Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Educación

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

Jaume Sureda e Rubén Comas, departamento de Pedagoxía Aplicada e Psicoloxía da Educación da Universidade das Illas Baleares

Tamén se dan casos de plaxio académico entre o profesorado

As tecnoloxías da información e a comunicación (TIC) achegaron ao ámbito universitario innumerables vantaxes e beneficios. Con todo, tamén propiciaron “un aumento exponencial do plaxio académico”. Así o afirman Jaume Sureda, catedrático do departamento de Pedagoxía Aplicada e Psicoloxía da Educación da Universidade das Illas Baleares e Rubén Comas, profesor axudante e doutor do mesmo departamento. Ambos os profesionais son membros do grupo de investigación Educación e Cidadanía e desenvolveron nos últimos anos un proxecto sobre o plaxio entre o alumnado universitario, financiado polo Ministerio de Educación. “Hai unha modalidade de plaxio que é froito da ignorancia máis que da deshonestidade”, sinalan Sureda e Comas, para quen “hai que esixir que os estudantes adquiran habilidades que lles permitan avaliar e xestionar a información”, resaltan.

Que se entende por ciberplagio académico?

O ciberplagio académico consiste na utilización das tecnoloxías da información e a comunicación (TIC) para localizar e acceder a documentos realizados por outras persoas, co obxectivo de apropiarse da totalidade ou de parte destes e presentalos como propios en traballos ou actividades académicas, é dicir, sen introducir as necesarias referencias aos autores nin ás fontes. Convén precisar que este fenómeno non se circunscribe ao alumnado. Tamén se dan casos de plaxio académico entre o profesorado.

Pero o plaxio non é un fenómeno tan recente como a expansión das novas tecnoloxías.

O plaxio na contorna académica ha existida sempre, pero a dispoñibilidade de acceso a documentos dixitais e as facilidades na copia e edición mediante procesadores de texto propiciou un aumento exponencial desta práctica.

Ata que punto está estendido entre os universitarios do noso país?

“O plaxio académico é unha práctica moi estendida nos campus universitarios”A tenor dos resultados obtidos mediante unha enquisa que efectuamos no ano 2007, podemos afirmar que o plaxio académico é unha práctica moi estendida nos campus universitarios: seis de cada dez alumnos españois usuarios do portal Universia admitiron practicar ciberplagio para confeccionar os seus traballos académicos con fragmentos copiados e mesturados con outros de elaboración propia. Tres de cada dez (o 33,75%) confirmaron confeccionar un traballo sen a menor achega persoal, é dicir, coa elaboración dun “collage” de textos plagiados, e sen nin sequera reescribilo para unificar o estilo.

Adoptan as docentes medidas para evitar estas actividades deshonestas?

A maioría de profesores tomamos precaucións para evitar que os nosos alumnos nos presenten traballos plagiados. Estas medidas van desde a formulación do traballo ata a revisión do mesmo, xa sexa con algún programa informático ou cunha ferramenta tan simple como Google. Outra opción aínda máis sinxela é ler de modo atento os traballos, posto que, moi a miúdo, o plaxio é tan basto, que unha atenta lectura arroxa numerosas pistas. Pero estas medidas son insuficientes. Necesítase unha maior concienciación do alumnado para que entenda que a través dos traballos perséguese mellorar a súa formación e que, se desexa aprender e capacitarse na disciplina que estuda, debe facelos con rigor e respecto.

Contémplanse nas normativas universitarias sancións ou penalizacións por estas prácticas?

“O profesorado non sabe que medidas adoptar nin como actuar ante o plaxio”É necesario unha maior implicación institucional, como a incorporación de forma clara e precisa do tema do plaxio nos regulamentos académicos. Por desgraza, este é un tema ausente en moitas normativas. Isto provoca que o profesorado non saiba de forma clara e explícita que facer, que medidas adoptar ante a sospeita de plaxio e, menos aínda, como actuar ante a certeza do mesmo.

O plaxio non sempre é intencionado e derívase dun uso inadecuado das fontes e recursos dispoñibles.

Hai unha modalidade de plaxio que é froito da ignorancia máis que da deshonestidade. É importante ter en conta que o plaxio accidental tamén está aí, que o facer un uso inadecuado da citación textual e da paráfrasis ou unha mala utilización dos recursos ten como consecuencia producir traballos plagiados.

Que se pode facer desde a contorna académica para formar aos estudantes neste sentido?

“O alumnado non ten a máis mínima idea sobre como citar e referenciar as fontes”O primeiro que se debe procurar -e niso traballamos desde o noso grupo de investigación– é asegurarse de que ningún alumno poida escusarse no plaxio accidental, o plaxio por ignorancia. Sorprende e entristece iniciar un curso de primeiro e comprobar que o alumnado non ten a máis mínima idea sobre como citar e referenciar as fontes ao elaborar textos académicos. A formación en competencias informacionales é unha necesidade imperiosa. Hai que esixir que os estudantes adquiran habilidades que permitan avaliar e xestionar a información e é imprescindible promover o uso ético e socialmente responsable desta. Todo iso en aras de mellorar as competencias académicas e metacognitivas -o tan traidor “aprender a aprender”- dos nosos alumnos.

Cales son as principais estratexias que debe aplicar un docente para previr estas prácticas entre os seus alumnos?

Os docentes somos máis proclives a fomentar estratexias de prevención e formación, antes que actuar como detectives e perseguir accións fraudulentas, ese é o principal cabalo de batalla sobre o que debemos traballar nos próximos anos. É moi importante que o profesorado prescriba traballos que requiran unha elaboración propia, que forcen á reflexión e non a unha simple reprodución. Tamén é primordial que o docente faga un seguimento estrito das tarefas encomendadas e explíqueas de forma clara. Non se pode pedir un traballo a principios de outubro e non volver falar del ata o día antes de entregalo no mes de febreiro. É difícil que os estudantes motivados e que entenden o labor que teñen que realizar plagien.

Que consecuencias na formación integral do alumnado ten a xeneralización destas actitudes deshonestas?

Moi negativas. Non só na vida académica, senón tamén na profesional. Quen copian nun contexto no que non se dá importancia ao fenómeno aprenden a ser deshonestos, aprenden que todo vale, que os fins xustifican os medios. A universidade que tolera estas prácticas transfórmase nun medio “deseducativo”.

Ademais da “copia-pega”, o TIC fixeron proliferar os sistemas de intercambio e compravenda de traballos académicos á carta.

“É bastante común nas aulas facilitar traballos a outros compañeiros para que os plagien”Facilitar traballos a outros compañeiros para que os plagien en beneficio propio parece ser bastante común nas aulas das universidades españolas. Tal como reflicte o noso informe, o 48,7% dos enquisados admite facelo, mesmo se dá o caso (23,3%) de realizar un traballo de forma expresa para que outro poida presentalo. Por outra banda, o 27,1% dos enquisados cre que é práctica común pagar pola realización dun traballo académico. Aínda así, só un 3,2% afirma abonar os servizos dalgún portal especializado na compravenda de traballos académicos.

Segundo os estudos do seu equipo de investigación, Internet é hoxe en día a principal fonte documental de referencia para os estudantes universitarios, pero teñen escasa competencia na procura e utilización da información na Rede. Ata que punto é necesaria a alfabetización dixital nas aulas universitarias?

É imprescindible. Nós temos a experiencia dun curso que deseñamos e impartimos en primeiro de Educación Social, Pedagoxía e Traballo Social da Universidade das Illas Baleares. Ao comezo, as competencias informacionales do alumnado son moi escasas, inexistentes na maioría de casos, e é necesario dedicarlles un semestre para asegurar unha transición adecuada e frutífera na universidade. A verdade é que estamos satisfeitos do funcionamento deste curso, que en pouco tempo poremos en OpenCourseWare (OCW) para que quen o desexe poida utilizar o material que elaboramos.

Vostedes falan de “googlelización” ao buscar documentación académica. Que outras estratexias e fórmulas alternativas aos buscadores poden usar os alumnos?

“Hai numerosas fontes de información especializada, recomendamos o uso de Google como último recurso” Hai numerosas fontes de información especializada. Por iso, recomendamos o uso de Google como último recurso ao que achegarse cando un require información con fins académicos. Pódese acudir a bases de datos científicas, repositorios académicos, buscadores académicos -como Google Académico-, bases de datos de teses doutorais, revistas electrónicas ou os servizos documentais das universidades, entre outras fontes.

Que recomendarían aos estudantes para saber valorar a calidade, rigorosidade e validez académica dos diferentes recursos da Rede?

En primeiro lugar, buscar en fontes documentais académicas fiables. Se o alumno fundamenta a súa estratexia de procura nas fontes que mencionamos, terá poucos problemas. Pero non sempre é así, por iso é importante que dispoña de directrices claras que lle permitan determinar a fiabilidade dos documentos que utiliza. Nós proporcionamos ao estudante un modelo de avaliación dos recursos, que pasa pola análise de diversos aspectos da autoría, o medio no que se publicou, o contido, os obxectivos, etc.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións