Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Educación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Javier de Lara, Presidente da Confederación de Asociacións de Educación Musical (COAEM)

Aínda temos que xustificar a utilidade da música no sistema educativo

O proceso de reforma do sistema educativo español iniciado coa Lei Orgánica de Educación trouxo da man considerables cambios na estrutura do ensino musical nas aulas do noso país. Javier de Lara, Presidente da Confederación de Asociacións de Educación Musical (COAEM), que agrupa aos membros das distintas federacións e asociacións de profesores de música das diferentes comunidades autónomas, explica cales son os principais problemas que afectan á educación musical. Profesor Superior de Piano e de Solfexo, Teoría da Música, Transposición e Acompañamento nun instituto de secundaria de Badaxoz, Lara expresa o interese e o compromiso do profesorado porque se logre una verdadeira integración da formación musical no sistema educativo.

Tras a aprobación da Lei Orgánica de Educación, cales son os principais cambios que sufriu o ensino musical nos centros escolares?

Os cambios hai que analizalos en dous sentidos: a programación da materia e a súa asignación horaria. En canto á programación, tanto os obxectivos como os contidos desta materia incrementaron o seu carácter procedimental, é dicir, xa non son tan importantes os conceptos que o alumno memorice, senón si realmente sabe levalos á práctica e aplicalos nos contextos adecuados. Baixo o noso punto de vista, isto é moi positivo, xa que consideramos que ante todo o alumno ha de interiorizar a materia e incorporala á súa vida diaria como una ferramenta máis de goce, coñecemento e consciencia do mundo sonoro que lle rodea. Ademais pasaron a segundo plano algúns aspectos historicistas que profundaban na “música clásica”, deixando agora espazo paira o traballo con músicas máis próximas á realidade dos alumnos.

Con todo, o horario dedicado á materia viuse reducido.

Nalgunhas comunidades a materia quedou practicamente “de adorno”Efectivamente, a nova formulación da materia na súa carga horaria é nefasto. En Primaria, nalgunhas comunidades a materia quedou practicamente “de adorno”, una sesión de 40 ou 45 minutos cada dúas semanas, ou mesmo nada, segundo o centro e a asignación do profesorado; por outra banda, en Secundaria, ademais de reducir significativamente a súa presenza horaria, no mellor dos casos, adquiriu o rango de optativa na metade dos cursos nos que se imparte. Así mesmo, perdeuse, onde existía, a continuidade dun curso a outro, co que isto implica paira a correcta impartición desta materia, e paira a súa imaxe no sistema educativo.

Sobre que base susténtase esta redución das horas de ensino musical nas aulas?

As razóns habemos de buscalas, en principio, en nosa propia herdanza cultural. En España sempre se considerou a música como un mero divertimento, por tanto até fai moi pouco apenas tivo sitio na educación. A partir da LOGSE empezaron a experimentarse algúns cambios e xa ninguén dubida das bondades da música nestes ámbitos. Con todo, determinadas conxunturas fixeron que aparecesen novas materias, e algúns informes europeos han contribuído a que se reformulasen de novo as políticas educativas. Non imos negar que haxa que revisar métodos, o que non entendemos é que se retroceda volvendo a antigas receitas, e en certo xeito, tirando pola borda moito traballo, moi ben feito, e que estaba a empezar a obter grandes resultados ante os novos retos aos que temos que enfrontarnos na sociedade actual.

Como se traduce este cambio en termos numéricos?

Se nos fixamos en LÓEA e comparámola coa asignación de horas que se contemplaban na LOGSE, aparentemente aumentou a carga horaria de Música. Por aquel entón o mínimo contemplado era de 70 horas lectivas anuais. Con todo, en cada comunidade autónoma a carga lectiva real ascendía a 210 horas. Na actualidade, esta marxe é inviable debido á aparición da nova materia de Educación paira a cidadanía, o incremento de horas en matemáticas, lingua ou ciencias naturais que realizaron algunhas administracións autonómicas, ou a presenza da lingua propia da comunidade autónoma, mesmo dunha segunda lingua estranxeira en primaria. O resultado é una redución drástica de horas de música, a pesar das aparencias.

Ademais da lóxica implicación dos profesores da materia en contra desta redución, respondeu o resto da comunidade educativa (pais, alumnos, profesorado) a esta medida?

Non pretendemos crear rivalidades ou malos entendidos entre materiasEn xeral, as modificacións horarias non foron entendidas pola maior parte dos compañeiros. Un número elevado mostrounos o seu apoio en campañas de firmas. Pero é un tema escabroso. En ningún momento pretendemos nesta Asociación crear rivalidades ou malos entendidos entre materias. Por parte do alumnado si houbo queixas significativas, xa que viu como repentinamente son substituídas as súas horas de Música por clases de Matemáticas ou Educación paira a Cidadanía. En canto aos pais, tamén apareceron voces discrepantes coa redución, con todo, aínda é pronto para que materias con tan pouca tradición no noso sistema educativo susciten grandes mobilizacións nun sector como o dos pais que, polo tanto, non contou con devandita formación, e por tanto descoñece as achegas desta área.

Existen moitas discrepancias nos ensinos musicais entre as distintas comunidades autónomas?

As diferenzas curriculares entre unhas comunidades e outras son bastante significativas, sobre todo en canto á cantidade e distribución das horas. Pero o realmente rechamante é que por culpa da calidade de optativa á que a materia foi sometida, as diferenzas entre unhas ofertas educativas e outras xorden, non xa dun centro a outro, senón mesmo dun ano a outro nun mesmo centro, no caso de centros pequenos, onde a organización de grupos resulta máis complicada.

Que achega aos alumnos a aprendizaxe musical?

Cando un neno ou un adolescente fai música co resto da clase está a aprender a vivir en harmonía consigo mesmo e cos demaisEstá claro que un sistema que aspire a dotar dunha educación integral ao seu alumnado ten que contemplar a vertente cultural e artística da formación. O que parece que custa máis entender é que cando un neno ou un adolescente fai música co resto da clase, non só está a potenciar a súa faceta creativa e interpretativa, senón que tamén está a desenvolver a súa capacidade de escoitar, de entender e respectar ao outro, de valorarse a si mesmo, de traballar en equipo, de gozar con músicas doutras culturas… En definitiva, está a aprender a vivir en harmonía consigo mesmo e cos demais. Ignoro se valores como a tolerancia e o respecto apréndense mellor coa Educación paira a cidadanía, ou se as proporcións aritméticas asimílanse dedicando horas e horas a facer exercicios de matemáticas. Pero si podo asegurar con rotundidade que todas estas habilidades se interiorizan e vivencian cotidianamente na aula de Música.

Realizáronse varias investigacións que ratifican o importante papel que a música exerce na potenciación doutras capacidades.

Exacto, son innumerables os estudos, teses, investigacións, artigos sobre este tema. Pero o interesante é que, desde hai xa moito tempo, estes estudos están a levarse á práctica dun modo sistemático, dado que se sabe que os resultados son moi satisfactorios.O que resulta incrible é que a estas alturas aínda teñamos que estar a xustificar a presenza da música nun sistema educativo que busca a coherencia e que aposta pola adquisición das Competencias Básicas do seu alumnado.

Que evidencian estas investigacións?

Sabemos, por exemplo, que cando realizan una audición dunha obra musical están a desenvolver: a súa capacidade de concentración, de análise, a súa orientación espacial e temporal, o pensamento abstracto, a memoria a curto, medio e longo prazo, e un larguísimo etcétera de capacidades. Segundo un estudo da Universidade de Hong Kong, os nenos que estudaban Música memorizaban máis palabras dunha lista dada que os que non estudaban, debido a que a Música desenvolve a parte esquerda do cerebro, encargada ademais das aptitudes musicais, da memoria verbal. Outro estudo realizado pola Universidade de Northumbia (Reino Unido) demostra que un grupo de 600 nenos cunha formación musical temperá mellorara a súa capacidade lingüística e matemática, volvéndose máis precisa, atenta e receptiva.

Gozan os alumnos con esta materia?

Temos a sorte de poder entrar por “a porta de atrás” das mentes dos nosos alumnosAí está a clave do asunto. Eu sempre comento cos meus compañeiros que nós temos a sorte de poder entrar por “a porta de atrás” das mentes dos nosos alumnos. Resúltanos fácil facer que as actividades sexan atractivas paira eles. En ocasións os meus compañeiros pídenme que reforce os seus contidos traballando a vertente musical da literatura medieval, ou una canción en inglés que traballa cos verbos en pasado, ou as fraccións en matemáticas.

Que opcións quedan a aqueles alumnos que mostran un verdadeiro interese polo ensino musical?

Como medida extraordinaria, nalgúns centros optamos por realizar actividades musicais nos recreos paira aqueles alumnos que coa nova Lei “quedáronse coas ganas”. Por outra banda sempre está a opción de acceder aos Conservatorios de música ou ás Escolas de Música presentes en moitas localidades, pero, en xeral, os ensinos regulados de música están encamiñadas a aqueles que queiran dedicarse profesionalmente á música. Esta é nosa gran reivindicación, por que non se pode dar una ensino musical de calidade ás persoas simplemente para que comprendan esta linguaxe, poidan gozar del, analizalo, ter capacidade de crítica, e ademais ampliar a súa cultura?

Que opinión merécelle a nova vía de Bacharelato de “Artes escénicas, música e danza”.

Antes os alumnos podían elixir até dúas materias de música en Bacharelato, agora esta opción desapareceHai que dicir que estamos aínda á espera de coñecer a estrutura definitiva que adoptará esta etapa educativa en cada comunidade autónoma. En principio a formulación é bo, pois aínda que xa viña facendo algo parecido a partir de convalidaciones de materias nos institutos, agora parece que a norma adquiriu rango de lei. Ademais, creáronse novas materias e probablemente axúdese así a compatibilizar horarios e a reducir desprazamentos dos alumnos. Pero o problema é que se trata dunha educación destinada a unha minoría do alumnado, que quere dedicarse profesionalmente á música. A cambio disto, desaparece por completo calquera rastro de música que puidese haber en calquera dos restantes bacharelatos. Até agora os alumnos podían elixir até dúas materias de música nesta etapa educativa, “Música” en primeiro e “Historia da Música” en segundo. Todo isto desaparece na formulación do Ministerio.

Deixando de lado os centros escolares, como describiría o panorama de cultura musical no noso país?

Depende moito dunhas rexións a outras. Hai comunidades, como a valenciana, na que parece que os nenos “nacen cunha trompeta debaixo do brazo”, en moitas outras, con todo, os nenos que queiran estudar un instrumento teñen que percorrer grandes distancias paira recibir clases dunha mediana calidade. Isto, unido a todo o que comentamos xa, fai que o analfabetismo musical continúe sendo en España una enfermidade cultural endémica.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións