Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Medio ambiente

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

A dispoñibilidade de auga suficiente e a súa calidade serán dúas dos maiores problemas deste século

O incremento da poboación mundial necesitará un maior rendemento agrícola e o principal factor limitante será a auga

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Mércores, 03deAbrilde2002

Hai uns anos, un equipo investigador da Universidade de Stanford, en California, concluíu que o 15% da produción vexetal total terrestre procedía dos cultivos e tabularon o consumo vexetal directo e indirecto (gañado, combustible, madeiras usadas) realizado pola poboación humana. En 1986, o cinco billóns de persoas existentes no mundo consumían un 40% da produción das plantacións terrestres. Si as predicións de incremento de poboación cúmprense e os rendementos agrícolas non aumentan, no ano 2036 os 12,5 millóns de habitantes da Terra necesitarán máis do 100% desa produción vexetal. O dato é preocupante aínda que non debemos ocultar que outros investigadores consideran que estas predicións son pesimistas.

Paira complicar a situación, Eduardo Blummwald, un experto americano no tema, indica que actualmente a salinidade das augas produce danos nas plantas de máis da cuarta parte de todas as terras cultivadas do noso planeta, é dicir, uns 60 millóns de hectáreas e que o problema se está agudizando rapidamente afectando a un número crecente de plantacións. Pode a ciencia facer algo respecto diso?.

Auga

Podemos dispor de máis auga de calidade?. Unicamente o 2,5% da auga terrestre é auga doce e máis das 2/3 partes dela localízase en glaciares e casquetes polares. Anualmente, en forma de choiva e neve, caen sobre a superficie terrestre uns 110.000 quilómetros cúbicos de auga, dos que uns 2/3 retornan á atmosfera por evaporación directa ou por transpiración a través das plantas. A auga restante é a que molla e rega a terra, consumimos, forma os ríos e desemboca nos mares.

Un 60% da auga doce existente non é accesible debido á súa localización. Por exemplo, o riu Amazonas supón o 15% da auga doce mundial e o riu Congo o 3,5%, pero, relativamente, moi poucas persoas viven nas súas zonas de influencia. Da total da auga dispoñible, os humanos xa nos estamos apropiando de máis do 50%, principalmente paira regar, pero o incremento da poboación mundial aumentará rapidamente a demanda, coa circunstancia de que as tecnoloxías paira capturar auga doce adicional frecuentemente son caras, difíciles e de relativa eficacia.

Deixando aparte outras solucións exóticas, a desalación é limitada pois só proporciona ao redor do 0,2% da auga doce do mundo e o seu custo é prohibitivo en moitos lugares. A construción de presas e pantanos ten límites lóxicos, una vez que xa se erixiron os máis obvios. Por exemplo, desde 1950 a 1985, fixéronse una media anual de 900 grandes presas no mundo, mentres que agora a porcentaxe reduciuse máis dun 50%. Por iso, as solucións han de pasar por estratexias como: aproveitar mellor as augas doces existentes, que non se perdan no mar, utilizándoas do modo máis rendible posible paira a humanidade; evitar a contaminación das augas e, simultaneamente, descontaminar as xa contaminadas do modo máis eficaz posible. En canto ao problema da salinización das augas a ciencia está a permitir avanzar en dúas frontes principais: a tecnoloxía da desalación e o uso de cultivos resistentes ao sal.

Halofitas

O geólogo estadounidense Óscar E. Meinzer (1876-1948) acuñou o termo halófila paira referirse ás plantas que toleran o sal, que son capaces de desenvolverse en terreos salinos ou usando augas salinas. Estas plantas adoitan ser carnosas e de follaje verde grisáceo. A súa tolerancia ao sal derívase da existencia nelas dun mecanismo de eliminación a través dunhas glándulas secretoras de sales dispostos nas follas. Noutras ocasións o que ocorre é que son capaces de acumular o sal en follas e talos dos que se desprenden ao final da estación de crecemento. Outras halófilas impiden a entrada de sal ás súas células por medio de membranas semipermeables que envolven as raíces.

A aparición e extensión de plantas halófilas é un fenómeno de adaptación biolóxica evolutiva no que algunhas plantas conservaron e potenciado certas modificacións do seu xenoma, o que lles conferiron esas características de resistencia salina. Por outra banda, lembremos que boa parte dos avances agrícolas baséanse no desenvolvemento de mutantes xenéticos, de entrecruzamientos xenéticos, que conduzan a mellores resultados. O problema era que, até recentemente, iso facíase dun modo natural, iso si, pero lento, cego e intuitivo, sen coñecer previamente cales poderían ser os resultados. A nova Bioloxía permite, polo menos en principio, a posibilidade de estudar as bases xenéticas que diferencian ás planas halófilas das non resistentes coa posibilidade de usar as técnicas de transgénesis paira permitir que algunhas plantas normais poidan cultivarse en terreos ou con augas salinos.

Xenes

Non se coñecen aínda todos os mecanismos e xenes responsables da resistencia á salinidade, pero neste campo os avances son moi rápidos e, por exemplo, xa se obtiveron diversas plantas, entre elas de tomates resistentes e nalgún dos aspectos destas investigacións interviñeron investigadores ligados ao CEBAS, Centro investigador do Consello Superior de Investigacións Científicas.

O sal é cloruro sódico. Paira combater a presenza de sal o máis usual é que as plantas envíen os iones sodio até os seus grandes vacuolas, que son una especie de grandes depósitos distintivos das células vexetais, situados no seu interior. En canto aos iones cloruro son excluídos nas propias raíces porque as células da raíz posúen unhas altas concentracións internas de iones cloruro que provoca que non admitan máis. Por tanto, é clave paira a resistencia á salinidade que a transferencia de iones sodio á vacuola sexa efectiva. No proceso, entre outros compoñentes, participan una proteína antiporte (AtNHX1, con funcións transportadoras) e dúas formas de bombas protónicas (AVP1 e AVP2), xa que a diferenza de concentración de protones é a fonte de enerxía que fai posible o almacenar os iones sodio na vacuola, contra un gradiente de concentración, é dicir, transportando o sodio desde un lugar no que está menos concentrado até outro máis concentrado.

Os estudos xenéticos xa permitiron dispor do xene de AtNHX1 e inserilo en plantas normais de Arabidopsis, de tomate, e outras plantas. As plantas compórtanse normalmente pero son moito máis resistentes á salinidade. No caso do tomate transxénico atopouse una maior concentración de sodio nas follas, pero un contido normal no froito. Por tanto, o camiño de obter plantas máis resistentes á salinidade xa está aberto. Falta perfeccionalo e que socialmente sexa discutido, dun modo análogo ao que ocorre cos alimentos transxénicos, coa achega de voces procedentes dos diversos colectivos sociais, sen esquecer aos científicos.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións