Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Como e por que prever o comportamento do mar?

Estaciónelas océano-meteorolóxicas recollen infinidade de datos que axudan a predicir o comportamento do mar
Por Manuel González, AZTI 23 de Marzo de 2016
Img pasaiaestacion
Imagen: AZTI

Os océanos cobren dous terzos da superficie da Terra e proxectan a súa influencia sobre as persoas. Os fenómenos oceánicos repercuten no medio ambiente e nas actividades ligadas á costa e ao mar. E a idea de que o benestar humano, actual e futuro, depende en boa medida da conservación dos ecosistemas costeiros e mariños ábrese paso na sociedade, aínda que con lentitude. O reto é coidar a saúde dos océanos, apoiándose no coñecemento e no desenvolvemento de tecnoloxías e aproveitamentos que aseguren a sustentabilidade dos recursos mariños. A oceanografía operacional é a ferramenta que permite describir de forma sistemática e predicir o comportamento do mar. Neste artigo explícase en profundidade que é, a súa importancia e unha estación océano-meteorolóxica que a leva a cabo no País Vasco.

Que é a oceanografía operacional?

A oceanografía operacional é toda actividade que comprende: medidas e mostraxes realizadas nos océanos e mares, a súa difusión e interpretación, a predición do comportamento do océano para preservar a seguridade das persoas e a xestión das actividades socioeconómicas a curto e a medio prazo.

Con todos estes datos pódese dar unha descrición máis completa do estado e o comportamento do mar e solicítase a información necesaria para observar tendencias e cambios a longo prazo.

Importancia da oceanografía operacional

Unha das debilidades da oceanografía é a dificultade da observación. Aínda que convivimos co océano e influímonos mutuamente, ocupamos unha parte moi modesta do seu volume. Aproveitamos os recursos mariños superficiais e profundos, pero a nosa presenza alí é breve, a miúdo arriscada, ou en tránsito entre portos.

Tomar datos do mar, en especial nas profundidades, é dificultoso, caro, e a supervivencia dos equipos que se deixan medindo é aventurada. A pesar do avance nas técnicas de observación da Terra, segue habendo un gran déficit en observación do océano en comparación co medio terrestre ou a atmosfera.

Img
Imaxe: AZTI

Dun tempo para acó no ámbito oceanográfico esíxese unha maior cantidade de datos, máis precisos e en tempo real. Tamén as institucións, as empresas e o público en xeral comezaron a demandar máis información sobre o mundo mariño. Esta necesidade de maior e mellor información sobre os océanos débese a un conxunto de causas que non inflúen por igual en todas as sociedades.

Globalmente a presión humana sobre os océanos aumenta, a porcentaxe de poboación asentada preto do litoral incrementouse nas últimas décadas e as previsións para este século van na mesma liña. Os intercambios comerciais e a interrelación económica entre países e continentes é cada vez maior e o transporte mariño desempeña un papel moi importante no mundo, sobre todo nos países en vías de desenvolvemento.

Nos países desenvolvidos, a sociedade demanda aos organismos públicos máis información sobre o medio ambiente por unha certa conciencia ambiental en evolución, pero aínda supeditada ás necesidades económicas que perciben na costa un gran atractivo, en especial as actividades urbanísticas. Ademais, o cambio climático prognostica sobre o litoral un efecto moi notable e ostensible: o ascenso do nivel medio do mar. Por último, os medios de comunicación na nosa sociedade buscan temáticas novas, datos rechamantes e fomentan a interacción e participación das persoas aproveitando as capacidades das novas tecnoloxías; e as noticias relacionadas co tempo son un bo campo. No caso do mar, ademais de que en moitos casos o clima mariño nas latitudes medias do globo é máis rigoroso que o terrestre, conxúganse dous factores que desempeñan un papel cada día máis importante nas sociedades avanzadas: o dúo lecer/turismo e a seguridade das persoas.

Os novos sistemas, baseados en novas tecnoloxías e nun mellor coñecemento do mar, permitirannos previsións de gran alcance que serán de gran beneficio na xestión dos mares e océanos e no prognóstico dos cambios e variabilidade do clima.

A rede vasca de océano-meteoroloxía

No ano 2001 o Goberno Vasco puxo en marcha, xunto co centro tecnolóxico de investigación mariña e alimentaria AZTI, a primeira estación océano-meteorolóxica do País Vasco. Esta primeira estación piloto situouse, por motivos loxísticos e de localización, na bocana do porto de Pasaia onde AZTI ten unha das súas sedes.

A estación de Pasaia serviu para mellorar todos os protocolos de mantemento verificando a calidade dos datos que proporcionaban cada un dos sensores instalados. É pioneira no desenvolvemento da que hoxe é unha das redes océano-meteorolóxicas máis completas de Europa e do mundo: a Rede Océano-Meteorolóxica do País Vasco pertencente á Dirección de Atención de Emerxencias e Meteoroloxía do Goberno Vasco.

Esta rede vasca consta de:

  • Seis plataformas océano-meteorolóxicas costeiras, dotadas de instrumentación mariña, que proporcionan información sobre correntes, ondada, marea e temperaturas a diferentes profundidades do mar. Ademais, grazas á instrumentación meteorolóxica, disponse de medidas de: vento, temperatura do aire, presión atmosférica, radiación solar e visibilidade.
  • Dous aboias en augas profundas que informan os parámetros meteorolóxicos, das correntes, a ondada, e a temperatura e salinidade da columna de auga ata 200 metros de profundidade.
  • Radares de alta frecuencia que desde a costa ata uns 150 quilómetros de distancia, miden as correntes superficiais en celas de 5 quilómetros de lado.
Img
Imaxe: AZTI

Ademais, durante os últimos 15 anos implementáronse outros sistemas de medida no litoral do País Vasco, en colaboración con diferentes organismos e institucións (autoridades portuarias, deputacións forais, etc.), como o sistema de monitorización do litoral mediante videocámaras que funciona en Donostia-San Sebastián, Muskiz, Urdaibai e Zarautz.

Boa parte desta información envíase en tempo real ás instalacións a Dirección de Atención de Emerxencias e Meteoroloxía do Goberno Vasco, onde se fai un exhaustivo seguimento, contribúe á mellora de modelos meteorolóxicos e oceanográficos cos que se elaboran os prognósticos, ao desenvolvemento de sistemas de información en tempo real dos procesos mariños e á mellora dos sistemas de alerta e predición adecuándoos ás necesidades das persoas.