Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Educación

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Inmaculada Suárez, coordinadora do servizo do Defensor do Profesor

Cando profesores e pais camiñan na mesma dirección, os brotes de violencia elimínanse

Problemas para dar clases, acoso e ameazas de alumnos, danos a propiedades ou agresións de pais son algúns dos conflitos aos que teñen que facer fronte día a día algúns docentes nas aulas dos centros educativos do noso país. Moitos calan. Outros, buscan axuda. Como os máis de 10.500 profesores que contactaron xa co Defensor do Profesor, un servizo gratuíto de atención e axuda psicolóxica posto en marcha en 2005 pola Asociación Nacional de Profesores (ANPE) de Madrid, ante o incremento dos problemas de convivencia escolar entre profesores e alumnos. Na actualidade, está instaurado en 16 comunidades autónomas.

Inmaculada Suárez, psicóloga e diplomada en Profesorado de Educación Xeral Básica, é a coordinadora do Defensor do Profesor desde os seus inicios. No seu posto, atende cada día moitas das chamadas dos docentes que buscan apoio e asesoramento. Tal como recóllese no último informe estatal do curso 2008-2009, o 45% dos profesores que contactan desenvolven cadros de ansiedade, un 20% ten síntomas de depresión e un 14% está de baixa laboral.

Ser profesor é unha profesión de risco?

Pode ser unha profesión marabillosa ou converterse nun problema. Todo depende do apoio que se reciba e da actitude que tanto pais como Administración adoptan cando o profesor exerce o seu dereito a facer cumprir unhas normas básicas de convivencia. Estas benefician a toda a comunidade educativa e teñen como obxectivo algo tan elemental como crear un clima de respecto dentro do centro e salvagardar o dereito á educación que por lei teñen os alumnos.

Que conclusións do último informe do Defensor do Profesor chamáronlle máis a atención?

A actitude que adoptan algúns pais de defensa sen concesións dos seus fillos, sen contrastar con outras fontes a versión que eles lles dan duns determinados feitos. Os profesores din que, con frecuencia, senten desautorizados por algúns pais cando a estes alumnos téntaselles pór límites ou se pretende que cumpran unhas normas elementais de convivencia.

Por que motivos acoden os docentes ao Defensor?

“O detonante destas denuncias é a indefensión á que senten sometidos algúns docentes” Son diversos: problemas para dar clase, agresións, acoso, faltas de respecto, ameazas e falsas denuncias tanto por parte de alumnos como de pais; a utilización das novas tecnoloxías para acosar, difamar ou difundir agresións; os danos que causan ás súas pertenzas ou ao mobiliario do centro; ou as presións que reciben para que modifiquen as cualificacións. Pero o detonante destas denuncias é a indefensión á que senten sometidos cando as persoas que levan a cabo estas condutas quedan impunes e, por tanto, saen reforzados delas.

Cando un alumno agride verbalmente a un profesor, que medidas legais sancionadoras pode adoptar o docente?

Nas distintas comunidades autónomas hai leis educativas polas que se establece o marco regulador da convivencia nos centros escolares. Estas normativas establecen as medidas sancionadoras que poden aplicar, de forma inmediata, o profesor e/ou os equipos directivos. Poden ser varias, en función da gravidade da agresión verbal: expulsión da sesión de clase, realización de tarefas de carácter académico ou actividades encamiñadas a mellorar a contorna ambiental do centro, permanencia no colexio despois do horario escolar ou expulsión por un tempo determinado, entre outras.

E se a agresión é física?

Nestes casos pódese actuar por dúas vías. Por unha banda, a administrativa, mediante a cal levan a cabo varias actuacións, como un cambio de centro, cando non proceda a expulsión definitiva por ser un alumno de ensino obrigatorio. Por outra banda, pódese optar pola vía xudicial e efectuar denúnciaa pertinente ante a Policía ou nun xulgado.

Doe máis o acoso moral que o físico?

“Cando se lle humilla en público, o docente sofre un duro golpe na súa autoestima”Aínda que a agresión física ten máis repercusión social, as dúas son moi lesivas para a persoa. Sobre todo, porque cando se lle humilla en público, o docente sofre un duro golpe na súa autoestima. Aínda que o seu carácter ou personalidade sexan fortes, pode ter consecuencias negativas para a súa vida persoal e profesional. Se se perde o respecto ao profesor como persoa e como educador, quedará nunha situación tan vulnerable e indefensa, que desde ese momento terá dificultades para desempeñar o seu traballo con dignidade.

Que supón dotar da condición de autoridade pública ao profesorado?

O profesor, polo feito de selo, xa debe ter a autoridade académica que se lle supón pola súa competencia na disciplina que imparte. Con todo, para o manexo da clase na situación actual necesita que se lle dote desta condición. Esta medida lexislativa outorgaría ao profesor presunción de veracidade en caso de litixio entre as partes e en casos extremos de ameazas, insultos graves ou agresións físicas, as sancións que delas se derivarían serían moito máis severas. Suporía un freo disuasorio para as condutas incorrectas.

Fracaso escolar e violencia. Están sempre relacionados estes dous aspectos?

“Os valores sobre os que se forxa a personalidade do alumno son un factor determinante”O fracaso escolar pode xurdir cando non se atallan algunhas situacións, como as vividas en certos grupos onde dous ou tres alumnos impiden aos seus compañeiros recibir unha clase con normalidade e conseguen, coas súas actuacións, que día tras día pérdase o tempo e non se impartan os contidos da materia correspondente. Pero aínda que pode ter certa incidencia nos casos de violencia, non hai unha relación de causa-efecto. Sen excluír a propia responsabilidade do estudante, a educación recibida na familia e os valores sobre os que se forxa a personalidade do alumno son os factores determinantes.

Pode describir o perfil do estudante agresor?

Na maioría dos casos, é un alumno inadaptado ao que os seus pais non puxeron límites desde a infancia, nin admiten que ninguén llos poña. Son adolescentes que buscan a gratificación inmediata e que están adoitados a que as súas actuacións non teñan para eles ningunha consecuencia, porque na súa contorna familiar asúmese que a culpa sempre é do outro. A permisividade dos pais deriva en alumnos que non respectan as normas establecidas.

Cales son os principais motivos que levan a un proxenitor a agredir a un profesor?

“Algúns pais esquecen que os centros educativos son lugares onde hai que convivir e respectar unhas normas”Algúns pais esquecen que os centros educativos son lugares onde hai que convivir e respectar unhas normas e que a liberdade de actuación dos seus fillos acaba cando vulneran os dereitos dos demais, sexan profesores ou compañeiros de clase. En xeral, estas agresións orixínanse porque os pais cren, sen falar co profesor, a versión desfigurada que o seu fillo dá duns feitos que nada teñen que ver coa realidade. Non admiten que o profesor marque as pautas de conduta da clase e impida saírse coa súa a estes alumnos consentidos en casa. Outras veces, a agresión xérase porque se aplica ao estudante conflitivo a normativa do centro, que aprobou toda a comunidade educativa e respecta a lexislación vixente. Mesmo, feitos tan cotiáns como unha caída no patio supoñen responsabilizar ao profesor de todos os males que sucedan ao seu fillo e presupónselle mala fe por acción ou omisión.

Danse casos de acoso ou agresións a docentes en educación infantil e primaria?

Se falamos de agresións de alumnos, a maioría danse en secundaria. No entanto, xa se rexistran algúns casos en primaria, aínda que poucos, e as agresións de pais son un risco en calquera do tres niveles educativos.

Que parte de responsabilidade teñen as administracións educativas?

Unha parte importante. Desde o punto de vista lexislativo, o profesorado ten recursos para facer valer a súa autoridade ao marcar unhas pautas de conduta. Pero, a pesar de todo, hai casos en que ante as denuncias inxustificadas dos pais, sobre todo se estes son violentos e para evitarse problemas, a administración educativa non apoia ao profesor. O docente vese obrigado a xustificar cada unha das súas actuacións fronte a un denunciante que pode mentir ou denunciar por despeito ou para obter algunha vantaxe.

Como pode colaborar a contorna familiar na erradicación da violencia cara aos docentes nas aulas?

“Hai moitas familias que apoian ao profesor e os resultados son moi positivos”A clave está nas familias. Hai moitas que apoian ao profesor e os resultados son moi positivos. Salvo casos excepcionais, cando unha familia colabora co centro escolar e docentes e pais camiñan na mesma dirección, os brotes de violencia elimínanse e quedan só os actos de rebeldía propios da idade.

Como xa apuntou, as novas tecnoloxías trouxeron consigo novas formas de agresión. En que se caracterizan?

Cada vez proliferan máis as calumnias, maledicencias, vexacións e destrución da imaxe persoal a través das novas tecnoloxías. O máis grave é que é moi difícil loitar contra elas. Aínda que se tente, os danos causados á honra da persoa son moi difíciles de reparar. A lexislación neste sentido vai por detrás dos novos fenómenos derivados do avance tecnolóxico. Denunciáronse casos ante a Fiscalía de Menores, pero aínda é insuficiente o amparo legal neste tipo de faltas ou delitos.

Atopan o docentes apoio suficiente na dirección do centro ou é fonte de conflitos?

“Recibimos denuncias nas que a dirección do centro se inhibe ou, mesmo, actúa en contra do docente para evitarse problemas”En bastantes casos, a dirección apoia ao profesor que ten problemas, este sente apoiado e o seu desgaste psíquico e profesional é moitísimo menor. Con todo, tamén recibimos denuncias nas que a dirección do centro se inhibe ou, mesmo, actúa en contra do docente para evitarse problemas. Nestas ocasións sente só, xa que nin sequera conta co apoio dos seus compañeiros, que tentan evitar que lles salpique. Entón pásao moi mal. Se o equipo directivo do centro aplica a normativa vixente, pódense solucionar moitos conflitos que, de non facelo, deterioran de forma grave a convivencia e o clima escolar.

Ansiedade, depresión, baixa laboral… cales son os casos máis extremos que tiveron que atender desde o Defensor do Profesor?

Algúns docentes, debido a situacións derivadas dos problemas mencionados, sofren graves trastornos de saúde, tanto de tipo psicolóxico como físico. A pesar de seguir un tratamento adecuado, son incapaces de superar o medo a enfrontarse á aula. O resultado é o abandono da profesión.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións