Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Educación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

A importancia de ser o menor de clase

Varios estudos afirman que os alumnos nados nos últimos meses do ano teñen máis probabilidade de obter peores resultados académicos

Nacer en xaneiro ou en decembro pode condicionar a evolución académica dun estudante. Así o confirman varias investigacións que avalían as principais variables que inciden no rendemento escolar e que poden ser causa do fracaso dun alumno. A pesar de que as diferenzas entre os máis novos e os maiores da clase se atenúan co paso dos anos, nalgúns casos, poden persistir ata a etapa de educación secundaria.

Santiago naceu o 8 de xaneiro e Gonzalo o 30 de decembro. O primeiro está a piques de cumprir seis anos e ao segundo quedan uns días para cumprir cinco. Ambos están na mesma clase, pero a diferenza de idade nótase. “É o máis pequeno”, “aínda é inmaturo”, “hai que esperar a que alcance o nivel medio dos seus compañeiros”. Son algunhas das frases “tranquilizadoras” que Alejandra, nai de Gonzalo, escoitou nos últimos anos por parte dos titores do seu fillo para explicar o rendemento inferior á media da aula. Con todo, a preocupación rolda: persistirán estas diferenzas en anos posteriores?

Cáusalas determinantes do fracaso escolar dun alumno asócianse a distintas variables, como a estrutura familiar, a contorna socioeconómica, as características do centro ou o profesorado e as propias particularidades persoais do estudante. Entre estas últimas, varios investigadores consideraron o mes de nacemento como un factor relevante en idades temperás.

O pequeno da clase

É frecuente agrupar aos estudantes no primeiro ciclo de infantil (0-3 anos) segundo o trimestre de nacemento

Nas primeiras etapas, as diferenzas entre nenos escolarizados nunha mesma clase con distintas idades cronolóxicas son significativas. É frecuente agrupar aos estudantes no primeiro ciclo de infantil (0-3 anos) por trimestre de nacemento para homoxeneizar as aulas. Con todo, no segundo ciclo de infantil (3-6 anos) ou en primaria, non é habitual que se estableza esta diferenciación, de modo que nunha mesma clase hai nenos de diferentes idades que deben alcanzar as mesmas competencias curriculares e para quen se aplican idénticos criterios de avaliación .

Os analistas Juan Jesús Fernández González e Juan Carlos Rodríguez Pérez, autores do estudo “As orixes do fracaso escolar en España”, afirman que os nenos nados nos últimos meses “teñen un déficit evolutivo relativo en comparación cos seus compañeiros de curso: todos naceron o mesmo ano, pero uns moito máis tarde que outros, o cal pode ser importante a idades temperás”.

Estes investigadores apuntan que ese déficit “parece ter efectos mesmo durante a educación”secundaria . Unha das súas hipóteses asevera que nacer a final de ano implica “repetir máis”. Segundo as súas conclusións, a probabilidade de que un alumno nado en decembro repita é un 42% maior que a doutro nado en xaneiro.

Idade e rendemento

Hai unha relación significativa entre o grao de madurez relativo dos alumnos e o rendemento escolar

O estudo “Factores determinantes do Rendemento educativo” (Documentos de Economía da Caixa. María Gutiérrez Domenech, xuño de 2009), que analiza a relación entre os factores socioeconómicos e o rendemento educativo dos alumnos de primaria en Cataluña, identifica unha relación significativa entre o grao de madurez relativo dos alumnos e o rendemento escolar.

Os resultados principais deste estudo apuntan que “os alumnos máis novos da clase obteñen peores resultados escolares e esta desvantaxe de madurez non desaparece en cursos superiores”. Entre as medidas que propón a investigadora para erradicar estas diferenzas, destacan a organización de tutorías especializadas para os máis novos de clase ou a creación dun maior número de cursos para que os intervalos de idade sexan menores.

Probas internacionais

O Programa Internacional para a Avaliación de Estudantes (PISA), da Organización para a Cooperación e o Desenvolvemento Económico (OECD), e outras avaliacións internaciones como TIMMS ou PIRLS, da Asociación Internacional de Avaliación de Resultados Educativos (IEA), foron o referente doutros investigadores para analizar os efectos da idade cronolóxica dos estudantes sobre o seu rendemento.

Rexístranse diferenzas de 15 a 25 puntos entre os estudantes nados no primeiro trimestre e no último

O catedrático de Socioloxía da Universidade Complutense de Madrid, Xullo Carabaña, analiza no seu informe “As diferenzas entre países e rexións nas probas PISA” a incidencia da data de nacemento do alumnado a partir dos resultados nas probas PISA de 2006. Entre as súas conclusións, afirma que as maiores diferenzas entre os nados no primeiro trimestre e no cuarto roldan os 20 puntos e detéctanse, en especial, nos países máis desenvolvidos e con puntuacións máis altas en PISA: Austria, Australia ou Canadá, entre outros. Nas comunidades autónomas españolas evidéncianse diferenzas de 15 a 25 puntos entre os estudantes nados no primeiro trimestre e no último, engade o informe.

Outro estudo realizado polo Instituto Vasco de Avaliación e Investigación Educativa sobre os efectos de repetir curso na aprendizaxe conclúe, a partir dos resultados dos estudantes de 2º de ESO do País Vasco na avaliación TIMSS 2007, que a porcentaxe de repetidores aumenta de forma progresiva en función do trimestre de nacemento. Un 15% do alumnado nado no tres primeiros meses repite curso, mentres que entre os nados no cuarto trimestre a cifra elévase ao 25%. En canto ás puntuacións obtidas na proba, os resultados dos maiores respecto dos pequenos son superiores, pero non cuns valores significativos.

Nacer a primeiros ou a finais de ano importa

As mesmas conclusións repítense en diversas partes do mundo. Un recente estudo elaborado por tres investigadores británicos, “Cando naciches importa” (Crawford, Dearden e Meghir, Institute for Fiscal Studies), apunta esta hipótese: os maiores da clase obteñen mellores resultados que os menores.

O informe analiza o impacto do mes de nacemento nos resultados dos alumnos nas probas de avaliación anuais que se efectúan en Gran Bretaña e conclúe que a “data de nacemento afecta os resultados cognitivos”. O estudo agrupa aos nenos segundo o momento do curso escolar no que nacen, é dicir, de setembro a agosto. De acordo a esta clasificación, establece que “os alumnos nados en setembro (xaneiro en España) obteñen, máis ou menos, uns resultados significativamente mellores nos exames académicos que os nenos nados en agosto (decembro en España)”. A razón, afirman, é que se escolarizan e, por tanto, “realizan as probas un ano antes”. Outro aspecto que destaca o estudo é como un alumno nado a final de ano incrementa un 72% as súas posibilidades de que lle consideren un alumno con necesidades educativas especiais.

Segundo este informe, “as diferenzas se atenúan de modo progresivo a medida que se avanza no percorrido académico”, aínda que aos 16, e mesmo aos 18 anos, poden resaltar algunhas distincións entre os grupos de idade na aula. Así o confirma o estudo internacional das norteamericanas Kelly Bedard e Elizabeth Dhuey, da Universidade de California, sobre a persistencia dos efectos da idade nos escolares.

Tras a análise dos resultados dos estudantes dos países do OCDE en PISA e en TIMSS, este informe evidencia que en 4º de primaria os resultados dos máis novos son entre 4 e 12 puntos máis baixos que no caso dos maiores e entre 2 e 9 puntos menos en 2º de secundaria. Por outra banda, os datos extrapolados de Canadá e Estados Unidos revelan que os membros máis novos dunha clase teñen menos probabilidades de ingresar na universidade que os nados con anterioridade.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións