Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Fracaso escolar

Un de cada catro alumnos non acaba a educación obrigatoria mentres estudantes, profesores e pais non se pon de acordo nas causas nin nas solucións a este problema
Por Benyi Arregocés Carrere 14 de Decembro de 2006

Un de cada catro alumnos non logra terminar a Educación Secundaria Obrigatoria (ESO) en España, segundo datos da Organización paira a Cooperación e o Desenvolvemento Económico (OCDE). Ante este alarmante dato, os alumnos, profesores, pais e psicólogos discrepan na orixe e os motivos deste problema e apuntan diferentes causas: atraso na implantación da educación obrigatoria, falta de orzamento en educación, acerto da lexislación educativa ou a falta de renovación pedagóxica dos profesores. Trátase dun problema complexo e da súa resolución depende o futuro dos nenos e nenas de hoxe.

Radiografía da educación no noso país

Radiografía da educación no noso país

A Organización paira a Cooperación e o Desenvolvemento Económico (OCDE) dio con claridade no seu último informe: España é o país europeo de todos os pertencentes a este organismo que presenta una maior taxa de abandono escolar, nun fenómeno que afecta máis aos mozos que ás mozas e no que pode influír o nivel económico e cultural dos pais. Ademais, a este dato acompáñano outros que son reveladores da situación do sistema educativo español, porque o investimento en educación é inferior á dos países da nosa contorna. Por exemplo, o gasto por estudante atópase un 11% por baixo da media dos países da OECD en educación primaria e un 8% por baixo en educación secundaria. “Non se valora suficientemente a educación, nin se valora que é o factor primordial para que un país siga adiante”,denuncia Lola Abelló, presidenta da Confederación Española de Asociacións de Nais e Pais de Alumnos (CEAPA).

Con todo, detrás das frías estatísticas escóndese un panorama máis desolador. “O fracaso escolar non só consiste en que non obteñan o título da ESO, senón tamén nos que o obteñen e non saben nada. Isto non figura, pero non saben facer a “ou” cun canoto aínda que teñan un título”, recalca Branca García Olmos, Presidente Nacional da Asociación de Profesores de Secundaria. Trátase do que esta catedrática de Instituto denomina o ‘fracaso escondido’, o daqueles alumnos que pasan cursos académicos grazas á promoción automática, sen aprobar todas as materias e sen afianzar os coñecementos que nos seguintes cursos requiriranlles. Desta maneira, García Olmos tópase con casos inauditos: “atopeime nun exame o verbo “indo” con “ll” e eu imparto clases de grego en segundo de bacharelato de letras puras”, subliña.

O fracaso escolar é maior que antes?

De todos os xeitos, débense contextualizar todos os datos referentes ao abandono escolar no noso país. Como indica Abelló, en España existe un “atraso considerable en comparación con outros países da Unión Europea” na extensión da educación obrigatoria, porque “fai soamente 20 anos do nacemento da lei que a xeneralizou até os 14 e só 10 até os 16 anos”. Segundo a OCDE, España presenta a cuarta peor taxa de persoas de entre 25 e 64 anos que lograron terminar os seus estudos de educación secundaria respecto de todos os membros desta organización: só o 45% das persoas deste grupo, cando a media da OCDE é 21 puntos porcentuais maior. Doutra banda, a OCDE tamén constata que os mozos españois de hoxe reciben máis educación que as xeracións anteriores. Desta maneira, o grupo de poboación de entre 25 e 34 anos que conseguiu finalizar a educación obrigatoria supera en 25 puntos porcentuais ao grupo de entre 45 e 54 anos. Por todos estes datos, Abelló considera que a educación en España realizou un gran progreso nos últimos 20 anos, e que os actuais datos de abandono escolar débense á prolongación da escolarización obrigatoria.

Responsabilidade compartida

Que é o que sucede para que 25 de cada 100 alumnos non terminen a ISO? A resposta é complexa e varía en función da persoa que responda, aínda que tanto pais como alumnos sinalan a posible influencia da extensión da educación até os 16 anos. Raúl Almarcha, vicepresidente da Confederación Estatal de Asociacións de Estudantes (CANAE), opina que inflúen dous factores: a falta de motivación dos alumnos e a repercusión que a televisión concede a un ficticio éxito fácil con programas como Gran Irmán, nos que non se valora nin a formación nin a educación. “Un estudante pasa seis horas sentado ao día, cinco días á semana e nove meses ao ano en algo que lle vén dado: chega un profesor, sóltalle un discurso á clase e vaise. Non se tenta motivar ao alumnado na súa aprendizaxe e deberíanse incorporar novas metodoloxías máis atractivas, como, por exemplo, potenciar os medios audiovisuais”,

“Non se tenta motivar ao alumnado na súa aprendizaxe e deberíanse incorporar novas metodoloxías máis atractivas, como, por exemplo, potenciar os medios audiovisuais”

apunta Almarcha.

Con todo, os profesores rexeitan que o problema sexa una falta de renovación nas súas estratexias pedagóxicas. “A mellor formación, en calquera ámbito, é a experiencia: dar clase, estar ao pé do canón, ver o que pasa e aprender un mesmo, porque vemos aos novos profesores que chegan con bastantes horas de formación que non lles serven de nada”, salienta García Olmos. Os mestres creen que a orixe do problema atópase nas leis educativas que permitiron a promoción automática, que provoca que se reúnan en cada curso estudantes con niveis académicos moi diferentes. Almarcha corrobora que moitos dos que abandonan a Secundaria entran desde a Primaria con “lagoas de aprendizaxe”. “É o sistema. En primeiro de Primaria non aprenden a ler e a escribir e pasan a segundo obrigatoriamente, aínda que teñan todo suspendido. Que culpa ten o profesor cando chega a segundo?”, denuncia García Olmos. Pola súa banda, Abelló denuncia a “forte ruptura” que se produce no paso da Primaria á Secundaria, en que aos alumnos “trátaselles case como a universitarios, con moitísimas materias, cada una delas cun profesor convencido de que a súa é a máis importante, e isto moitas veces crea un desasosego”.

Pero, ademais, os profesores sofren unha gran tensión por tentar reconducir aos alumnos que van mal, os que non están motivados e que, en moitas ocasións, poden ser indisciplinados e conflitivos. “Teñen dificultades paira controlar a conduta dos seus alumnos na aula, e atópanse con que a sociedade non lles proporciona as ferramentas necesarias paira enfrontarse a esta situación e que a familia apenas lles apoia”, sostén Antonio Cano Vindel, presidente da Sociedade Española paira o Estudo da Ansiedade e a Tensión. En opinión deste experto, “a familia non está a educar” cando tería que ser a primeira institución implicada na formación dos mozos. Por esta razón, como “non se pon normas sociais na familia”, cando o alumno chega a una certa idade e vaille mal na escola, a familia xa non dispón das ferramentas necesarias paira impor regras.

Que poden facer os pais e nais?

Os proxenitores deben seguir una serie de pautas paira reaccionar a tempo ante os primeiros síntomas de fracaso escolar dos fillos. Cano Vindel explica que o papel que xogan no proceso de educación dos seus fillos e fillas é “fundamental”, posto que os profesores non están nas casas e son eles quen deben prestar atención para que o fillo estude as suficientes horas -“e que estude concentrado nos nenos, porque non serve facelo coa televisión ou a consola de videoxogos acendida”- e para que teña un horario, despois do cal poida xogar, pero non antes.

A presidenta da Asociación de Profesores de Secundaria sinala que “polo xeral” os pais dos fillos que van mal “non só non axudan senón que se enfrontan aos profesores e bótanlles a culpa”. Pero esa actitude paterna non é a máis indicada. “Os pais e nais deben asumir que houbo un resultado moi negativo, no que están implicados en primeiro lugar o alumno, en segundo lugar a familia e en terceiro lugar, a escola. Hai que revisar todos os factores que dependen de cada una desas instancias, paira poder corrixir os erros”, conclúe Cano Vindel. Abelló coincide en que se debe efectuar un traballo de equipo entre o titor, o alumno e a familia, e móstrase contraria ao que recoñece que adoitan facer os pais: acudir a profesores particulares. “As solucións débense atopar no mesmo centro e é básico o diálogo familia-escola. Se una nai ou un pai ven que o menor non segue o ritmo da clase ou que está desmotivado, o adecuado é entrevistarse co profesor e ver como se lle pode motivar. Ha de haber una coherencia educativa entre o centro e a familia”, expresa. Non serve castigar aos nenosO que de ningún modo é útil paira axudar ao fillo ou filla a superar o fracaso escolar é castigarlle. “Isto só serve paira afundilos aínda máis, pero son os pais os que se teñen que pór as pilas, buscar as causas e axudar aos fillos a aprobar, no caso de que suspendan”, destaca Abelló. Segundo a presidenta da CEAPA, as familias cambiaron “moitísimo” e agora son negociadoras, polo que deben negociar co fillo “como vai saír adiante”. “É un espírito de equipo pero sen deixar de ser pais, nunca podemos ser amigos dos nosos fillos porque se o fósemos non poderiamos pór limites, e iso tamén é importante”, subliña.