Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Educación

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Fernando Blasco, Doutor en Ciencias Matemáticas e autor de ‘Matemagia’ e ‘O Xornalista Matemático’

Unha adecuada combinación entre matemáticas e maxia pode facer marabillas na aprendizaxe

Achegar as matemáticas ao gran público. É o obxectivo que se marca Fernando Blasco, Doutor en Ciencias Matemáticas e profesor desta materia na Universidade Politécnica de Madrid. Como? Con propostas tan suxestivas como “a matemagia”, isto é, facer uso da maxia para explicar e facer entender distintos principios matemáticos. Autor do ‘Xornalista Matemático’ e ‘Matemagia’, obras divulgativas sobre esta disciplina, Blasco incide en que as matemáticas non se reducen ao cálculo, senón que son útiles en multitude de ámbitos e “calquera pode atopar entre as súas preferencias algo relacionado con elas”.

Vostede reitera que as matemáticas están en todas partes. Sorpréndanos.

O control dun sistema de semáforos utiliza matemáticas, as antenas parabólicas teñen esta forma polas súas propiedades xeométricas, a Alhambra de Granada reúne nos seus mosaicos deseños matemáticos, a arquitectura de Gaudí baséase no paraboloide, o tamaño dos cartóns de crédito segue a “proporción áurea”, o cálculo dos intereses da hipoteca ten que ver con matemáticas, cando xogamos ao póker, de forma inconsciente usamos teorías de probabilidades, se imos á frutería a comprar un “romanesco” atopamos un exemplo de fractal…

Con todo, pervive a concepción case xeneralizada de que esta disciplina é difícil, aburrida, complicada e ata misteriosa.

“Se se estudan en profundidade, as matemáticas son difíciles, pero como calquera outra disciplina”Se se estuda en profundidade é difícil, pero do mesmo xeito que calquera disciplina. As matemáticas son complexas porque en ocasións hai que facer diferentes razoamentos e analizar os problemas desde múltiples puntos de vista. Poden ser misteriosas, a min non deixan de sorprenderme. Pero, son aburridas? Cando vemos un cadro baseado na “divina proporción” non o parecen, se xogamos cun videoxogo tamén nos divertimos, e por baixo dos programas están as matemáticas, e tampouco resultan aburridas cando pensamos na solución dun bo problema.

A atracción dun estudante polas matemáticas, é cuestión de capacidade, de interese ou dun bo profesor?

De capacidade, non. Un estudante capaz pode estar interesado polas matemáticas ou por calquera outra materia. De interese si, de feito “interese” e “atracción” case son sinónimos. Un bo profesor tamén é moi importante. Aínda que agora incídese nas Tecnoloxías da Información e Comunicación (TIC) en educación, non se pode eliminar a figura dun bo docente. Se ademais este conta con esas ferramentas tecnolóxicas e sábeas usar, mellor aínda.

Como convencer a un alumno de que as matemáticas poden ser útiles?

“As matemáticas son a linguaxe para a ciencia e a tecnoloxía”Para coñecer a súa utilidade, basta con observar que son a linguaxe para a ciencia e a tecnoloxía. As claves criptográficas que proporcionan seguridade en Internet ou nas conversacións por teléfonos móbiles baséanse en matemáticas. Os avances en medicamento que supuxo o diagnóstico por imaxe, tamén. Nun MP3 pódese almacenar moita máis música que en dispositivos tradicionais porque se comprime mediante algoritmos matemáticos. Localizamos as rúas no noso GPS por medio da xeometría e a órbita dos satélites que envían os sinais da nosa posición calculouse mediante ecuacións matemáticas. Mesmo no supermercado atopamos os códigos de barras en todos os produtos.

E divertidas e entretidas?

Divertirse ou entreterse coas matemáticas é algo máis persoal. Pensar é algo entretido, en matemáticas ou en calquera outro ámbito, pero aí temos un punto de partida. É certo que hai falta tempo para entendelas e moitos se renden, pero como dicía Tomás de Aquino, “nada se ama se non se coñece”. As matemáticas non se reducen ao cálculo, empréganse en multitude de campos e calquera pode atopar entre as súas preferencias algo relacionado con elas.

Se lle din “é que son de letras”, que respondería?

“Hai distinción entre ciencias e letras ou nos interesa creala?”Hai en realidade distinción entre ciencias e letras ou é que nos interesa creala? O grupo francés Oulipo une a poetas e matemáticos. Paolo Giordano, autor da novela ‘A soidade dos números primos’, é un físico teórico moi próximo ás matemáticas e Guillermo Martínez, autor do libro ‘Os crimes imperceptibles’, no que se baseou a película de Alex da Igrexa ‘Os crimes de Oxford’, é matemático, do mesmo xeito que o dramaturgo Juan Mayorga. Se nos imos ao mundo da arte e a pintura tamén atopamos matemáticas na composición dos cadros.

