Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Mellorar a conduta infantil

As técnicas de modificación conductuales permiten corrixir moitos dos comportamentos inadecuados dos nenos
Por Marta Vázquez-Reina 19 de Marzo de 2010
Img estres
Imagen: CONSUMER EROSKI

É desobediente, insulta con frecuencia, mente e móstrase agresivo con quen lle rodean. Estes son algúns dos síntomas característicos dos nenos con problemas de conduta. Pais e educadores deben enfrontarse a tempo a estes comportamentos perturbadores paira evitar que se intensifiquen na adolescencia. Paira iso, contan con distintas técnicas e estratexias de modificación de conduta que, utilizadas con destreza, axudaranlles a controlalas ou eliminalas.

Problemas máis frecuentes

Nos últimos anos rexistrouse no noso país un aumento considerable dos trastornos de comportamento en nenos e adolescentes. María Jesús Mardomingo, xefe de Psiquiatría Infantil e Xuvenil do hospital Gregorio Marañón, afirma que as razóns do aumento da frecuencia e gravidade destes trastornos non están moi claras, pero “coinciden cun maior desenvolvemento económico e cunha diminución dos logros académicos e educativos dos estudantes, así como co cambio na estrutura e os modelos de familia”. Como define esta especialista, os trastornos de conduta caracterízanse pola transgresión das normas sociais e de relación interpersoal aceptadas por un grupo, “teñen una dimensión agresiva, antisocial e retadora, algo que é profundamente perturbador paira os demais”.

É necesaria una intervención temperá de pais e docentes paira evitar que estas condutas se incrementen e evolucionen cara a trastornos máis graves

No desenvolvemento evolutivo do neno é normal que, en ocasións, detéctense estas condutas agresivas, desafiantes, de oposición ou desobedientes. As pautas educativas habituais logran en xeral erradicar estes comportamentos. Con todo, nalgúns nenos, estas actitudes son perseverantes no tempo e increméntase a súa frecuencia e magnitude a medida que o infante crece. Nestes casos, é necesaria una intervención temperá de pais e docentes paira evitar que estas condutas aumenten e evolucionen cara a trastornos máis graves na adolescencia.

Pautas xerais

As investigacións e estudos sobre o comportamento infantil apuntan a distintos aspectos como xeradores de condutas adecuadas. Estes serven de punto de partida aos pais paira evitar o desenvolvemento de comportamentos disruptivos nos máis pequenos. Uno dos máis importantes é manter un bo vínculo afectivo cos proxenitores. Dedicar tempo suficiente a estar xuntos en idades temperás, xogar con eles, prestar atención ás súas condutas e exercer o control sobre elas cando sexa necesario.

É fundamental pór límites ás demandas dos nenos desde moi pequenos e manterse firme neles

É fundamental tamén pór límites ás demandas dos nenos desde moi pequenos e manterse firme neles. É una das mellores formas de establecer uns hábitos de conduta adecuados, que o neno utilizará como referente no seu comportamento posterior. O pedagogo Jesús Jarque, autor de distintos manuais paira pais sobre conduta infantil, precisa que “establecer límites é concretar que se espera del e que non e, no caso de que os límites traspásense -advirte-, hai que adoptar medidas”.

A atención xoga un papel primordial no control da conduta dos nenos. Tan importante é prestarlle a suficiente atención cando se comporta de forma adecuada e halagarle por iso, como retirala cando o comportamento sexa negativo. Jarque puntualiza que o comportamento inadecuado dos nenos desenvólvese con frecuencia “paira chamar a atención dos pais, xa que comproban que hai una desproporción entre a forma de actuar deles cando se portan mal e cando se portan ben”. Se as actuacións inadecuadas son as únicas que atenden os proxenitores, o pequeno, ante a necesidade de atención, reforzará estas en detrimento de as boas condutas.

Entre outras pautas básicas recomendadas polos especialistas, destacan as seguintes:

  • Claridade: cando se dan instrucións ao neno, é importante ser claro e preciso. Non é o mesmo dicirlle “pórtache ben” ou “non te portes mal”, que dicirlle que é correcto ou incorrecto.
  • Coherencia e constancia: se os pais recriminan un comportamento dos seus fillos, deben facelo sempre que o detecten, non en ocasións, e ser conscientes de que o infante observa a súa contorna e imítao. Non sería correcto desaprobar unha conduta que contempla de forma habitual na súa familia.
  • Consenso e complicidade: é necesario que todos os membros da familia ou fóra dela con responsabilidade sobre o neno apliquen as mesmas pautas sobre o seu comportamento. Todos deben permitir ou non as mesmas actuacións.

    Técnicas de intervención

    Cando se detectan problemas de conduta habituais nos nenos, a súa educación convértese nunha ardua tarefa paira pais e educadores. Paira tentar diminuír estes malos comportamentos e fomentar actitudes máis adecuadas, os adultos poden aplicar distintas técnicas, avaladas por investigacións e estudos no ámbito da psicoloxía e pedagoxía, destinadas á modificación da conduta.

    Antes de aplicar calquera técnica, é preciso analizar as causas do comportamento infantil

    É fundamental partir da premisa de que cada neno ten a súa propia personalidade e os seus hábitos conductuales poden estar motivados por distintos factores, xa sexan xenéticos, ambientais ou afectivos e emocionais. Antes de aplicar calquera técnica, hai que analizar con detemento as causas do comportamento infantil e actuar en función destas, xa que algunhas estratexias poden funcionar moi ben con certos perfís e, con todo, resultan ineficaces con outros nenos.

    A continuación, exponse algunhas das técnicas usadas con máis frecuencia no ámbito escolar e no fogar:

    Reforzo positivo e negativo: utilízase paira conseguir que o neno se habitúe a unha conduta positiva. É aconsellable darlle algo que lle gusta cando o seu comportamento é adecuado e evitarlle una situación ou tarefa que lle desagrada. En ambos os casos, obtén un beneficio por comportarse de maneira correcta e é probable que o repita paira alcanzar a recompensa.

    É necesario aclarar co neno as condutas que se teñen que corrixir e os premios que pode conseguir

    Economía de fichas: esta técnica utilízase tanto en grupo na aula, como de forma individual en casa. Aplícase paira favorecer o desenvolvemento de boas condutas e diminuír as non desexadas. Consiste en trazar un plan xunto co neno paira entregarlle reforzadores (fichas, moedas, gomets…) cando efectúa as condutas pactadas de forma previa (recoller o seu cuarto, facer as tarefas, atender en clase, etc.). Se consegue un determinado número de fichas, pódeas trocar por un premio maior (una lambetada, un xogo ou una actividade lúdica, entre outros). É necesario aclarar co neno que condutas téñense que corrixir, asi como os premios que pode conseguir, e reflectir a súa evolución nun cadro ou folla de rexistro. Esta técnica pódese usar coa de “custo da resposta”, que implica a retirada de fichas ou reforzadores cando se desenvolvan condutas non desexadas.

    Tempo fóra: retírase ao neno a un lugar que careza de estímulos positivos paira el. Utilízase ante rabietas ou comportamentos inadecuados persistentes. Hai que apartarlle a outro lugar de forma pausada e tranquila, mentres se lle expliqua que cando corrixa a súa actitude poderá volver ao espazo físico anterior. Nos máis pequenos, o tempo debe limitarse a cinco ou seis minutos.

    As actividades que máis lle gustan a un neno poden utilizarse paira reforzar outras que lle resultan máis desagradables

    Principio de Premack: esta teoría, formulada polo psicólogo estadounidense David Premack, incide en que as actividades que máis gustan a un neno poden utilizarse paira reforzar outras que lle resultan máis desagradables. É una modalidade de reforzamento positivo paira aumentar a frecuencia de condutas apropiadas. É imprescindible coñecer as actividades preferidas do neno e utilizalas como obxecto de cambio pola conduta apropiada (ver a televisión se antes termina os deberes, aumentar as horas de uso do ordenador si non se distrae en clase). O obxectivo é que o menor entenda que si fai as cousas ben se pode beneficiar, fronte ao feito de saber que, se se porta mal, pode recibir un castigo.

    Saciedade: levar ao límite una conduta inadecuada do neno pode conducir a que una situación que, en principio, resulta agradable paira el, convértase en incómoda. A técnica da saciedade pode conseguilo. Outórgalle á conduta problemática o papel de recompensa, de modo que, usada de forma sistemática, o neno cánsese dela. Se un neno chora e patalea porque quere ver a televisión, pódeselle deixar todo o día diante dela e impedirlle facer outras actividades. Se só quere comer galletas, daránselle paira almorzar, xantar, merendar e cear.

    Estratexia paradoxal: esta técnica utilízase como último recurso cando non funcionan outras. Pídese ao neno que realice xusto o contrario ás súas expectativas, así se sorprende e créase una situación de perplexidade. Se se lle reproba sempre una conduta, como non atender durante as horas de clase, una opción é darlle permiso paira non facer nada durante toda a xornada e deixarlle exento de calquera actividade educativa ata que senta ao final, por aburrimento, a necesidade de seguir as actividades comúns. O obxectivo é converter nunha obrigación algo que lle resulte agradable, para que así acabe por rexeitalo.