Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Colexios públicos bilingües

Ao redor de 1.000 centros públicos de Educación Infantil e Primaria (CEIP) e Institutos de Educación Secundaria (IES) imparten ensinos bilingües en España
Por Marta Vázquez-Reina 12 de Xullo de 2007
Img colegios

O ensino bilingüe xa non é exclusiva dos colexios privados. Bilingües en inglés, francés ou alemán, en CEIP ou IES, aplicado a todo o centro ou tan só a seccións de alumnos… a variedade dos centros públicos que adoptaron un sistema bilingüe en España nos últimos anos vén determinada polo programa ao que estean acollidos ou a comunidade autónoma á que pertenzan, aínda que existe un denominador común: en todos eles impártese algunha materia do currículo académico nunha lingua estranxeira. Coñecemento do Medio en inglés, Plástica en francés ou Educación Física en alemán son algunhas das opcións destes centros que xeralmente dedican ás materias en lingua estranxeira entre un 30% e un 50% das horas lectivas semanais.

O Bilingüismo

“O libro branco. Ensino e aprendizaxe. Cara a unha sociedade da aprendizaxe” aprobada pola Comisión Europea en 1995 marcou o camiño dos futuros proxectos lingüísticos europeos, ao contemplar como obxectivo prioritario o que os cidadáns teñan competencia en dúas linguas europeas, ademais da propia. Aínda que a aprendizaxe dunha lingua estranxeira forma parte dos plans de estudos de todos os Estados membros, os indicadores europeos reflicten que o nivel de coñecemento de idiomas difire nos distintos países segundo a importancia que se lle dea á aprendizaxe doutras linguas, por tanto, a consecución dunha Europa multilingüe non consiste só en aprender máis idiomas, senón en aprendelos mellor, o que leva, tanto en España como noutros países, un replanteamiento dos sistemas educativos de ensino das linguas estranxeiras.

esta iniciativa bilingüe atópase aínda en fase experimental nalgunhas comunidades

Neste sentido, desde o Ministerio de Educación (MEC) -nun principio, e posteriormente polas distintas Comunidades Autónomas- fóronse elaborando propostas e proxectos encamiñados á mellora da aprendizaxe de linguas estranxeiras. A iniciación de idiomas na Educación Infantil ou a incorporación dunha segunda lingua estranxeira en Educación Primaria son algunhas destas propostas, entre as que destaca como precursora dun importante cambio metodológico no ensino de idiomas a adopción do sistema bilingüe de ensino nos centros educativos públicos.

O termo “bilingüe” neste sentido é cuestionado por algúns, xa que esta iniciativa bilingüe atópase aínda en fase experimental nalgunhas comunidades, e a implantación do bilingüismo en moitos centros cínguese unicamente a uns poucos estudantes que reciben parte dos contidos curriculares noutra lingua, pero o certo é que “bilingües” ou non, a creación destes centros abre o camiño a miles de estudantes dunha aprendizaxe máis completa das linguas estranxeiras.

Uno dos aspectos fundamentais paira adoptar un modelo de ensino bilingüe real refírese ao profesorado. Hai que ter en conta que o grao de implantación de bilingüismo nos centros está condicionado polo persoal docente co que conte capacitado paira impartir as súas materias noutros idiomas, que ademais de posuír as titulacións especificas (dependendo de cada proxecto ou Comunidade Autónoma) que acrediten o adecuado coñecemento do idioma no que se vai a impartir a materia, normalmente debe realizar una proba práctica oral idiomática que certifique a súa aptitude. A escaseza deste profesorado levou a que a maioría dos proxectos bilingües incorporen un programa de formación docente que inclúe desde cursos, seminarios ou grupos de traballo até estancias de estudos en centros educativos doutros países europeos. A carga adicional paira o profesorado que leva o programa bilingüe, adaptación dos currículos, coordinación con titores, creación de material… é normalmente compensada cunha retribución económica adicional ou créditos de formación. Por outra banda, una axuda ao profesorado paira o ensino bilingüe represéntana os chamados Auxiliares de Conversación, que grazas a un Programa de Intercambio do MEC, serven de apoio ao profesorado na impartición das clases bilingües.

Primeiros pasos: acordos con institucións

A adopción do bilingüismo como modelo educativo nos centros públicos en España ten a súa orixe en 1996, ese ano o Ministerio de Educación e o British Council, asinaron un acordo de colaboración polo que se implantaba en 42 colexios de primaria, repartidos por toda a xeografía española, un currículo bilingüe consistente no 40% das horas lectivas en inglés. O MEC e o British Council son os encargados de formar ao profesorado, que hoxe en día imparten áreas curriculares non lingüísticas en inglés en 62 colexios de Educación Infantil e Primaria e 40 Institutos de Educación Secundaria a máis de 23.000 alumnos.

Dous anos máis tarde, en 1998 o francés chegou ás aulas dos centros públicos de man dun acordo entre a Embaixada Francesa e a Xunta de Andalucía polo que se creaban seccións bilingües español-francés en dous colexios públicos de Málaga e Sevilla; posteriormente fóronse unindo a esta iniciativa outras comunidades autónomas como Aragón, Asturias, Tiroteares, Castela a Mancha, Castela-León, Cantabria, Estremadura, Galicia e Murcia. Na actualidade un total de 9.276 alumnos reciben este ensino nos 99 centros educativos que contan con seccións bilingües francófonas, que consisten en impartir o ensino a grupos de alumnos específicos utilizando o francés, do mesmo xeito que o castelán, como lingua vehicular de aprendizaxe, destinando como mínimo dúas horas semanais tanto en primaria como en secundaria a impartir disciplinas non lingüísticas en francés.

Do mesmo xeito que o francés, a incorporación do alemán aos centros públicos españois veu a través dun acordo da Xunta de Andalucía, neste caso co Ghoethe Institut. Baixo este acordo asinado no 2000 creáronse seccións bilingües español-alemán en dous Institutos de Educación Secundaria andaluces, aos que se sumaron nos últimos anos outros 6, ademais de estenderse mediante diversos acordos noutras comunidades autónomas. O labor do Goethe Institut neste caso é fundamental, xa que ademais organizar e financiar cursos específicos de formación ao profesorado, apoia as estancias en Alemaña de profesores.

Bilingüismo por seccións

Tras estes primeiros pasos de implantación do bilingüismo, o modelo de Seccións Bilingües adoptado paira os programas de español-francés e español-alemán en Andalucía foi o máis seguido polo resto das comunidades. Este modelo, que consiste na coexistencia, nun mesmo curso, de grupos de alumnos que imparten o programa bilingüe (Sección Bilingüe) con outros grupos de alumnos que non o seguen, é o primeiro paso paira a extensión do ensino bilingüe á totalidade do alumnado, xa que, na maioría dos casos, aos centros que o adoptan esíxeselles un calendario de implantación que culmine coa aplicación do bilingüismo a todos os estudantes do centro.

Este modelo consiste na coexistencia, nun mesmo curso, de grupos de alumnos que imparten o programa bilingüe con outros que non o seguen

O caso de Andalucía é quizais o exemplo máis claro de implantación deste modelo de Seccións Bilingües, xa que, ademais de ser a pioneira cos xa mencionados acordos coa Embaixada Francesa (30 centros) en 1998 e o Goethe Institut (8 centros) no 2000, vén desenvolvendo desde o ano 2005 o Plan de Fomento do Plurilingüismo da Xunta de Andalucía, que tivo un progreso espectacular en tan só tres anos: o próximo curso 389 centros da Comunidade (190 CEIP e 199 IES) contarán con seccións bilingües nas súas aulas, ben de español-inglés, idioma preferente con 332 centros, ou ben español-francés (39 centros) ou español-alemán (8 centros).

O proceso de selección de centros paira participar neste Plan realízase mediante convocatoria pública na que estes deben presentar un proxecto educativo con actuacións concretas ademais dun estudo sobre a viabilidade e sustentabilidade do proxecto. Uno dos aspectos máis importantes paira ser seleccionado é a adscrición e coordinación das Escolas de Educación Infantil aos Colexios de Educación Primaria e destes aos Institutos de Secundaria, con obxecto de garantir a continuidade do Programa Bilingüe ao alumnado. Estes centros poden presentar proxectos conxuntos, de tal maneira que o alumno se adscribe directamente una vez finalizada una etapa educativa na sección bilingüe do centro do seu proxecto conxunto. Ademais, os proxectos educativos valóranse tendo en conta a porcentaxe do profesorado de áreas non lingüísticas e de titores que participan no proxecto respecto do persoal total do centro e o seu nivel de competencia lingüística. Una vez autorizados pola Administración educativa, cada centro convoca as vacantes dispoñibles paira as seccións bilingües, no caso de que estas sexan inferiores ao número de alumnos solicitantes, leva a cabo una selección mediante sorteo público.

A implantación das seccións bilingües en Infantil e 1º ciclo de Primaria realízase mediante un primeiro achegamento á lingua estranxeira cunha hora e media e dúas horas semanais de clase respectivamente, impartidas polo profesorado da lingua estranxeira coordinado sempre co titor do curso; a partir de 3º de Primaria un mínimo do 30% e un máximo do 50% do currículo do alumnado impártese na lingua estranxeira, concretamente na área de Coñecemento do Medio Natural, Social e Cultural e outra área máis. A partir de 5º de Primaria pódese implantar o ensino dunha segunda Lingua Estranxeira cunha carga horaria de dúas horas semanais.

Niso impártense catro horas semanais (cinco en 4º ISO) na lingua estranxeira e como mínimo en dúas materias, procurando que ocupen como mínimo un 30% do currículo. Paira a segunda lingua estranxeira a carga lectiva é de tres horas semanais paira todos os cursos.

Centros bilingües en España

Una vez traspasadas as competencias educativas ás Comunidades Autónomas, as distintas Consellerías de Educación foron incorporando aos seus programas de innovación ou fomento das linguas a implantación progresiva do bilingüismo nos centros educativos públicos. Aínda que como xa mencionamos, a maioría optou polo modelo de seccións bilingües, cada una estableceu o seu particular modo de selección de centros, requisitos do profesorado, axudas, etc.

No seguinte cadro detállase o número dos centros públicos das distintas comunidades que adoptaron o bilingüismo nas súas aulas (picando no nome de cada comunidade accédese ao nome e localización dos centros):

ComunidadeInfantil e PrimariaSecundariaTOTAL
Andalucía
190
199
389
Madrid
147
147
Cantabria
10
23
33
Estremadura
7
18
25
Castela e León
118
18
136
Castela a Mancha
26
26
52
Aragón
12
23
35
Canarias
33
28
62
Murcia
2
34
36
Asturias
19
40
59
Total Comunidades
564
409
974

* Non se incluíron datos das comunidades autónomas con programas trilingües (Tiroteares, Cataluña, Comunidade Valenciana, Galicia e PaísVasco), nin da Rioxa e Navarra por non existir datos oficiais.