Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Cemento: así se reduce o seu impacto ambiental

A mellora dos sistemas produtivos ou o uso de novos materiais son algunhas medidas paira lograr cementos máis respectuosos co medio ambiente
Por Alex Fernández Muerza 24 de Xullo de 2009
Img cemento listado
Imagen: Imageafter

A industria cementeira española é una das máis activas do mundo no seu sector á hora de reducir o seu impacto ambiental. Así o aseguran os seus responsables, que invisten ano tras ano en diversos avances tecnolóxicos e melloras paira protexer o medio ambiente. Neste sentido, o uso de fornos novos paira mellorar a eficiencia enerxética, a reciclaxe e a valorización material e enerxética de residuos, a substitución de combustibles fósiles por outros alternativos con biomasa ou a introdución de equipos de control e redución de emisións contaminantes, incluídas as que afectan o cambio climático, son algúns exemplos destas medidas. Pola súa banda, investigadores de todo o mundo traballan en novos materiais con propiedades similares ás do cemento convencional pero cun menor impacto ambiental.

Medidas do sector paira reducir o seu impacto ambiental

/imgs/2009/07/cemento01.jpg

As liñas de acción paira reducir o impacto ambiental deste sector pasan por todo o ciclo de vida do cemento. A extracción das materias primas necesarias implica o uso de recursos naturais e a ocupación dunha contorna en forma de canteira, o que xera diversas actividades (voaduras, trituración e transporte). Os responsables de Oficemen, a Agrupación de Fabricantes de Cemento de España, recoñecen que a manipulación, almacenamento e procesado de materiais en forma polvorienta supón a emisión de partículas que prexudican a calidade do aire, o que xerou o maior impacto histórico das fábricas de cemento. Por exemplo, a sílice libre pode provocar danos á saúde en forma de silicose.

Así mesmo, os fornos de grandes dimensións nos que se fabrica o cemento requiren gran cantidade de enerxía paira lograr temperaturas de chama que alcanzan os 2.000 ºC, e dan lugar a diversas emisións de partículas ou po de forno e de gases como dióxido de xofre, óxidos de nitróxeno, monóxido e dióxido de carbono, ademais de cloruros, fluoruros, compostos orgánicos e metais pesados. O material de alimentación do forno tamén supón una serie de materiais contaminantes sólidos e líquidos que poden resultar nocivos si chegan ás augas superficiais e subterráneas.

As fábricas de cemento reciclan e valorizan varios tipos de residuos, xerados tanto por elas mesmas como noutros sectores

Fronte a estes efectos negativos, a industria conta con diversos sistemas que poden evitar que devanditos elementos nocivos prexudiquen a contorna. Así mesmo, os seus responsables tratan de colaborar coas institucións paira reducir o seu impacto ambiental. Por exemplo, as empresas representadas por Oficemen asinaron co Ministerio de Medio Ambiente acordos voluntarios paira aplicar as Mellores Técnicas Dispoñibles (MTDs) ou paira a elaboración do Inventario Nacional de Emisión de Dioxinas e Furanos.

Reciclar e valorizar

Pero as posibilidades de reducir o impacto ambiental van máis aló: as fábricas de cemento poden reciclar e valorizar varios tipos de residuos, xerados tanto por elas mesmas como noutros sectores produtivos, reducindo así a necesidade de novas materias primas e a xeración de residuos.

O sector cementero foi durante 2008, segundo Aniceto Zaragoza, director xeral de Oficemen, “una vez máis o primeiro reciclador de España en canto a volume de residuos utilizados procedentes doutras actividades industriais”: dos 50,1 millóns de materias primas que se consumiron en 2008 paira fabricar cemento, 4,1 millóns procedían de residuos, una cantidade equivalente a máis de 60 estadios de fútbol.

Os residuos empregados paira fabricar o clínker, a principal base material do cemento, foron tan variados como escorias, cinzas de procesos térmicos, cascarilla de ferro, lodos de papeleira, areas de fundición ou espumas de azucreira. Pola súa banda, as principais adicións do cemento foron cinzas volantes e escoria granulada de forno alto, contribuíndo a fabricar máis cemento con menos clínker.

Desta maneira, explica o director xeral de Oficemen, conséguese una valorización material, que aproveita residuos paira fabricar cemento sen perda de calidade, aforrando recursos e enerxía e axudando na xestión dos residuos. Como explica Dimas Vallina, director de CEMA, una fundación constituída por Oficemen e os dous sindicatos maioritarios do sector, a valorización dos residuos é fundamental, máis si cabe en España, un dos países da UE que máis residuos xera, os cales acaban no seu gran parte en vertedoiros , a opción menos aconsellable desde un punto de vista ambiental.

A enerxía é outro dos grandes elementos de preocupación paira a industria cementeira. Os responsables de Oficemen aseguran que o sector apostou de forma decidida por novos sistemas de eficiencia enerxética, reducindo así o consumo de enerxía, e pola diversificación das súas fontes de enerxía, substituíndo o máis posible aos combustibles fósiles.

A práctica da valorización de residuos tamén pode realizarse no aspecto enerxético. Segundo datos de devandita asociación empresarial, as cementeiras utilizaron en 2007 unhas 350.000 toneladas de residuos como combustibles, o que supuxo o 6,4% do consumo térmico dos fornos de clínker. Grazas a esta medida, subliñan, evitouse o consumo dunhas 180.000 toneladas de petróleo equivalente, contribuíndo a aumentar o uso de enerxías renovables en España. Así mesmo, sinala o director da Fundación CEMA, diversos estudos científicos avalan que a substitución de combustibles fósiles por residuos non xera ningún efecto adverso paira a seguridade ou a saúde.

No entanto, Dimas Vallina cre que o sector aínda ten unha ampla marxe paira aproveitar esta posibilidade: na actualidade, tan só o 6% da enerxía que se utiliza no sector cementero español procede de residuos, mentres que en Europa (cunha media de substitución de combustibles fósiles por residuos do 18%) hai países, como Holanda ou Suíza, que alcanzan uns niveis de substitución do 80% e o 50%, respectivamente.

Loita contra o cambio climático

A produción de cemento supón a emisión de dióxido de carbono (CO2), un gas de efecto invernadoiro implicado no cambio climático. Por iso, una das prioridades do sector pasa por reducir a cantidade destas emisións contaminantes. Segundo o director xeral de Oficemen, Aniceto Zaragoza, a industria española do cemento respondeu até o momento de maneira eficiente aos retos expostos no I Plan Nacional de Asignacións de CO2, ideado polo Goberno paira cumprir co Protocolo de Kyoto.

/imgs/2009/07/cemento02.jpgNo período estipulado polo plan (2005-2007), o sector conseguiu aforrar 2,7 millóns de toneladas de CO2 mediante o investimento de máis de 600 millóns de euros nos últimos seis anos en melloras de carácter ambiental. Por exemplo, como sinala o director da Fundación CEMA, Dimas Vallina, a valorización enerxética de residuos permitiu en 2007 ás empresas cementeiras deixar de emitir á atmosfera 270.000 toneladas de CO2 (o equivalente ás emisións de 100.000 coches nun ano).

Os responsables do sector subliñan que van seguir traballando paira cumprir os obxectivos do actual Plan Nacional de Asignacións 2008-2012. No entanto, sosteñen que teñen pouca marxe de manobra, tanto no aspecto da eficiencia enerxética como no das limitacións tecnolóxicas que dificultan una redución substancial nas emisións no proceso produtivo do clínker.

Durante o período 2005-2007, o sector conseguiu aforrar 2,7 millóns de toneladas de CO2

Así mesmo, os responsables de Oficemen lembran que a revisión da Directiva de Comercio de Emisións paira o período 2013-2020 pode supor na práctica una deslocalización do sector. Esta posibilidade implicaría, segundo esta asociación, que o sector cementero español estaría exposto ás importacións provenientes de países non afectados pola Directiva, que poderían así producir máis barato, pero tamén de forma máis contaminante.

