Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Medio ambiente

Este artículo ha sido traducido por un sistema de traducción automática. Más información, aquí.

A túa maneira para comer deixa pegada no planeta

Calquera acción cotiá deixa unha marca no mundo que nos rodea; os nosos hábitos alimentarios, tamén. E algúns están a devorar o planeta

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Mércores, 11 de Decembro de 2019
agricultura cosecha Imaxe: Getty Images

Pode parecer unha receita sinxela: biscoito, chocolate e nata. Pero, se temos en conta as materias primas (cacao, fariña, ovos, azucre…) que usamos na nosa cociña, xunto coa auga e a enerxía necesaria para producir cada ingrediente, un simple anaco de torta necesita máis recursos dos que poderiamos chegar a imaxinar. Pero non sempre somos conscientes diso: calquera produto ou acción cotiá –desde comer ata trasladarnos ao traballo ou vestirnos– require unha gran cantidade de recursos e deixa un rastro no mundo que nos rodea. Para calculalo utilízase a pegada ambiental, un amplo concepto que mide o impacto xeral que unha actividade ten sobre o medio ambiente, axudando a definir se é sustentable ou non. Explicámolo a continuación.

O concepto de pegada “” engloba varias categorías de impacto no medio ambiente:

  • Pegada ecolóxica. Mide a superficie produtiva
    de cultivos, pastos, bosques, zonas pesqueiras e
    áreas de infraestruturas necesarias para producir
    os recursos que consumimos, e a área requirida para asimilar
    os residuos que xeramos. Por exemplo, a superficie
    que se utiliza para xerar os pastos necesarios na produción
    un litro de leite (incluído o seu envase) é unha parte de
    a pegada ecolóxica deste produto.
  • Pegada de carbono. Avalía a cantidade de emisións de gases
    de efecto invernadoiro, medida en toneladas de dióxido de carbono (CO2) equivalente
    (inclúe todos os gases causantes do efecto invernadoiro,
    como o metano, o óxido nitroso, os hidrofluorocarburos…),
    que emitimos de forma directa ou indirecta como consecuencia
    do desenvolvemento de cada actividade que realizamos. Continuando
    co exemplo do leite, durante toda a produción dun
    litro de leite (desde a gandaría ata a industria e o transporte)
    emítense 1,6 kg de CO2 eq (equivalente) á atmosfera.
  • Pegada hídrica. Calcula o consumo de auga doce empregado
    na produción dos bens e servizos que consumimos.
    Segundo datos da organización Water Footprint Network, para
    producir ese litro de leite utilízanse 1.020 litros de auga. Esta
    cifra inclúe non soa a auga incorporada ao produto, senón a
    que se contaminou, a devolta a outra conca ou ao mar e,
    mesmo, a evaporada en todos os procesos.
  • Pegada ambiental. As dous anteriores inclúense na pegada
    ambiental, que valora o impacto global que a produción
    e o consumo teñen sobre o medio ambiente considerando
    distintos indicadores, como o consumo de auga, de enerxía
    ou as emisións de gases de efecto invernadoiro. Por exemplo,
    a pegada ambiental dese litro de leite engloba desde o
    auga, a superficie de chan ou a electricidade empregados na súa
    produción ata a queima de combustibles fósiles para o seu
    transporte ou os residuos dos seus envases.

A pegada do que comemos

Como vimos, toda acción deixa unha marca concreta no
planeta, que pode traducirse en quecemento global orixinado
pola emisión de gases de efecto invernadoiro (pegada de
carbono), en termos de esgotamento de recursos ou con parámetros
como a degradación da capa de ozono, entre outros.

Tomándoo por separado, cada impacto pode ofrecer unha
perspectiva parcial da pegada ambiental global dun alimento.
É dicir, se consideramos só a súa pegada de carbono ou
a súa pegada hídrica, poderiamos estar a obviar impactos relevantes
noutro punto do ecosistema. Para ter unha visión máis ampla,
a Unión Europea (UE) traballa no desenvolvemento dunha metodoloxía harmonizada
para calcular a pegada ambiental, incluíndo todo o seu ciclo de vida,
desde a extracción das materias primas ata os residuos
tras o seu consumo, así como 15 categorías de impacto distintas.
O seu cálculo require unha gran cantidade de datos“, afirma
Saioa Ramos, investigadora de AZTI, un centro tecnolóxico
especializado na cadea de valor da alimentación.
“Se falamos de iogur, por exemplo, é necesario coñecer os
datos de todas as granxas ás que a empresa láctea compra
o leite, e o tipo e orixe das materias primas dos
pensos; tamén, a distancia e os modelos de camión que
utilízanse para transportala. Unha vez na fábrica, hai que
contar con electricidade, gas natural, auga…, e cos envases.
Sen esquecer os quilómetros que percorren ata o supermercado
e ata o noso fogar”, explica a experta.

Da dificultade para solicitar estes datos xorde o proxecto ELIKA-PEF –liderado por EROSKI e coordinado por AZTI–, un
sistema avanzado para o cálculo, información e verificación
da pegada ambiental de produtos alimentarios no País
Vasco. “Consiste nunha ferramenta que facilita ás empresas
a recompilación dos datos para calcular o impacto
ambiental dos seus produtos”, comenta Ramos. Coñecer estes
impactos permite ás compañías deseñar medidas e estratexias
para reducilos, incluíndo procesos máis eficientes
e con menor pegada ambiental.

Para guiar aos consumidores, o desenvolvemento da pegada
ambiental da UE tamén expón a creación dunha etiquetaxe
similar a Nutri-Score , o sistema que mide a calidade
nutricional dun alimento. Esta etiqueta ambiental axudaranos
a tomar eleccións de compra responsables tendo en
conta aspectos que van máis aló da orixe ou o material do
envase e que teñen un gran peso na pegada que xeran.

Canto lle custa a nosa alimentación ao planeta?


Imaxe: Getty Images

Temos uns hábitos alimenticios que devoran o
planeta, polo que a comida supón un peso moi
importante na nosa pegada. A Organización de
Nacións Unidas (ONU) cuantifica que a produción
de alimentos consome un 30 % do total de
enerxía no mundo e é responsable do 22 % de
as emisións de gases de efecto invernadoiro. Ademais,
calcúlase que fai uso da 70 % da auga doce
dispoñible e do 11 % da superficie da Terra.

O sistema alimentario tamén se atopa
no epicentro da crise climática. Os expertos
do Panel Intergobernamental sobre o Cambio
Climático (IPCC) instan nun recente informe
–’Cambio climático e os usos do chan’– a unha
transformación do sistema alimentario para enfrontar
o cambio climático. Unha ameaza que, a
a súa vez, exerce unha tensión adicional nos chans, aumenta
a súa degradación e redúcese a subministración de
alimentos (ao diminuír, por exemplo, os cultivos
de trigo e millo).

Superamos os límites da Terra

O ‘último Informe Planeta Vivo’ da organización
non gobernamental WWF sinala que nosa
pegada ecolóxica aumentou case un 190 % en
os últimos 50 anos. Isto significa que estamos
levando á natureza ao límite, consumindo
por encima do que é capaz de xerar. De feito,
o pasado 29 de xullo, a humanidade acabou co orzamento de recursos que a Terra tiña para todo
oano . É o chamado Día da Sobrecapacidad da Terra,
calculado por Global Footprint Network (GFN), unha data
que se adiantou dous meses nos últimos 20 anos. A
este ritmo de consumo, necesitariamos 1,75 planetas para
satisfacer a nosa demanda.

Esta data varía en gran medida segundo o país. Qatar,
por exemplo, entra en déficit “ecolóxico” o 11 de febreiro,
mentres que Indonesia chega ata o 18 de decembro sen
utilizar recursos extra. Pola súa banda, os xaponeses necesitan
7,7 países como o seu para satisfacer as súas demandas; e faría
falta un territorio do tamaño de catro veces Chinesa para
abastecer aos cidadáns dese país cada ano. En España
as predicións non son moito máis optimistas. O noso país
xa esgotara os recursos anuais o pasado 28 de maio.
Ata ese día, vivimos e consumimos coma se tivésemos a
a nosa disposición o equivalente a 2,9 países como o noso,
tal e como asegura Global Footprint Network.

Que debe cambiar?

O consumo desmedido de recursos acelera a crise climática
sen precedentes que vivimos. Por tanto, vivir sen exceder
os límites do planeta require inevitablemente unha redución
xeneral do consumo. Gobernos, produtores e consumidores
debemos apostar, ademais, por formas de produción
e de consumo máis respectuosas co medio ambiente.

Como vimos antes, o noso sistema de produción
actual é altamente demandante de auga, chan e enerxía.
“Para melloralo é imprescindible realizar boas prácticas
agrícolas e gandeiras“, afirma Celsa Peiteado, experta en
agricultura de WWF. Unha boa forma de facelo é utilizar
fertilizantes naturais no canto de abonos químicos e optar
polo uso de razas autóctonas e cultivos locais, “mellor
adaptados ás condicións de clima ou de chan” propias de
cada territorio. Apostar pola gandaría extensiva axuda a
protexer os pastos –que son sumidoiros de carbono– e dá
emprego en zonas rurais. “Ademais, é importante recorrer
á rega deficitaria controlado, é dicir, utilizar soa a auga
que necesita o cultivo para ter colleitas de calidade, á
vez que se respectan os ríos e demais ecosistemas acuáticos”,
explica a experta. Non poden deixarse de lado os métodos
de produción sustentable, como a certificación
ecolóxica, o selo Marine Stewardship Council
(MSC), que garante unha pesca respectuosa con
o medio ambiente, ou o selo Global G.A.P (Good
Agricultural Practice) que acredita, entre outras,
as boas prácticas agrícolas ou a sustentabilidade
do peixe procedente da acuicultura.

Unha compra responsable

A outra cara da moeda, o consumo, é tamén
fundamental neste cambio. Os consumidores
temos a oportunidade de facer unha compra responsable
que diminúa a pegada que o noso día
a día deixa no medio ambiente. Para facelo, debemos
ter en conta todas as fases de vida do
produto: a produción, o consumo e os residuos.
Evitar un envase de plástico non implica que
ese alimento sexa sustentable, se a súa produción deixa
un enorme impacto hídrico no lugar de orixe ou
se a gran cantidade de pesticidas empregados contamina
a auga e o chan onde crece.

Aínda que aínda non se inclúe a pegada ambiental
na etiqueta dun produto, existen hábitos
que o consumidor pode seguir para reducir leste
impacto. Pequenos cambios
nas nosas opcións de compra que poden
ter un gran impacto en nosa propia saúde e en
a capacidade de producir alimentos do planeta. E
ti, que pegada queres deixar no mundo?

Para acceder a más contenidos, consulta la revista impresa.

RSS. Sigue informado

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións