Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Cumprir 18 anos

Algúns expertos aseguran que o paso á maioría de idade pódese vivir con incerteza e ansiedade ante os cambios e responsabilidades que leva
Por Azucena García 24 de Novembro de 2006

En España só o 3% dos mozos emancípase aos 18 anos. A esta idade a Lei prevé a extinción da patria potestade e outorga á persoa plena independencia e capacidade xurídica de obrar. Con todo, esta liberdade, aparentemente moi ansiada polos mozos, leva á súa vez una serie de dereitos e obrigacións que poden causarlles ansiedade. Aos 18 anos, una persoa pode votar e ser votada, pedir un préstamo ao banco, acceder a empregos públicos, mesmo en horario nocturno e, ante todo, é responsable dos seus actos. Una serie de cambios importantes que, cando coinciden co inicio da etapa universitaria ou laboral fose do fogar familiar, acrecentan a incerteza e expoñen serias dúbidas sobre como levalos a cabo de maneira satisfactoria.

Comezo dunha nova etapa?

Comezo dunha nova etapa?

Cumprir 18 anos implica cambios. Aínda que os mozos cada vez teñen máis cotas de autonomía anos antes de cumprir esta idade (tradicionalmente ligada a unha maior liberdade por parte dos pais), cuestións como o dereito ao voto e a ser votado, a obtención do permiso de conducir, a titularidade dun negocio e o acceso a empregos públicos, perigosos ou con horario nocturno só poden facerse efectivas coa chegada a esta etapa. Pero como o viven os mozos? O profesor Fernando Jiménez, do departamento de Personalidade, Avaliación e Tratamento psicolóxicos da Universidade de Salamanca, asegura que o mozo vive este paso á maioría de idade, coincidente na maioría do os casos cunha nova etapa universitaria, cando salgue do contexto familiar: os estudos na universidade, nova vida, novos compañeiros en residencia, piso, autonomía propia, novas responsabilidades e, todo iso, lonxe do control familiar. Ao seu xuízo, todos estes cambios non son fáciles de afrontar, polo que subliña que o mozo pode chegar a vivilos “con preocupación, con incerteza e con certa ansiedade ante os fracasos”.

En xeral, a maioría de idade perdeu o significado que tiña. Si cumprir 18 anos era sinónimo de ‘ser maior’, agora esta condición parece adquirirse moito antes. “Practicamente perdeuse esa idea de que os 18 anos son un sinónimo de maior liberdade. Os mozos teñen agora máis liberdade desde que eles mesmos teñen a conciencia de que a posúen e din facer ‘o que desexan e queren’, senten así desde principios da adolescencia. A coincidencia cos 18 anos non é máis que un puro azar”, di Jiménez. Até hai algúns anos, as familias celebraban a nova idade coa ‘posta de longo’ das mozas e con discursos sobre a importancia da responsabilidade no caso dos mozos, uns costumes que practicamente desapareceron hoxe en día, cando os pais aínda tratan aos seus fillos e fillas coma se fosen ‘o neno’ ou ‘a nena’. Segundo Jiménez, “os pais tentan solucionarlles todo tipo de problemas ata que salguen de casa paira vivir en parella, estudar ou traballar, que é cando toman conciencia de ser responsables e comezan a ser maiores”.

Paira o presidente da Asociación Española de Avogados de Familia, Luís Zarraluqui, “a determinación da maioría de idade foi sempre un tema importante, sobre todo, no caso das mulleres”. Segundo lembra, o Código Civil ha pasado de establecer a maioría de idade aos 23 anos a facelo aos 21 e logo aos 18. “Mesmo -rememora- había una situación singular en 1889 na que, aínda que as mulleres fosen maiores de idade, se non cumpriran 25 anos necesitaban licenza dos seus pais paira una serie de actos e tiñan a obrigación de vivir en casa”.Os datos do Instituto Nacional de Estatística (INE) revelan que ao redor de dous millóns de españois cumpriron ou van cumprir 18 anos durante 2006.

Ao redor de dous millóns de españois cumpriron ou van cumprir 18 anos durante 2006

A actitude dos pais e nais cara a quen se atopan neste período debe ser a duns amigos que lles escoitan, falan con eles e sentan a comentar os problemas e interrogantes que lles expón esta etapa. “Os pais deben estar atentos aos ‘cheiros’ que despiden certas preguntas, reaccións ou comportamentos dos seus fillos, porque cando isto non é así, cada un elixirá o que máis lle apetece paira alimentarse, sen saber se isto é bo, malo ou insulso”, reflexiona Jiménez a través desta metáfora. Non se debe confundir, iso si, a amizade entre pais e fillos coa condescendencia, hai que saber pór límites e discernir cando, baixo o pretexto da liberdade que se lle presupón a cada idade, os fillos piden aos seus proxenitores cosas “impensables” en certos momentos e circunstancias. “Os límites deben estar claros”, sentencia o profesor.

Perfil da mocidade

Perfil da mocidade

Os ‘dieciochoañeros’ son obxecto de numerosos estudos. O Eurobarómetro elaborado pola Comisión Europea no ano 2000 defínelles como bos amigos, con interese pola música, a televisión e o deporte, e destaca que só o 15% dos españois entre 16 e 19 anos ten un traballo remunerado, fronte ao 25% dos mozos europeos da mesma idade que teñen emprego. Na mesma liña, o sociólogo e catedrático Javier Elzo, da Universidade de Deusto, en Bilbao, asegura que nesta franxa de idade quen “soamente pensan na festa, beben e consumen drogas ata que o corpo ou o peto aguanten están manifestamente menos contentos coas súas vidas que os mozos que saben aliar a festa, consumindo con moderación ou non consumindo, co traballo, o estudo, o deporte ou, simplemente, a vida cotiá do día seguinte”. Estas reflexións aparecen no estudo previo á elaboración do libro ‘Os mozos e a felicidade’ e coinciden, en gran medida, coas conclusións do informe ‘Novos Españois 2005’, patrocinado pola Fundación Santa María.

Segundo reflicte o sociólogo, autor tamén deste estudo, os mozos de agora teñen máis recursos e diñeiro paira divertirse, pero priorizan e valoran, sobre todo, a familia, os amigos e a saúde

“Os mozos de agora teñen máis recursos e diñeiro paira divertirse, pero priorizan e valoran, sobre todo, a familia, os amigos e a saúde”

seguido do traballo, gañar diñeiro, ter tempo libre, levar una vida moral e digna, ter una vida sexual satisfactoria, estudar paira ter una boa formación e competencia profesional, e, en último lugar, a política e a relixión. Ademais, están sensibilizados polos problemas sociais e apoian os movementos ecoloxistas e de defensa dos dereitos humanos, están máis despreocupados pola deterioración do medio ambiente, valoran o matrimonio aínda que o retardan e, paira un 92% dos mozos españois, o lecer e o tempo libre é un elemento central no seu nivel de vida, como o é tamén o uso do móbil. “Representa un dos maiores cambios na conduta cotiá da poboación española e, especialmente, dos mozos. As relacións sociais relacionadas co lecer e o tempo libre transformáronse substancialmente debido, principalmente, ás tecnoloxías da información e comunicación”, apunta o estudo.

Cambios legais: emancipación e patria potestade

Coa maioría de idade a persoa adquire plena independencia. A patria potestade exercida polos pais até entón queda extinguida e o mozo pasa a ser o responsable absoluto dos seus actos, sempre que non estea incapacitado ou teña una enfermidade física ou psíquica de carácter permanente, que prorrogue a patria potestade. “A maioría de idade representa adquirir a plena capacidade xurídica de obrar, é o momento no que una persoa pode, por si soa, realizar todos os actos da vida ordinaria e extraordinaria. Pode dispor dos seus bens, concertar toda clase de contratos e realizar toda clase de actos xurídicos, aínda que ás veces xurdan dúbidas sobre a madurez da persoa paira levar a cabo certos actos”, explica Luís Zarraluqui. En todo caso, ao cumprir 18 anos a persoa deixa de estar suxeita a calquera autoridade e supónselle a capacidade necesaria paira tomar as súas propias decisións, gobernarse a si mesma e gobernar os seus bens. Neste sentido, tamén desaparece a denominada ‘curatela’, una especie de tutela que se refire exclusivamente aos bens e cuxa figura, o curador, non substitúe á persoa, senón que a representa. “Cando una persoa está incapacitada ou declarada pródiga, cunha limitación paira a administración dos seus bens, noméase un ‘curador’ que é quen a representa”, sinala o presidente da Asociación Española de Avogados de Familia.

No entanto, o mozo entre 16 e 18 anos pode tomar a decisión de emanciparse se contrae matrimonio cunha persoa maior de idade ou obtén o consentimento dos titulares da patria potestade ou do xuíz paira iso. O Eurobarómetro afirma que aos 18 anos só o 3% dos mozos españois emancipouse aos 18 anos só o 3% dos mozos españois emancipouse.

Aos 18 anos só o 3% dos mozos españois emancipouse

Con todo, a todos eles permíteselles, co consentimento dos seus pais ou titores, pedir préstamos, gravar ou vender bens inmobles, establecementos mercantís ou industriais; dispor de bens de extraordinario valor, como xoias; ser defensores dos bens dun desaparecido ou representante do declarado ausente, e aceptar una herdanza. Pero non poden dispor libremente dos seus bens até a maioría de idade. O que si pode facer un menor emancipado é comparecer nun xuízo.

En España, o Instituto da Mocidade (INJUVE) prevé a apertura progresiva de Oficinas de Emancipación Nova en todas as comunidades autónomas, dentro do ‘Programa de Emancipación Nova’. O labor destas oficinas é ofrecer apoio en materia de emprego -con orientación á formación, desenvolvemento de ideas emprendedoras e defensa dos dereitos laborais- e vivenda -información sobre bolsas de vivenda en aluguer e paira o acceso á vivenda-. Neste sentido, desde que o Injuve comezou o ano pasado estes programas de emancipación, rexistráronse un total de 128.744 usuarios directos e 1.537.176 indirectos. Ademais, 2.663 mozos atoparon traballo, creáronse 490 empresas e 13.708 mozas alugaron un piso grazas ás Bolsas de Vivenda que hai en toda España. O obxectivo é que estas cifras aumenten cada ano paira facilitar aos mozos o paso a unha etapa que, subliña Zarraluqui, “está cargada de responsabilidades paira as que non sempre estamos preparados”.