Por onde arrincaría nunha clase con nenos que empezan a aprender os primeiros conceptos matemáticos?

Polo ascensor. 0, 1, 2, 3, 4…, mesmo -1 e -2. É moi importante que coñezan os números e as formas e que se adoiten a pensar. Require práctica e hai que empezar desde pequenos. En matemáticas, os contidos importan menos que o hábito de traballo.

Que recomendaría a un docente para que os seus alumnos non rexeiten a materia?

“O docente non debe aburrirse en clase porque llo transmitirá aos estudantes”Hai asociacións de profesores que traballan moi ben a metodoloxía das matemáticas e docentes moi preocupados pola mellor forma de facelo. A estes non teño que recomendarlles nada, estou seguro de que coñecen bibliografía, métodos e recursos apropiados. Pero é obvio que, como en todas as profesións, tamén hai profesores que non deberían selo. Son unha minoría, pero fan dano. O importante é que o docente non se aburra en clase. Se o fai, transmitirallo aos estudantes.

Considera que o sistema educativo actual concede ás matemáticas o lugar que lles corresponde no currículo académico?

Hai dúas materias fundamentais: a linguaxe e as matemáticas. No ensino primario deberíase incidir moito máis nestes dous alicerces, básicos para toda a formación posterior. A resposta atopámola nos informes PISA: estamos no vagón de cola do OCDE e con resultados similares en matemáticas e comprensión lectora.

Segundo un informe sobre as saídas profesionais dos estudos de matemáticas, cada vez solicítanse máis os titulados nesta materia en ámbitos laborais afastados do académico. Cales cre que son as aptitudes e capacidades que se adquiren con estes estudos para que estean tan valorados noutros sectores?

“O matemático é capaz de enfrontarse ás ecuacións ás que chegan outros tecnólogos”Destacaría sobre todo a capacidade de abstracción, análise e reflexión. Un matemático é capaz de resolver problemas, tanto matemáticos, como problemas “en xeral”. Iso é consecuencia do adestramento que se desenvolve na carreira. Hoxe en día, téndese ao traballo multidisciplinar e o matemático é capaz de enfrontarse ás ecuacións ás que chegan outros tecnólogos. Ademais, a capacidade de análise é boa para dirixir reunións onde se utiliza unha treboada de ideas.

Algúns pasatempos, como o sudoku, fomentan o gusto polas matemáticas recreativas. Vostede propón a matemagia. Como se define este concepto?

A matemagia engloba aos xogos de maxia onde interveñen principios matemáticos. Os máis fáciles baséanse neles e algúns máis complicados, tamén.

De onde xorde?

A relación das matemáticas coa maxia é moi antiga. A primeira descrición dun xogo de cartomagia na literatura localízase nun libro de matemática recreativa: ‘De Viribus Quantitatis’, escrito por Luca Pacioli. Non hai que esquecer tamén que o maior divulgador das matemáticas no século XX, Martin Gardner, era ademais un mago afeccionado. El fomentou o gusto polas matemáticas a moitas persoas, entre quen me atopo, a través das súas columnas na revista ‘Scientific American’.

Como é o poder didáctico da maxia?

“Cando fas un xogo de maxia, case todos os alumnos queren saber como o fixeches”Moi grande. Unha adecuada combinación entre matemáticas e maxia pode facer marabillas na aprendizaxe. Cando explicas un teorema, moi poucos alumnos queren saber a demostración, por que ese resultado é así. Con todo, cando fas un xogo de maxia, case todos queren saber como o fixeches. Hai que querer a maxia para manter parte dos seus segredos, pero podemos utilizar algúns trucos sinxelos para ensinar esta disciplina.

Calquera docente está capacitado para facer matemagia?

Si. Hai xogos moi sinxelos que se poden facer en clase e que atraerán aos alumnos. Nos primeiros niveis educativos, o neno adoitarase a operar con eses xogos. Pero hai xogos destinados para todos os niveis, ata para ensinar “Teoría de Grupos”.

Desvelaría un truco para aplicar en clase?

Pódese destacar “o xogo das 21 cartas” ou outros que utilizan o sistema posicional de numeración do tipo seguinte: “Pensa un número e eu pensarei outro. Suma 2 ao teu número, multiplica por 5 ese resultado. Ao que che quedou réstalle 6 e o resultado que tes agora multiplícalo por 2. Pero… no teu resultado adiviñaches o meu número. A cifra da dereita é un 8, que é o número que pensara eu. E á esquerda do 8 está o número que pensaras ao principio. Maxia!”


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións