Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Xogos de rol

Diversos estudos garanten a súa validez paira axudar ao desenvolvemento humano das mozas
Por miren 22 de Febreiro de 2005

Durante anos, os xogos de rol supuxeron un tabú paira una parte da sociedade, debido en gran medida á mala fama que lles acompañaron desde mediados da década dos 90 do pasado século. En principio, aquilo foi así debido ao descoñecemento que se tiña dos mesmos e aos acontecementos mediáticos que lograron identificar estas prácticas con persoas de carácter antisocial que podían chegar, mesmo, a matar. Con todo, expertos en pedagoxía e psicoloxía, avalados por institucións como o Ministerio de Educación e Ciencia, negan talles imputacións e apostan polo uso destes xogos en procesos xerais de aprendizaxe e socialización ou en casos de terapia con mozas inadaptados. Que achegan estes xogos? Que argumentos utilízanse paira dicir que son perigosos?

Mala fama

Os xogos de rol conforman una actividade lúdica que practican periodicamente ao redor de cen mil novos españois, de entre 15 e 25 anos principalmente, e máis de vinte millóns en todo o mundo. O seu máximo auxe tivo lugar hai pouco máis dun cuarto de século en Estados Unidos, inspirado na temática e a estética de libros como ‘O Señor dos Aneis’ ou ‘O Hobbit’, publicacións que evocan ambientes fantásticos e de lenda. Pero o momento en que se empeza a cuestionar este xogo é en 1994, cando se cometeu un terrible asasinato coñecido como o ‘crime do rol’. Entón, a alarma social, motivada polo descoñecemento da sociedade ante aquelas prácticas, propiciou a asociación destas con efectos daniños paira o desenvolvemento da personalidade. Con todo, os anos e varios estudos realizados por expertos en psicoloxía e pedagoxía deron a volta cientificamente a aquela percepción xeneralizada até o punto de recomendar o seu uso -o dos xogos- en procesos de socialización entre adolescentes.

Neste sentido, desde o Colexio Oficial de Psicólogos de Madrid sinalan nun estudo realizado a instancias da Oficina do Defensor do Menor, que os datos obtidos non apuntan á existencia dunha relación causa efecto entre os xogos de rol e a aparición de condutas antisociais. Os autores da análise, os doutores Esteban Jodar e Veciña Jiménez indican que os casos puntuais de adolescentes ‘roleros’ con comportamentos anormais explícanse por factores persoais que derivan na obsesión por este tipo de xogos ou por calquera outra circunstancia. Independentemente do devandito, os redactores deste informe apuntan a que, como en calquera outra actividade, os xogos de rol “son susceptibles de ser usados incorrectamente”. Por iso consideran oportuno adoptar determinadas indicacións.

Así, o gremio de psicólogos madrileños lembra que os xogos de rol deberían empezar a ser practicados a partir dos 12 anos, “e non porque antes supoñan un perigo, senón porque a súa complexidade non os fai accesibles a nenos de menor idade”. Así mesmo, Esteban Jodar e Veciña Jiménez estiman que os pais deberían procurar familiarizarse con estes xogos, as súas características, normas e contidos. “Dese modo terían una idea realista dos mesmos, á marxe de estereotipos e prexuízos negativos, que lles permitiría elixir as versións e temáticas que fomentasen os aspectos educativos e positivos de participación social, interacción, creatividade, autocontrol ou capacidade na toma de decisións”.

Neste sentido, desde o Colexio de Psicólogos de Madrid aseguran que a eliminación de estereotipos negativos e a énfase nos seus trazos positivos permitiría converter os xogos de rol “nunha valiosa ferramenta de intervención social con adolescentes paira a promoción activa de actitudes e condutas positivas relacionadas coa tolerancia, a coeducación, a educación paira a paz e a prevención de condutas antisociais”. Agora ben, se quen xogan son asasinos, racistas e psicópatas, dá igual o xogo ao que xoguen, “porque atoparán una escusa perfecta paira saír e matar”. Así, polo menos afírmao un recente estudo sobre os xogos de rol editado polo Centro Nacional de Información e Educación Comunicativa do Ministerio de Educación e Ciencia. Respecto diso, o citado texto apunta que iso é o que ocorreu no caso do crime de Madrid de 1994, no que dous mozos asasinos mataron a un empregado da limpeza. Xogaban a unha versión inventada por eles chamado ‘Razas’, “un xogo ideado por unha mente enferma” e que non ten nada que ver cos ao redor de 400 xogos de rol en máis dunha ducia de idiomas que se poden atopar nas librarías.

