ou, polo menos, non é recomendable liberar libros. Neste caso, desde os atentados do 11-S, os aeroportos e avións son sitios moi malos paira esta práctica. “Calquera obxecto abandonado será probablemente recollido polo persoal de seguridade e podería mesmo causarl unha alarma indebida, así que hai que usar o sentido común e liberar os libros onde estean seguros”, aconsella a web española de Bookcrossing.