Por iso, desde Oficemen recoméndase una serie de medidas que lles permita cumprir cos seus compromisos contra o cambio climático:

  • Lexislativas: establecemento dun marco normativo que favoreza o investimento en I+D+I e que permita ás empresas europeas ser competitivas, de maneira que se evite a deslocalización.
  • Enerxéticas: apoio das Administracións Públicas ao uso de residuos como combustibles alternativos, mellora da eficiencia enerxética das instalacións e optimización do mix de combustibles fósiles.
  • Tecnolóxicas: optimización das adicións e fomento de cementos tipo II, III e IV paira usos comúns, e investigación paira fomentar o uso de novas materias primas.

Por outra banda, o apoio ás investigacións científicas tamén é moi útil paira descubrir novidades que poden ser importantes na loita contra o quecemento global. Por exemplo, Carmen Andrade, do Instituto de Ciencias da Construción Eduardo Torroja-Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC), sinala que o formigón (una mestura de cemento, áridos e auga) absorbe cantidades significativas de CO2 durante a vida útil das construcións, e que a reciclaxe dos residuos de construción maximizará esta absorción. Trátase da principal conclusión dunha investigación, a petición de Oficemen e dada a coñecer recentemente. Considerando valores estimados baseados nos usos e aplicacións do cemento na actualidade en España, o estudo conclúe que ao longo da vida útil das estruturas de formigón, estas absorberán aproximadamente entre o 1,3% e o 2,1% do CO2 que se emitirá na fabricación do cemento necesario paira a súa construción.

Cementos alternativos “ecolóxicos”

A industria leva anos mellorando os seus procesos de produción, de maneira que logrou un cemento de calidade cunha menor cantidade de enerxía e materias primas e una menor emisión de CO2. Paira iso, os seus responsables utilizaron diversas tácticas, como a utilización de residuos no canto de materias primas, o uso de enerxías renovables no canto de combustibles fósiles, o aumento da eficiencia enerxética, a mellora dos fornos e os muíños paira aproveitar mellor os materiais, etc.

/imgs/2009/07/cemento03.jpgNo entanto, como explica Anxo Palomo, investigador do Instituto Eduardo Torroja (CSIC), trátase de avances moi limitados, xa que o cemento que se utiliza maioritariamente hoxe día, de tipo Portland, non ten moita marxe de modificación.

Por iso, diversos investigadores de todo o mundo traballan en materiais alternativos que reunan as propiedades do cemento convencional pero cun menor impacto ambiental. O investigador do CSIC, pioneiro en España neste tipo de novos materiais, sinala dúas principais liñas de traballo a nivel global: a activación alcalina, na que traballa o equipo do propio Palomo, e os cementos de sulfoaluminato. Ambos os tipos de materiais teñen propiedades similares ao cemento pero non se parecen fisicamente ao mesmo nin utilizan os seus procesos de elaboración.

Investigadores de todo o mundo traballan en materiais alternativos similares ao cemento convencional pero cun menor impacto ambiental

O experto do CSIC sinala a Australia, Ucraína, Dinamarca, Escocia, Estados Unidos, Brasil, Perú e China como os países que máis están a investigar neste tipo de novos materiais máis “ecolóxicos”. No caso do equipo de Palomo, desenvolveron un tipo de cemento que aproveita as cinzas xeradas pola combustión do carbón en centrais termoeléctricas, superior en moitas das súas propiedades mecánicas ao clásico cemento Portland e cunha redución das emisións de CO2 do 50%.

O desenvolvemento destes materiais permitiu que algúns deles xa se estean utilizando en construcións de varios países. No entanto, Palomo recoñece que estes materiais necesitan mellorar aínda máis paira poder ser competitivos fronte aos cementos convencionais. Paira iso, o investigador do CSIC sinala que será necesario un maior apoio a estas investigacións e novas normas que permitan o uso destes novos materiais.

Neste sentido, Palomo asegura que o sector non viu tradicionalmente con bos ollos a este tipo de novos materiais, xa que supoñen un cambio radical nos seus sistemas de produción, pero que agora recoñecen que tamén están a investigar neles.

Pola súa banda, non todos os investigadores opinan o mesmo sobre a viabilidade técnica destes novos materiais paira a súa produción industrializada. Por exemplo, non se sabe como será o seu durabilidad, si serán estables durante 50 anos sometidos aos axentes atmosféricos. Ademais, calquera novo material paira poder ser usado na construción necesita de moitos ensaios de viabilidade.