Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Educación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Felipe de Vicente, presidente da Asociación Nacional de Catedráticos de Instituto

Un bacharelato de dous cursos é inviable

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Mércores, 22deOutubrode2008

Con máis de 40 anos de existencia, a Asociación Nacional de Catedráticos de Instituto agrupa a catedráticos de Ensino Secundario de toda España. O seu campo de actuación engloba a Educación Secundaria Obrigatoria (ESO), o Bacharelato, a Formación Profesional e outros ensinos posobrigatorios, como idiomas, artes plásticas e deseño ou conservatorios de música.

Felipe de Vicente Algueró, que cumprirá nuns meses o seu primeiro ano como presidente de ANCABA, é catedrático de Xeografía e Historia desde hai 25 anos nun centro de Barcelona; así mesmo, este doutor en Historia e licenciado en Filosofía foi profesor universitario durante 15 anos e director de instituto durante catro. Desde a súa ampla perspectiva, achéganos nesta entrevista ao escenario actual que se vive nos institutos de ensino españois, á visión do docente e á situación dos alumnos.

O pasado 5 de outubro celebrouse o Día Mundial dos Docentes baixo a lema este ano “Os docentes si contan”, é esta afirmación unha realidade en España?

Non, é unha lema que dista de ser unha realidade, posto que as últimas leis educativas fixéronse sen contar coa opinión do profesorado. Refírome singularmente á LOGSE, unha lei cuxos resultados non foron os apetecidos, que implantou unha pedagoxía (a anglosaxoa) estraña á nosa tradición e contribuíu a reducir sensiblemente o nivel académico dos nosos alumnos. Moitas persoas lembrarán a famosa “promoción automática” de curso na ESO, que tantos males trouxo e que, afortunadamente, foi corrixida pola Lei Orgánica de Educación (LOE).

Tívose en conta esta vez a voz dos docentes á hora de elaborar a nova lei?

Probablemente algo máis que na LOGSE. Foi o clamor unánime do profesorado que foi denunciando os erros da LOGSE o que obrigou ao lexislador a corrixilos, polo menos parcialmente, primeiro coa Lei de Calidade (LOCE) e despois con LÓEA.

No próximo curso 2009-2010 culminará a implantación destes novos ensinos no sistema educativo español, cales son para ANCABA os puntos máis favorables e desfavorables desta lei?

Queda pendente un tema substancial, seguimos cun bacharelato moi curto, de dous anos, case unha anomalía en EuropaComo xa mencionei, coa nova lei corríxense algúns dos fallos máis clamorosos da LOGSE, como a promoción automática ou a excesiva comprensión da ESO (todos os alumnos fan o mesmo, na mesma aula, ata os 16 anos); así mesmo, tamén é favorable que coa LOE introdúcense itinerarios académicos a partir dos 15 anos e permítense diversificacións curriculares a partir dos 14. Con todo, queda pendente un tema substancial: seguimos cun bacharelato moi curto, de dous anos, case unha anomalía en Europa, onde o Ensino Secundario superior adoita durar tres ou máis anos. Un bacharelato de dous cursos é, sinxelamente, inviable.

Tanto ANCABA como outros colectivos docentes levan anos reivindicando esa ampliación dun bacharelato de tres anos, que beneficios achegaría ese modelo?

Aínda que os beneficios serían varios, citarei os dous fundamentais: asegurar máis o éxito escolar e evitar o abandono prematuro e mellorar a preparación para estudos superiores. Hai que ter en conta que co bacharelato actual, os nosos alumnos han de cursar en dous anos entre 17 e 19 materias, segundo as comunidades autónomas. É unha carga excesiva. Tanta materia en só dous anos vai en detrimento de a calidade, posto que non é posible profundar nin esixir demasiado. Iso fai que os alumnos non alcancen a preparación que necesitan para iniciar con éxito carreiras de maior dificultade, por exemplo as enxeñarías. Un bo bacharelato de tres anos, con todo, permite dosificar mellor a carga lectiva e dedicar o terceiro curso a materias preparatorias dos estudos posteriores a un nivel adecuado.

Os informes educativos seguen situando aos estudantes españois á cola dos países europeos, onde habería que buscar a raíz destes resultados?

Desposuíuse ao profesorado de autoridade e reconvertéronse os centros en verdadeiros “aparcadoiros” de adolescentesUna das causas foi o propio sistema educativo, que non premiou o esforzo, senón todo o contrario; por outra banda, desposuíuse ao profesorado de autoridade e reconvertéronse os centros, especialmente os públicos, en verdadeiros “aparcadoiros” de adolescentes, sen moita preocupación por que estuden. Hai tamén outros factores: o desinterese de moitas familias, as horas que os nosos alumnos pasan ante a televisión, os videoxogos e similares ou a dedicación ao lecer case sen límites.

Desde o punto de vista docente, é a situación tan desastrosa como aparenta?

Só hai que fixarse nos datos. O noso sistema educativo, por dicilo en termos económicos, está “en números vermellos”: case un 30% dos alumnos non termina a ESO e, entre os que a terminan, bastantes fano con serias deficiencias; a nosa taxa de alumnos escolarizados en ensinos secundarios posobrigatorias está moi por baixo dos obxectivos da Unión Europea; o gasto educativo como porcentaxe do PIB está tamén por baixo da media de países da nosa contorna e os resultados das probas PISA revelan tamén graves deficiencias no noso alumnado.

Que parte de culpa do fracaso escolar poderiamos achacar á falta de disciplina, valores e motivación entre os estudantes?

A falta de disciplina adoita acompañar a alumnos con dificultades que mostran así o seu rexeitamento a estar obrigatoriamente nunha claseO fracaso escolar é unha cuestión complexa que non é fácil explicar con base nunha soa causa. Nel interveñen diversos factores e a súa incidencia depende de cada caso. A falta de disciplina máis que causa é consecuencia doutros factores, entre os que pode estar a excesiva comprensividad do sistema, é dicir, mesturar nunha mesma clase en idades xa avanzadas alumnos con moi distintas capacidades e intereses; de feito, a falta de disciplina adoita acompañar a alumnos con dificultades que, desta maneira, mostran o seu rexeitamento a estar obrigatoriamente nunha clase. A miña experiencia de director demóstrame que alumnos con problemas de disciplina e dificultades de aprendizaxe nunha clase estándar cambiaban totalmente de actitude cando estaban nunha aula taller, onde facían cousas que realmente lles interesaban.

Ten tamén relación co ambiente familiar?

Efectivamente, e non só o ambiente familiar senón tamén o social. Por unha banda, os alumnos que viven no seo dunha familia desestructurada teñen máis problemas; así mesmo, o exceso de traballo dos pais fai ás veces que os alumnos estean moitas horas sós, xa sexa en casa ou na rúa. En canto ao ámbito social, o estudo, que require esforzo, é tamén rexeitado nunha sociedade que transmite aos alumnos un culto ao pracer, a pasarllo ben por encima de todo. A cultura hedonista extrema que vivimos e que transmiten non poucos programas de televisión que devoran os nosos adolescentes incide tamén negativamente. Sen unha contorna social máis favorable, os profesores pouco podemos facer. Educa ou deseduca máis un programa de televisión que ducias de clases.

Coa perspectiva de profesor de “xiz en man” como describiría ao alumno de hoxe en día? é moi diferente ao de hai 15 anos?

Indubidablemente, os tempos cambian. Os alumnos de agora son á vez iguais e distintos aos de hai 15 anos, se destacase algo sería que os alumnos maduran hoxe máis tarde que os de hai 20 anos, por exemplo. O que si é certo é que en todos os tempos hai alumnos con verdadeiro afán de saber e con boas capacidades intelectuais, a diferenza está en como se tratou a estes alumnos.

A que se refire con esa diferenza de trato?

O problema radica en como facer compatible a procura da excelencia con dar a todos uns niveis educativos básicosOs sistemas anteriores estaban orientados case en exclusiva cara a estes alumnos, abandonando á súa sorte aos que non querían ou non podían estudar; agora, dese sistema selectivo habemos pasado a un inclusivo, que pretende acoller a todos os alumnos, aos que atenden nunha clase e aos que fan todo o posible para boicoteala. O problema radica en como atender a todos sen prexudicar a unha parte, en como facer compatible a procura da excelencia (estimular a cuantos queren e poden chegar a máis) con dar a todos uns niveis educativos básicos. Nese sentido, o método LOGSE, que consistía basicamente en mesturar a todos na mesma aula, foi un fracaso. Na actualidade, con todo, imponse estratexias de diversificación curricular, para que, unha vez garantidos uns mínimos, cada alumno atope un itinerario que lle poida satisfacer e adáptese ás súas capacidades.

E o perfil do docente? é máis ardua a tarefa de ensinar agora que antes?

Da resposta anterior pódese deducir que a tarefa do profesor cambiou moito, xa que se lle impoñen obrigacións que non son propias nin da súa preparación nin da súa función. Obrígaselles a facer de psicólogo, asistente social, animador, mediador, vixiante e ata de garda de seguridade. Unha reivindicación do profesorado é a de recuperar a súa función primordial de docente e educador. As outras tarefas deben ser realizadas por outros profesionais, que tamén han de estar nos centros. A escola do futuro non será só de profesores, será interdisciplinaria, cun conxunto de profesionais de diversos ámbitos. Por exemplo, nos centros franceses, os profesores son só iso: profesores, que é moito. Hai outros profesionais para realizar outras tarefas.

Que opinión merécelle o Máster en Formación do Profesorado de Educación Secundaria que substituirá ao CAP?

Para atraer bos profesionais primeiro haberá que perfilar ben a función docente e dignificar a figura do profesorTendo en conta que a profesión docente non está nos seus mellores momentos, teño as miñas dúbidas sobre se haberá graduados dispostos a facer un máster, que é caro, para dedicarse ás tarefas que antes sinalei. Para reivindicar e atraer bos profesionais primeiro haberá que perfilar ben a función docente e dignificar a figura do profesor como transmisor de coñecementos. Se a figura do profesor recupera a súa especificidade e facilítase unha boa carreira profesional, non faltarán bos graduados para dedicarse ao ensino.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións