Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Educación

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Mapas conceptuais: unha ferramenta útil para a aula

A representación gráfica dos contidos de estudo facilita a aprendizaxe significativa dos alumnos

img_pizarralistado 1

A maioría das metodoloxías didácticas que se aplican nas aulas de todos os niveis educativos buscan que os alumnos aprendan a aprender, que comprendan a materia no canto de memorizala. O mapa conceptual é unha das técnicas máis útiles para lograr este obxectivo. Esta ferramenta de aprendizaxe permite que os estudantes capten e reteñan o significado dos contidos curriculares a través da relación entre conceptos.

Img

Briofritas, cormofitas, gimnospermas, angiospermas, pteridofitos, espermatofitos. É posible que mediante algunha técnica mnemotécnica un estudante sexa capaz de memorizar todos estes termos biolóxicos. Pero, aprendería algo? É probable que non e que, pasado un tempo, os conceptos esquézanse. Con todo, se o mesmo estudante enfoca a aprendizaxe de modo que estableza as relacións entre eles a partir das definicións e significados de cada un, as posibilidades de que a materia non se perda no esquecemento son maiores.

Esta é a base da denominada teoría da aprendizaxe significativa, introducida no campo da didáctica polo psicólogo e pedagogo estadounidense David Paul Ausubel. A partir da fundamentación desta didáctica, que se centra en como se aprende, máis que en como se ensina, numerosos estudiosos do campo da pedagoxía investigaron as técnicas e ferramentas máis eficaces para lograr a súa aplicación práctica nas aulas. Unha das máis útiles e que conseguiu maior repercusión no ámbito docente de todo o mundo foi o mapa conceptual. Un concepto creado a principios da década do setenta polo doutor en Educación Joseph Novak, da Universidade de Cornell (Estados Unidos).

Elementos do mapa

Este método de aprendizaxe consiste en representar de forma gráfica e esquemática as relacións significativas entre diferentes conceptos. Deste xeito, ao visualizar os contidos e traballar sobre eles, facilítase a comprensión e o recordo do estudado.

Img

Tal como defíneo Novak, “é un método para axudar aos estudantes e docentes a captar o significado dos materiais que se van a aprender”. O educador establece tres elementos fundamentais: os conceptos, que son os acontecementos ou obxectos que forman parte da materia que se vai a estudar; as palabras enlace, que son os termos cos que se vinculan os conceptos e que representan o tipo de relación entre eles; e as proposicións, que son a unión de dúas ou máis conceptos en forma dunha oración ou unidade semántica, é dicir, con significado.

Aplicación na aula

O proceso de elaboración dos mapas conceptuais constitúe en si mesmo unha actividade de aprendizaxe para o alumno
Como afirma Enrique Javier Díez, da área Didáctica e Organización Educativa da Universidade de León, os mapas conceptuais teñen distintas aplicacións. O proceso de elaboración destes constitúe en si mesmo unha actividade de aprendizaxe para o alumno, pero ademais “permiten intercambiar a profesores e escolares os seus puntos de vista sobre a validez ou non dun vínculo entre conceptos, ou darse conta das conexións que faltan”. Os mapas son unha ferramenta adecuada de interrelación entre educador e alumno, a quen axudan a entender o seu protagonismo no proceso de aprendizaxe.

Os mapas conceptuais serven tamén para que o docente organice os contidos curriculares e manteña unha estrutura coherente no seu proceso de ensino. El mesmo pode elaborar mapas conceptuais da materia que imparte e amplialos a medida que avanza o curso. Cos máis pequenos, pode utilizar estes mapas para expolos na aula, de modo que accedan aos coñecementos adquiridos cada día e poidan relacionalos entre si.

Elaborar un mapa conceptual

A pedagoga Rocío Quesada, nos seus manual ‘Exercicios para elaborar mapas conceptuais’, resume de maneira sinxela este proceso en cinco pasos:

1. Identificar e seleccionar os conceptos e ideas principais.

2. Escoller o concepto máis importante ou xeral e definilo.

3. Ordenar a partir do concepto principal os demais, segundo o seu grao de xeneralidade dentro do mapa.

4. Relacionar os conceptos entre si, elixir as palabras que demostren mellor o tipo de relación entre eles.

5. Buscar todas as relacións posibles entre os conceptos, aínda que sexan afastados.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións