Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Educación

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Ferran Ferrer, Catedrático de Educación Comparada da Universidade Autónoma de Barcelona (UAB)

Os alumnos fallan nun elemento instrumental esencial: a comprensión lectora

A publicación dos resultados da 1ª Avaliación Xeral de Diagnóstico realizada aos alumnos españois de 4º curso de primaria suscitou de novo o debate sobre o “estado de saúde” do sistema educativo. Máis aló das comparacións entre as diferentes comunidades autónomas, persiste un problema global: “O valor que se outorga á formación como unha aposta de futuro”. Así o expresa Ferran Ferrer, Catedrático de Educación Comparada da Universidade Autónoma de Barcelona, especializado no estudo dos sistemas educativos desde unha perspectiva internacional. “Este é o factor crave que explica os bos resultados dos países punteiros en educación”, apunta Ferrer.

Cada vez que se publican os resultados dunha avaliación educativa, nacional ou internacional, téndese a establecer comparacións e a resaltar tan só quen é mellor ou peor. Pero, cales son os principais obxectivos que perseguen estas probas?

Todas as avaliacións miden cun mesmo estándar ou criterio o nivel de preparación dos alumnos en determinadas competencias. No caso das nacionais, como a 1ª Avaliación Xeral de Diagnóstico, o referente para esta medición é o currículo nacional, mentres que nas internacionais, como PISA, utilízase un currículo internacional teórico que nos permite compararnos con outros países. En ambos os casos, o obxectivo é coñecer, máis aló do que digan os profesores, ata que punto están preparados os estudantes e, a partir diso, saber cal é o estado de saúde dun sistema educativo para poder levar a cabo políticas de mellora e medidas correctoras se é necesario.

Ante os resultados obtidos polos escolares españois nas últimas avaliacións internacionais, pódese falar de crises do sistema educativo ou a situación non é tan alarmante?

Nas comparacións internacionais obsérvase que o noso sistema educativo non destaca polo seu bo funcionamento no contexto dos países desenvolvidos, estamos entre quen obteñen puntuacións medias. Temos unha situación que é francamente mellorable.

Son tan extremas, como resaltaron nalgúns casos, as diferenzas educativas entre as distintas comunidades autónomas?

“Diversas autonomías non alcanzan os estándares mínimos marcados no currículo”Son notables. Na 1ª Avaliación de Diagnóstico, destácase dunha maneira máis clara o contraste entre os resultados dos alumnos das distintas comunidades autónomas. Estas diferenzas son preocupantes. Non tanto porque haxa moitas ou poucas diverxencias, senón polo feito de que hai unha serie de autonomías que non alcanzan os estándares mínimos marcados no currículo nacional.

Cales son os principais problemas educativos que evidencian os resultados desta 1ª Avaliación Xeral?

Hai un problema xeneralizado, que é a competencia lectora, que ademais non é exclusivo de España, senón tamén doutros países, aínda que no noso dunha maneira máis intensa. A importancia deste factor radica en que todos os elementos que viran ao redor del, como a expresión e a comprensión oral e escrita, son fundamentais para a aprendizaxe doutras materias. Por tanto, os resultados indícannos que os alumnos fallan nun elemento instrumental esencial e que se require un esforzo desde o sistema educativo para mellorar os estándares nesta competencia.

É destacable a varianza entre os centros. Que factores inciden nestas desigualdades?

As maiores diferenzas detéctanse entre os centros públicos e os privados concertados, cuns resultados a favor destes últimos. A explicación fundamental desta diverxencia non é tanto un tema de xestión dun tipo de colexio fronte a outro, senón que o determinante é o tipo de poboación escolar que atenden. Os nenos de familias cun nivel socioeconómico e cultural máis alto acoden a colexios concertados e tanto as avaliacións nacionais como as internacionais evidencian que os resultados dos estudantes están moi mediatizados por este factor.

Como se pode intervir para evitar estas discrepancias?

“Relacionarse con outros compañeiros de nivel sociocultural e económico máis alto incrementa aínda máis as diferenzas”Hai que considerar que nos resultados incide un dobre factor. Por unha banda, a “mochila socioeconómica e cultural” que leva o neno encima pola súa propia familia, pero tamén o feito de relacionarse con outros compañeiros de nivel sociocultural e económico máis alto incrementa aínda máis as diferenzas. A política educativa pode intervir sobre isto se promove que os centros públicos e privados sexan máis heteroxéneos desde o punto de vista da poboación escolar. Os países con maior equidade educativa, con menos desigualdades e con mellores resultados en excelencia, son capaces de ter poboacións escolares máis heteroxéneas nos centros.

O papel do profesorado é tamén clave. Que aspectos da figura docente considera que deben cambiar no noso país?

O primeiro dos elementos que se debe ter en conta é unha formación do profesorado de máis alto nivel. Considero que os novos plans de estudo de grao, así como o novo máster de Educación Secundaria, poden resultar de gran axuda para alcanzar esta mellora no noso país. Outro aspecto fundamental é o prestixio social do docente. É necesario fomentar o respecto e a valoración cara aos profesores, que as mesmas familias estean orgullosas se os seus fillos queren optar por unha profesión tan importante para o futuro da nosa sociedade.

Débese modificar a actitude do profesorado cara aos alumnos?

Os alumnos a quen os profesores outorgan altas expectativas obteñen mellores resultados. O docente que considera que un determinado tipo de estudante non ten posibilidades e non actúa para que alcance o máximo das súas capacidades, dará como resultado un alumno derrotado, que pasará a engrosar as altas cifras de abandono escolar prematuro que predominan no noso país.

Tamén inflúe a motivación das familias aos fillos.

“É letal para o sistema educativo que as familias inciten a deixar a escola”É letal para o sistema educativo que as familias inciten a deixar a escola aos fillos que teñen algún problema nela. No fogar deben terse altas expectativas, facer todo o posible para que continúen cos seus estudos en calquera dos itinerarios, bacharelato ou formación profesional, e que teñan un vínculo formativo ata, polo menos, os 18 anos.

A finais deste ano, publicarase o informe PISA 2009, que inicia unha nova rolda evaluativa que incide de novo na competencia lectora dos alumnos. Cre que España mellorará respecto de PISA 2000?

Os resultados que obtivemos nas avaliacións parciais en PISA 2003 e 2006 marcan unha tendencia á baixa nesta competencia, de modo que non sería estraño que na comparativa 2000-2009 nótese un certo empeoramento, pero non só en España, senón tamén noutros países.

Que políticas educativas pódense aplicar para mellorar?

A promoción da lectura non é só un asunto da política escolar, ten moito que ver co labor ao seu favor dos medios de comunicación e outros sectores e, por suposto, coa contorna familiar. É máis fácil que un alumno obteña mellores resultados en calquera materia se conta cun contexto cultural rico no fogar e a motivación dos seus pais para a lectura.

A que modelo educativo estranxeiro, que destaque polos seus bos resultados, considera que podería achegarse España?

“Non temos que tentar imitar un sistema educativo diferente”Non temos que tentar imitar un sistema educativo diferente, cada un ten sentido no país onde está. Podemos aprender algunhas cousas que nos ensinan os estudos comparativos. O factor crave que explica os bos resultados dos países punteiros é o valor que lle outorgan á formación como unha aposta de futuro. O máis destacable dos estados que funcionan mellor é que neles a educación é un importante valor social, respéctase e valórase ao profesorado, invístese o suficiente en materia educativa e procúrase dar novas oportunidades aos alumnos con dificultades.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións