Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Nenos superdotados

A detección precoz é fundamental paira responder ás súas necesidades e evitar o fracaso escolar
Por nuria 23 de Xuño de 2004

Recoñecer a un neno superdotado non sempre é fácil. Apenas un 2% da poboación infantil iguala ou supera o coeficiente intelectual paira ser cualificado como tal (130) e case a metade dos que o conseguen preséntanse como nenos problemáticos con baixo rendemento académico e, mesmo, fracaso escolar. E é que non detectar a tempo a denominada sobredotación intelectual pode levar ao menor a aburrirse no colexio por falta de motivación. Os afectados quéixanse, ademais, de que o profesorado non conta coa preparación necesaria paira identificalos e reprochan á Administración a falta de centros especializados e axudas económicas paira potenciar as súas capacidades e recibir a educación especial que requiren.

Como identificalos

A Organización Mundial da Saúde (OMS) define a unha persoa superdotada como “aquela que conta cun coeficiente intelectual superior a 130”. Una circunstancia que apenas se dá no 2% da poboación e cuxa detección a miúdo resulta complicada.

O tradicionais test de intelixencia son a mellor maneira de identificar a un neno ou adulto superdotado, pero non a única. Realizadas sempre por profesionais, estas probas deben completarse coa acreditación doutras calidades como a creatividade artística ou o razoamento lóxico das situacións.

“Tradicionalmente asociouse a superdotación só a altas puntuacións no test de intelixencia e á obtención de resultados brillantes na escola. Na actualidade, a maioría dos autores prefiren falar de talentos múltiples, altas capacidades ou talentos específicos en diversas áreas como a música ou as matemáticas”, explica o presidente da Asociación Española de Superdotación e Altas Capacidades (AESAC), José Antonio Montes.

Por sexos, resulta rechamante que, mentres en idades temperás aparecen nenos e nenas superdotados en similar proporción, na adolescencia a diferenza entre ambos os grupos pode alcanzar até oito puntos. Una circunstancia que, en moitos casos, os expertos achacan ao interese das mozas por ocultalo paira evitar así a presión que a contorna exerce sobre elas e que lles fai valorar máis a aceptación e integración social que a obtención de resultados académicos brillantes.

Entre outros indicios, á hora de recoñecer a un neno superdotado, pódense ter en conta os seguintes:

  • Gran curiosidade e creatividade.
  • Rapidez de aprendizaxe e excelente memoria.
  • Intereses moi variados e procura lóxica do por que das cousas.
  • Rexeitamento á autoridade e gran independencia.
  • Comprensión e lectura precoz.
  • Persistencia.
  • Capacidade de liderado e gran enerxía, con baixo nivel de cansazo.
  • Alta autoestima académica, non persoal.

Problemas

Desde moi novos, as persoas superdotadas desenvolven unhas habilidades inusuais paira a súa idade que deben servir de pista paira os pais. Se se identifican a tempo, os pequenos superdotados poderán potenciar as súas aptitudes e desenvolvelas plenamente una vez alcanzada a idade adulta. En caso contrario, o seu desenvolvemento intelectual verase freado e, en case o 50% dos casos, o fracaso escolar será o seguinte paso.

“Hai quen pensa que é mellor un diagnóstico o máis temperán posible, entre os dous e os tres anos. Outros, en cambio, creen máis acertado esperar até o cinco ou os seis anos, xa que a estas idades é máis fácil distinguir as altas capacidades”, precisa o presidente de AESAC.

De calquera xeito, a detección temperá resulta fundamental paira ofrecer ao neno a contorna educativa máis conveniente e a atención que merece. Neste sentido, desde a Asociación Española de nenos Superdotados faise fincapé na necesidade de “deseñar, programar e impartir” actividades de formación permanente ao profesorado non universitario, así como na importancia de “promover actividades educativas, escolares, científicas e sociais cos pais”.

E é que uns e outros non sempre son capaces de detectar a un neno superdotado, xa que adoitan asociarlle cun alumno aplicado e de expediente académico brillante, mentres que, a miúdo, afeitos superar os primeiros cursos sen esforzo e dominados polo aburrimento que supón aprender a un ritmo máis rápido que o do resto de compañeiros, estes nenos non desenvolven uns hábitos de estudo e non é raro que presenten baixo rendemento escolar ante a falta de estimulación intelectual e novos retos.

A todo isto engádese o feito de que adoitan ser tamén nenos problemáticos na escola, ao rexeitar a autoridade dos mestres e resultar demasiado inquietos e activos.

O que marca a Lei

No entanto, una vez detectadas as características especiais do neno, os inconvenientes poden multiplicarse á hora de aplicar a lei, posto que a normativa actual supón, segundo os expertos, diversas trabas administrativas paira os afectados.

“Aínda que se contemplan adaptacións curriculares e flexibilizaciones do período de escolarización, non sempre é fácil conseguir que nos colexios aplíquense estas medidas. É curioso que existan colexios específicos dirixidos a outro tipo de alumnos, como os deportistas de alto rendemento, e non aqueles centros que requiren os alumnos superdotados”, lamenta Montes.

En concreto, a Lei de Calidade da Educación (LOCE) recolle varios Decretos nos que se contemplan as adaptacións curriculares e as flexibilizaciones do período de escolarización ou, o que é o mesmo, a aceleración dos períodos escolares. Isto significa que un alumno con sobredotación intelectual pode iniciar o a escolarización un ano antes do establecido ou saltarse algún curso.

En total, pódese acelerar até tres anos na escolaridad obrigatoria e outro máis na post obrigatoria, aínda que, lembra Montes, “todas as comunidades autónomas teñen competencias en materia de Educación, polo que a lexislación emitida polo Ministerio de Educación é posteriormente adaptada, producindo grandes diferenzas dunhas comunidades a outras en canto ao tratamento e os medios que pon a disposición destes alumnos”.

Respecto das bolsas ou axudas económicas que reciben os interesados, na actualidade, o Ministerio de Educación concede bolsas paira “alumnos con necesidades educativas especiais” -dentro deste grupo atópanse os superdotados- dirixidas á realización de programas específicos aínda que, segundo denuncia desde AESAC, “os criterios paira optar ás mesmas son o suficientemente restritivos como paira facelas case inexistentes”. Paira maior información pódese consultar a páxina web www.becas.mec.es.

Onde acudir

A pesar de que non existen centros especializados paira tratar a estes nenos, diversas asociacións e gabinetes psicolóxicos encárganse de asesorar a pais e fillos e ofrecen as solucións máis adecuadas paira cada caso. É nestes lugares, precisamente, onde se realizan próbalas pertinentes paira verificar a peculiaridade do menor e danse os primeiros pasos no correcto tratamento do mesmo.

En calquera caso, ante a menor sospeita, sempre se pode acudir aos servizos de orientación con que contan a maioría dos colexios ou aos Departamentos de Educación de cada territorio ou provincia.

Con esta intención abriu as súas portas hai varios anos o Centro paira Mozos con Talento-CTY España, una iniciativa paira o desenvolvemento do talento en diversas áreas académicas coa que se pretende dar resposta a unha demanda cada vez máis crecente por parte da comunidade educativa e que está baseada no modelo da Universidade de Johns Hopkins, en Baltimore (Estados Unidos).

Situado en Navarra, o CTY ofrece en horario extraescolar diversos programas semanais -nos que os nenos profundan en coñecementos informáticos, técnicas de laboratorio, matemáticas ou escritura creativa, segundo os seus gustos-, os sábados pola mañá ou intensivos de verán, de tres semanas de duración e nos que se fomenta a convivencia con compañeiros de similares intereses intelectuais.

“Pensar que o talento se despregará por si mesmo, sen unha intervención adecuada, é equivocado. A identificación é un proceso útil que resulta imprescindible paira aqueles alumnos que precisan dun nivel de reto e estímulo moi superior ao ordinario. Pretender una educación igual, ao mesmo ritmo, paira todos os alumnos é como tentar calzar a todos os nenos da mesma idade con zapatos do mesmo número”, subliña un portavoz do centro.