Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Problemas de concentración

A falta de atención pode corrixirse cunha serie de técnicas que estimulan o cerebro e ensinan a concentrarse
Por Azucena García 9 de Xuño de 2006

Boa parte do rendemento escolar ou laboral depende da concentración. A falta de atención nos estudos ou no traballo desemboca nun rendemento deficiente que pode corrixirse cunha aprendizaxe adecuada. Neste campo concreto os psicopedagogos aseguran que o ideal é que desde pequenos os nenos afáganse a estar concentrados nunha tarefa durante uns minutos, para que ao chegar á universidade sexan capaces de ler e estudar varias horas seguidas. Paira iso, é moi importante axudarlles a crear un ambiente adecuado no colexio e en casa, así como que pais e profesores sírvanlles de modelos e ensínenlles as técnicas máis adecuadas de concentración.

Falta de atención

Como conseguir concentrarse nunha tarefa? E o que é peor, como manter o mesmo grao de atención durante varias horas? Segundo explica José Antonio Benavent Oltra, presidente da Asociación Valenciana de Orientación e Psicopedagoxía (AVOP), “a clave está en evitar as circunstancias que someten á persoa a interferencias” xa que, á hora de falar de perda de concentración, pódense distinguir diversos elementos que a favorecen. “O potencial, a calidade e o equilibrio bioenergético persoal son factores determinantes do nivel de concentración que pode alcanzar una persoa.

“O potencial, a calidade e o equilibrio bioenergético persoal son factores determinantes do nivel de concentración que pode alcanzar una persoa”

Cando temos un problema, o organismo destina automaticamente parte da nosa bioenergía á súa resolución, polo que descende o noso nivel de concentración mental nas actividades que estamos a realizar, tanto si son psíquicas como físicas. Por tanto, a máis problemas, máis dispersión bioenergética e menor capacidade de concentración”, advirte Benavent Oltra.

As circunstancias persoais inflúen de maneira importante na falta de concentración. Cando a persoa ten un problema, resulta difícil manter a atención nos estudos ou no traballo e a tendencia é pasar a maior parte do tempo “dándolle voltas a ese problema”. Así o confirma o presidente da Asociación de Psicopedagoxía de Euskadi, Ernesto Gutiérrez Crespo, quen explica que, en todo caso, pódese alcanzar un certo nivel de atención, pero non de concentración. “Cando estamos preocupados, podemos conseguir un estado de atención ou de vixilia, é dicir, estar conscientes do que estamos a facer. Con todo, o que parece máis difícil é centrar toda a nosa enerxía nunha determinada actividade, estar concentrados nela e desenvolvela adecuadamente”, subliña.

Falta de atención

Segundo Neves Pérez, do Gabinete de Psicoloxía Psike, o que ocorre é que a persoa se concentra, pero no seu problema, que ocupa toda ou a maior parte da atención, polo que recoñece que “paira poder centrarse nunha actividade necesítase un nivel de activación e certa motivación”. Precisamente, a falta de motivación é outro factor que inflúe negativamente á hora de conseguir un grao de concentración adecuado. Isto é o que ocorre cando a tarefa que se desempeña non é do gusto de quen a realiza ou ben é monótona e repetitiva. “Na medida en que esteamos menos motivados, o noso grao de concentración será menor”, constata Gutiérrez Crespo, quen asegura que cando una tarefa “non dá xogo á creatividade da persoa, a que poida achegar os seus propios elementos persoais, o grao de concentración tamén baixa”.

Aprender desde pequenos

Adquirir una disciplina de concentración canto antes, desde a infancia, axuda a centrar a atención na idade adulta. Isto significa que a concentración pode adestrarse e que, por tanto, pódese aprender a conseguila en calquera circunstancia. Jesús de la Fuente, fundador da Asociación Andaluza de Psicoloxía Educativa e Psicopedagoxía e profesor de Psicoloxía da Educación da Universidade de Almería, mantén que “una deficiente historia de aprendizaxe, na que durante moito tempo una persoa non estivo afeita a un proceso de concentración en educación primaria, fai imposible que logre estar concentrada en secundaria ou na universidade”. “Esta é una variable tremendamente importante e decisiva, -prosegue- si un neno pequeno non traballa progresivamente os procesos atencionales, dificilmente conseguirá un alto grao de concentración cando sexa adulto. É tremendamente importante o adestramento previo”.

Desde que comezan o colexio, os nenos deben afacerse a estar cada día concentrados uns minutos. En concreto, paira Jesús de la Fuente, “o desexable sería que xa en Primaria os nenos estivesen media hora ou una hora concentrados

“O desexable sería que xa en Primaria os nenos estivesen media hora ou una hora concentrados”

mentres fan un debuxo, una redacción ou len, porque desta maneira en Secundaria estarán afeitos traballar dúas ou tres horas e na universidade serán capaces de estudar varias horas cada día”. Ademais, hai que contar cun ambiente adecuado que permita a concentración, como una mesa de escritorio ordenada ou una habitación en silencio onde reflexionar, e traballar diversas técnicas como a memorización. “Na escola, por exemplo, case hai una ausencia total do proceso de memorización, non se traballan estas técnicas porque se considera que a memorización é una tarefa obsoleta ou superada cando, en realidade, é un proceso tremendamente importante paira aprender. Si una persoa non sabe memorizar adecuadamente é moi difícil que saiba estudar calquera tipo de aprendizaxe, incluída a concentración”, asegura De la Fuente.

Ao seu xuízo, a atención e a concentración “non son un proceso psicolóxico que xorde só, senón que se aprenden”, polo que insiste na importancia de ensinar aos nenos as técnicas de atención e lamenta a tendencia de moitos pais a pensar que “polo feito de que os seus fillos estean diante do libro, estean a estudar”. “Si estes coñecen a maneira de estar concentrados e non saben executar ese control, cando se poñan diante do libro non poderán sacar proveito diso”, reflexiona, paira engadir que, “en caso contrario, cando na etapa infantil os nenos aprenden a concentrarse e redirixir os pensamentos cara á tarefa que realizan, aproveitan mellor o tempo, melloran a motivación e incrementan o rendemento”.

Técnicas de concentración

Á hora de aprender a concentrarse, as técnicas de relaxación e de educación da mente axudan a obter bos resultados. Considérase que o cerebro é como un músculo que debe adestrarse paira conseguir un bo control mental e centrarse na tarefa, aínda que tamén se debe ter en conta a necesidade de facer descansos para que este non se esgote. Neste sentido, Neves Pérez lembra que “a medida que pasa o tempo o rendemento diminúe” e insiste na necesidade de realizar un pequeno descanso cada 50 minutos, “una parada que se irá ampliando a medida que pasen as horas, sen que chegue a exceder en ningún caso os 30 minutos”. Pola súa banda, Gutiérrez Crespo defende tamén a importancia de evitar o cansazo físico e mental, aínda que desvela outras tácticas paira aproveitar as horas de estudo: “Na medida en que se tente estudar un texto, asimilarase mellor si a persoa non se limita a lelo, senón que ademais sublíñao, fai esquemas ou tenta verbalizar o que vai aprendendo. Este tipo de estratexias funcionan”.

No marco laboral, é importante facer una distribución correcta do tempo, é dicir, ter en conta que existen determinadas horas, xeralmente ao comezo da xornada, nas que a concentración é moito maior. A partir de aí, admítese una planificación das tarefas de maneira que as máis monótonas ou complicadas realícense nese horario. Tamén é importante lembrar que a concentración no traballo é maior canto maior é a implicación da persoa na toma de decisións, posto que sente valorado na empresa, toma conciencia da transcendencia das súas decisións e préstalles máis atención.

Cando a concentración pérdese debido ao cansazo, uns sinxelos exercicios de respiración poden axudar a recuperala

“Cando a concentración pérdese debido ao cansazo, uns sinxelos exercicios de respiración poden axudar a recuperala

na medida en que permiten evadirse por uns minutos das tarefas e facer una pequena pausa. “Un exercicio que axuda -explica Gutiérrez Crespo- é facer un descanso cando detectamos que o noso nivel de concentración baixa. Entón, debemos centrar a mente na respiración. Tentar visualizar como entra o aire nos pulmóns e como estes se baleiran. Este pequeno exercicio, ademais de oxigenarnos, axúdanos a facer una respiración moito máis lenta, permite que a mente descanse e supón que, ao retomar a actividade, fágase con máis entusiasmo e máis ganas”.

Paira Jesús de la Fuente, outro punto importante á hora de aprender a concentrarse é contar coas condicións adecuadas e una planificación horaria: “Claramente, na familia ten que haber un horario paira a concentración, é moi importante que os pais aprendan que cando o neno está en casa ten que ter un momento paira facer a tarefa e que ese momento ten que chegar antes do momento en que se outorguen os premios. Por tanto, non pode facer as tarefas que lle gustan, como xogar ou ver a televisión, antes do traballo, senón que ten que ser ao revés”. Así mesmo, considera que o feito de que o neno estea sobrecargado de actividades extraescolares leva que o seu cansazo aumente e que, probablemente, atópese desmotivado no momento de facer os deberes. “É moi difícil porse ao nove da noite a repasar una lección ou a facer una lectura, porque despois de todo o día estamos moi cansos e o cerebro xa non funciona igual”, apunta o profesor, quen considera que, do mesmo xeito que no traballo, o alumno debe distribuír as súas tarefas e facer primeiro aquelas que requiren mais atención e, por último, as máis sinxelas. En canto aos premios, afirma que deben ter a función de estimular a concentración e premiar o esforzo para que os nenos consoliden uns hábitos de traballo.

Por último, é importante que no caso dos máis pequenos, conten con modelos nos que fixarse e aos que imitar, é dicir, que teñan preto una persoa que lles motive e ensínelles a importancia de aprender a concentrarse. Neste sentido, segundo De la Fuente, eses modelos teñen que estar tanto na escola como na propia familia posto que, á súa entender, “non é suficiente que na escola dígase ao neno que memorice una poesía paira o día seguinte, si logo non se lle ensina como facelo ou, cando chega a casa, os pais tampouco lle explican a estratexia de memorización”. “Do mesmo xeito que é moi difícil que un neno teña interese cara á lectura se ve que na súa familia ninguén le, resulta complicado que o neno se concentre si non ve que os demais o fan”, conclúe.