Virtudes pedagóxicas

O informe do Ministerio reforza as conclusións e recomendacións antes apuntadas polo Colexio de Psicólogos. De feito, a análise en cuestión sinala que a pesar das ‘luces’, existen aínda taras relacionadas sobre os xogos de rol. Respecto diso, indican que algunhas fontes de información afirman que practicar esta clase de actividades conduce á tolemia, e que a longo prazo inducen a practicar a violencia e o asasinato. En certo xeito -proseguen-, explican que “non é fácil obter información sobre o tema, e os medios de comunicación relacionaron estas prácticas con temas en grao sumo escabroso”. Por todo iso, non é de estrañar que aquelas persoas que non tiveron nunca ningún contacto cun xogo de rol fórmense ideas “do todo distorsionadas”. Nestas, o estudo en cuestión profunda en restar transcendencia ao feito de xogar a prácticas de rol, xa que estas “non teñen por que ser máis perigosos que o parchís”. Paira iso descríbense como xogos cooperativos, onde ninguén gaña a ninguén, senón que se xoga en colaboración e conxuntamente. Ao final, gañará o equipo se se cumpriu a misión ou perderá con toda seguridade se non se traballa en grupo.

Tipoloxía de xogos

Os xogos de rol consisten no desempeño dunha personalidade concreta, dun papel que se interpreta exclusivamente durante o tempo en que dura o xogo. A temática é moi diversa, hainos de terror, investigación policial, ciencia-ficción, humor, oeste americano ou os baseados en tramas románticas centradas en duelos e lances de capa e espada. Veñen ser a versión actualizada, sofisticada e normalizada dos tradicionais xogos de policías e ladróns, ou dunha representación teatral. Rubén de Miguel Urkia, socio da libraría alavesa Ronin, especializada na venda de xogos de rol, explica que neste tipo de divertimento participan normalmente na súa versión de mesa cinco ou seis persoas rodeadas de lapis, cuartillas, dados e moi probablemente una serie de obxectos paira ambientar mellor o xogo. O número mínimo de horas de xogo será de aproximadamente dous. O máximo variará en función das circunstancias. Una mesma partida pode prolongarse ao longo de varias sesións.

Entre os xogadores hai un imprescindible que é o director da partida. Este propón a historia, con temáticas de fantasía, terror, espionaxe ou ciencia ficción, entre outras, e a misión aos demais. Previamente ao xogo, este deberá preparar a aventura ao detalle -con descrición dos personaxes, as súas características e detalles-, coa proposta do argumento base, situacións que se modificarán segundo as actuacións dos participantes na trama proposta, cada un segundo os matices do papel que debe adoptar. Segundo De Miguel, xeralmente hai regras específicas definidas paira cada personaxe que están recollidas no libro básico do xogo, que serve de guía paira a aventura. Outra serie de mandatos son ideados polo director da partida ou o devir da partida.

Ademais do explicado, os xogos de rol pódense desenvolver en vivo, en escenarios reais ou ambientados, aínda que sempre con regras que impiden pór en risco a persoas alleas á partida ou a participantes. En xeral, as prácticas de rol permiten una variedade ampla de historias que, á súa vez, pódense asumir cun maior ou menor nivel interpretativo.

Fomentan a tolerancia

Desde o Ministerio de Educación e Ciencia subliñan una serie de virtudes de carácter socializador e educativo en relación coa práctica dos xogos de rol. Neste sentido, explican que o desenvolvemento ocasional deste tipo de xogos en forma de taller guiado por un equipo pedagóxico adecuado en determinadas materias da educación secundaria, como Xeografía e Historia “sería moi útil paira memorizar, xa que por exemplo, non é o mesmo estudar o funcionamento do goberno do Imperio Romano que practicar e ser un senador do mesmo. Ademais, a forma de xogar, coa toma de continuas notas, lecturas e cálculos, facilita moitos dos procesos imprescindibles á hora de aprender, motivar ao estudo e ao uso de novos vocábulos, ademais de comprender”.

A todo iso habería que engadir, segundo o referido informe do Centro Nacional de Información e Comunicación Educativa, que os xogos de rol facilitan a tolerancia, ao permitir aos xogadores desempeñar o papel doutros, e a socialización, sobre todo nos casos de rapaces inadaptados, aos que se facilita a oportunidade de axudar a integrarse. Tal é así que as comunidades de psicólogos e psiquiatras utilizan técnicas de rol nalgunhas terapias.

Neste sentido, os autores do referido estudo descartan os mitos que engordaron a aura negativo deste tipo de xogos, mitos irracionais todos eles. Nin o xogador nin o personaxe que interpreta este son a mesma persoa, nin as prácticas de rol teñen que ver con pócimas máxicas e bruxaría, nin moito menos enxalzan a violencia ou facilitan e inducen comportamentos obsesivos ou suicidas. Precisamente, respecto diso disto último, a Universidade Albert Einstein, xunto a outras dúas institucións médicas, ten outra opinión respecto diso. Tras unha investigación exhaustiva dos xogos de rol non atoparon conexión entre os xogos e o suicidio. De feito, e de acordo coas súas propias cifras, a taxa de suicidio entre as persoas que xogan a xogos de rol é moito menor que a media doutras persoas.