Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Había unha vez… Ciencia!

Un grupo de nenas e nenos de 8 a 10 anos publica un artigo nunha revista científica
Por Toni Pou, Eduscopi 5 de Maio de 2016
Img propoleos listp

Había unha vez unha escola nunha aldeíña dunspoucos centenares de habitantes chamado Blackawton, no condado de Devon,Inglaterra. Había unha vez un grupo de estudantes de entre 8 e 10 anos que se empezarona facer preguntas sobre as abellas que observaban nos arredoresdo colexio. Había unha vez un artigo científico publicado por nenos de entre8 e 10 anos na revista Biology Letters, da Royal Society. Non é un conto. O relato dun descubrimento científico realizado por alumnos de Primaria serve de base para preguntarse neste texto por que nas escolas non se ensina ciencia facendo ciencia.

Que a xogar ao fútbol apréndese xogandoa fútbol é algo tan obvio que ata ruboriza lembralo. Con todo, noque respecta á ciencia e outros campos do coñecemento, a cousa non parecetan clara. Na escola transmítensenos moitos coñecementos científicos emesmo, en ocasións, chegamos a deseñar e realizar experimentos, a manipularaparellos e obxectos para responder unha pregunta. Na maioría dos casos, apregunta non é nova, co cal a actividade non responde o mecanismo dacuriosidade que alimenta a verdadeira ciencia. Ademais, a contestación coñécese de antemán, feito que bloquea a emoción asociada a todoproceso de descubrimento. Así as cousas, na maioría dos centros educativos os alumnoslevan a cabo, como moito, simulacros do que é a verdadeira actividadecientífica. Só en contadas ocasións fanse estudos científicos enos cales se busca resposta a unha pregunta nova.

Alumnos de entre 8 e 10 anos formularon unhapregunta, deseñaron un experimento para respondela, realizaron asobservacións correspondentes e chegaron ás súas propias conclusións

Ese foi o caso dun grupo de 25 alumnosde entre 8 e 10 anos da escola de Blackawton, en Inglaterra. Estes estudantes formularon unhapregunta, deseñaron un experimento para respondela, realizaron asobservacións correspondentes e chegaron ás súas propias conclusións.Asesorados polo neurocientífico Beau Lotto e por David Strudwick, un dosprofesores da mesma escola, desenvolveron un proxecto deinvestigación científica que respondía con datos e observacións unha interroganteque nunca ninguén formulara antes. Por tanto, este grupo contribuíua ampliar o coñecemento científico con nova información. Ademais, durante o proceso descubriron algúns aspectos sobre o carácter e o funcionamento dea ciencia que descoñecían.

Unha vez levado a cabo o experimento enBlackawton e resolta a pregunta, chegou o momento de escribir o artigocientífico. “Había unha vez…” foi a fórmula que utilizaron os alumnos paraabrir o artigo no que explicaban os resultados do seu estudosobre a influencia dos patróns de cor no proceso durante o cal asabellas escollen unha flor para alimentarse. Ademais da xa mencionada “Había unhavez…”, nel aparecen frases e expresións como “Despois puxemos o recipientecoas abellas na neveira da escola (e fixemos pastel de abella :-)”, “Fase de adestramento 2 (o quebracabezas? ta ta taaaaaa)”. Adiscusión dos resultados ábrese coa frase “Este experimento éimportante porque, polo que sabemos, ninguén na historia (incluídos osadultos) realizou este experimento antes”. E o artigo conclúe así: “Aciencia é divertida porque fas cousas que ninguén fixo antes”.

“Este experimento é importante porque, polo que sabemos, ninguén na historia (incluídos os adultos) realizou este experimento antes. A ciencia é divertida porque fas cousas que ninguén fixo antes”, comentaban nas súas conclusións

Aínda que o deseño e a realización dosexperimentos fixéronse en catro meses, a publicación dosresultados levou catro anos. O artigo, titulado ‘Blackawton bees’ e redactado polos nenos e ilustrado tamén poreles con debuxos pintados con lapis de cores, enviouse ás revistasNature, Science, Current Biology e PLOS ONE. Con boas palabras, estasrevistas rexeitaron a súa publicación aducindo que o artigo non se adaptaba aos seus parámetros editoriais.

Pero Beau Lotto estaba decidido a que se apreciaseo traballo desde un punto estritamente científico, e non só desde opunto de vista formal. Así que enviou o artigo a dous neurocientíficos deprestixio internacional para que o valorasen. Unha vez lido, ambos os asesores corroborarono interese científico dos resultados que se expuñan notexto. Estas opinións foron unha axuda fundamental para que o editor darevista Biology Letters acabasepublicando o estudo.

Ante esta historia, a pregunta que xordeé: “Uns nenos de oito anos publicaron un artigo científico enunha revista de prestixio internacional?”. E despois de recibir unha novaconfirmación, adóitase ouvir: “Son superdotados?”. E cando se responde que non,un atópase ante caras que non conseguen afastar a incredulidade. Pero apregunta clave e interesante aquí é por que isto non sucedemáis a miúdo, é dicir, por que nas escolas non se ensina ciencia facendociencia? Se se pensa un pouco nesta cuestión, é moi difícil xustificar quenon se faga. Trátase, en última instancia, de que os alumnos formulenpreguntas significativas para eles e que as respondan utilizando un protocolocientífico. Seguro que os 25 autores do artigo ‘Blackawton bees’ teñen hoxe unha idea da ciencia distinta daque teñen a maioría de estudantes, que se dedican a memorizar con abnegaciónas partes dunha célula ou a reproducir experimentos de laboratorio esperandoobter un resultado definido de antemán. Pouca xente dubida que a curiosidade ea emoción do descubrimento son os auténticos motores da verdadeira ciencia.Por que non aproveitalos máis nas escolas?

Para finalizar, recomendamosvisionar este vídeo no que o mesmo Beau Lotto e AmyOu’Toole, unha das autoras do artigo, explican a súa experiencia.

O artigo ‘Blackawton bees’, por certo, está colgado ena web da revista Biology Letters e pódese consultar de forma gratuíta.