Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Medio ambiente

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Dieta de saúde planetaria: como coidar a terra desde o prato

Esta proposta de alimentación sustentable busca combater os efectos nocivos da contaminación e do cambio climático, como o quecemento global ou a extinción de especies

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Martes, 07deSetembrode2021
sostenibilidad dieta Imaxe: GettyImages

O esgotamento de recursos naturais e o exceso de gases de efecto invernadoiro están a danar o corazón de terra. A reorganización do sistema alimentario é a clave paira mellorar a saúde da humanidade e a conservación do medio ambiente. Pero como levala a cabo? Expertos de diversos países deron coa fórmula: o consumo mundial de froitas, vexetais, froitos secos, sementes e legumes deberá duplicarse, e o de alimentos como a carne vermella e o azucre, reducirse en máis do 50 %. É a “Dieta de saúde planetaria”. Contámosche en que consiste, os seus beneficios e as estratexias necesarias paira lograr un sistema alimentario máis sustentable.

A adopción global de dietas saudables a partir de sistemas alimentarios sustentables salvagardaría o noso planeta e melloraría a saúde de miles de millóns de persoas. Esta é a principal conclusión do estudo presentado en 2019 pola comisión EAT-Lancet, formada por unha trintena de investigadores de 16 países que, desde distintas aproximacións (a agricultura, a saúde pública, a política ou a sustentabilidade ambiental, entre outras), buscaban un consenso científico paira precisar como debe ser una alimentación que sexa tan boa paira o ser humano como paira o planeta. Atopárono na que denominaron “Dieta de saúde planetaria”, una proposta de alimentación sustentable que busca combater os efectos nocivos da contaminación e do cambio climático, como o quecemento global, a perda de ecosistemas, a desaparición de especies e a falta de dispoñibilidade e o encarecemento dos alimentos.

Como afecta a nosa alimentación ao medio ambiente

A nosa alimentación ten un efecto na nosa saúde, pero tamén no medio ambiente. O sector alimentario alcanza o 30 % do total de emisións de gases de efecto invernadoiro. Segundo datos do Ministerio de Transición Ecolóxica, a agricultura e a gandaría son responsables do 12 % destes gases en España, cifra que organizacións como Greenpeace ou Ecoloxistas en Acción elevan até o 25 % porque, din, nos datos oficiais non se inclúen todas as emisións indirectas da industria, como o transporte ou a transformación dos alimentos.

Pero o seu impacto no medio ambiente vai máis aló. Por exemplo, a expansión de monocultivos –especialmente pola súa demanda paira a gandaría, como a soia– está a provocar a deforestación en masa. O desenvolvemento da cabana gandeira industrial contamina acuíferos por nitratos, emite gran cantidade de gases nocivos e reduce a variedade de especies animais: segundo a Organización das Nacións Unidas paira a Alimentación e a Agricultura (FAO), a quinta parte das razas de gando no mundo está en perigo de extinción.

O sector da alimentación é, ademais, una das industrias que máis plásticos dun só uso utiliza, moitos dos cales acaban contaminando mares e océanos. “Os datos son o suficientemente sólidos como paira xustificar una acción inmediata”, di o informe elaborado por EAT-Lancet.

Dieta planetaria: en que consiste

Entre os principais beneficios paira o medio ambiente da dieta planetaria son a minimización de emisións de gases de efecto invernadoiro, o uso eficiente da auga, evitar a desaparición de ecosistemas paira conseguir una maior riqueza da biodiversidade e mellorar a calidade da terra agrícola.

Máis vexetais, menos animais

A dieta planetaria baséase principalmente en alimentos de orixe vexetal, na que opcionalmente se poden incluír cantidades modestas de peixe, carne e produtos lácteos. Resumida nun só prato sobre a mesa, tería a metade repleta de verduras e froitas, mentres que a outra metade estaría formada principalmente por grans enteiros como o trigo, o arroz ou o millo, proteínas de orixe vexetal –basicamente, legumes–, así como froitos secos e sementes. Nunha esquina, apenas roldando o 10 % de todo o noso prato, habería un pouco de carne, algo de peixe, queixo e leite.

fruta sostenibilidad cambio climatico
Imaxe: Aleza

“O consumo mundial de froitas, vexetais, froitos secos, sementes e legumes deberá duplicarse. E o de alimentos como a carne vermella e o azucre deberá reducirse en máis do 50 %. Una dieta rica en alimentos de orixe vexetal e con menos de orixe animal confire una boa saúde e beneficios ambientais”, afirma Walter Willet, uno dos investigadores do estudo e profesor da Escola de Saúde Pública da Universidade de Harvard.

Ademais de aumentar a diversidade dos vexetais, o estudo destaca a importancia de reducir drasticamente a inxesta de grans refinados, alimentos ultraprocesados e os azucres engadidos.

Outros dous conceptos defendidos pola comisión EAT-Lancet son a temporalidade e proximidade. “Non é necesario consumir fresas en decembro nin laranxas en agosto nin bananas de Brasil habendo plátano de Canarias”, explica María Teresa Nestares, directora do Máster en Alimentación e Deporte paira a Saúde e profesora titular do Departamento de Fisiología da Universidade de Granada. Tampouco ten sentido substituír os legumes locais como as lentellas por soia importada desde outro continente.

Culturas e tradicións

Os especialistas en alimentación lembran que a dieta de saúde planetaria non fala de produtos concretos (arroz, millo, garavanzos), senón de termos máis xerais (legumes, gran, sementes) porque cada parte do mundo ten os seus propios produtos de proximidade. É fácil de entender: o clima ou a dispoñibilidade de chan non é o mesmo na rexión mediterránea, os países nórdicos ou Xapón e, con todo, cada área ten a súa propia dieta planetaria. Esta adáptase a cada territorio, pero desde uns criterios comúns. Por iso existen similitudes coa pirámide alimenticia tradicional.

A gran diferenza entre ambas é que a tradicional deu máis protagonismo á carne, sobre todo nos países en desenvolvemento que aspiran a aumentar o consumo de proteínas nas súas mesas a través de produtos de orixe animal. A medida que una sociedade enriquécese consume máis carne, sobre todo de vacún e porco. Logo, ao alcanzar un certo nivel de renda, debería parar, pero non é así, xa que seguimos pensando que a nosa dieta cojea por falta de proteínas.

“Non pode haber una dieta universal porque cada parte do mundo é diferente. Non sería xusto, nin inclusivo nin socioculturalmente razoable”, apunta Elisa Outeiros, doutora en Ecoloxía. “Hai quen necesitamos reducir o consumo de certos produtos e quen necesitan incrementalo. O importante é axustar a alimentación á dispoñibilidade de recursos locais o máximo que sexa posible. E se falta algo paira satisfacer as necesidades de carbohidratos, nutrientes, proteínas ou vitaminas, incorporalos na súa xusta medida”, engade.

Estratexias paira lograr un sistema alimentario máis sustentable

A adaptación ao territorio desas dietas saudables é tan importante como a produción sustentable de alimentos, que debe incluír a descarbonización do sistema enerxético mundial, é dicir, o abandono dos combustibles fósiles como o carbón, o petróleo ou o gas natural e a súa substitución por enerxías renovables.

Paira conseguir un sistema alimentario máis sustentable, a comisión propón cinco estratexias:

1. Compromiso internacional e nacional paira a transformación

“Non podemos cargar toda a responsabilidade no consumidor: hai que visibilizar a presión que exerce a industria agroalimentaria paira evitar cambios que afecten á súa produción. É necesaria una xestión e un compromiso político para que, finalmente, considérese a alimentación como un dereito e non como un negocio. Iso facilitará cambiar o sistema produtivo”, explica Outeiros. Os gobernos teñen moito que dicir e facer. Nese sentido, o plan de recuperación europeo, cos chamados fondos Next Generation, deben servir de impulso paira o sector agroalimentario e acelerar un proceso que, dunha ou outra forma, a ciencia di que debe producirse.

sostenibilidad alimentos ecologicos
Imaxe: sphaeroid

2. Reorientación das prioridades agrícolas

Outras estratexias mencionadas polos investigadores paira mellorar a saúde planetaria e humana é a reorientación das prioridades agrícolas paira, no canto de producir grandes cantidades do mesmo alimento con técnicas contaminantes que espreman os nutrientes do chan até afogalo, facelo desde unha produción máis diversa, nutritiva, saudable e sustentable. Un bo exemplo é a aposta pola agricultura ecolóxica, como impulsa xa de maneira decidida a Unión Europea. A redución do consumo de carne tamén incluiría una menor necesidade de alimento paira a cabana gandeira e, por tanto, esas terras pódense reorientar ao consumo humano.

3. Intensificar de forma sustentable a produción de alimentos

Igualmente, a innovación e o uso de tecnoloxía permitirán un maior rendemento por hectárea, así como melloras radicais na eficiencia do uso de auga e fertilizantes, reciclaxe de fósforo, redistribución do uso global de nitróxeno e fósforo, implementación de opcións de mitigación do clima, incluídos cambios na xestión de cultivos e pensos, e a mellora da biodiversidade dentro dos sistemas agrícolas.

4. Xestión firme e coordinada da terra e os océanos

O documento subliña que hai que mellorar a xestión da terra e os océanos. No primeiro caso, con políticas que impidan a “expansión de novas terras agrícolas dentro dos ecosistemas naturais e bosques ricos en especies”, así como restaurando as zonas xa degradadas e con mecanismos internacionais que axuden a conservar a biodiversidade. No segundo caso, garantindo que a industria pesqueira sexa compatible coa conservación da poboación de peces.

5. Loitar contra o desperdicio de alimentos

Outra das estratexias expostas é reducir polo menos á metade a perda e desperdicio de alimentos –actualmente pérdense entre o 30 % e 40 % do que se produce–, algo que implica un maior coidado do planeta e, de paso, da economía persoal. Todo iso facilitará que todo o planeta –que en 2050 superaría os 10.000 millóns de habitantes– póidase alimentar correctamente.

Os países ricos debemos evitar seguir malgastando tanto alimento e, paira iso, os expertos destacan a importancia de realizar una boa xestión. Nese sentido, apuntan á mellora do transporte de alimentos, o procesamiento e envasado, aumentar a colaboración ao longo da cadea de subministración, capacitar e equipar aos produtores ou educar aos consumidores. “Iso permitiría dar para comer a todo o planeta e eliminar calquera debate sobre superpoblación”, analiza Lucía Vázquez, formadora e especialista nos Obxectivos de Desenvolvemento Sustentable (ODS). Alcanzalos en 2030, así como cumprir os Acordos de París, son dous dos obxectivos prioritarios dos investigadores da comisión EAT-Lancet, porque permitirán crear “un mundo máis xusto e inclusivo, onde animais, vexetais e seres humanos poidamos vivir en plena harmonía”, apunta Vázquez.

A experta cre que a pandemia serviu de revulsivo paira lembrarnos a importancia de protexer o medio ambiente e cambiar de raíz o sistema de consumo. “Non se pode modificar con rapidez un sistema que leva dous séculos baseado na explotación, o individualismo e quéimaa de combustible fósil. Estamos a avanzar na transformación dos valores e iso é o importante”, afirma. A saúde das persoas non só depende de nós mesmos, tamén o fai da contorna no que vivimos: mentres máis degradada estea a saúde do medio ambiente, máis o estará a nosa. Isto ten que ver principalmente con como producimos alimentos e como os consumimos. “Hai que ser optimistas, o cambio é posible, aínda que non de maneira inmediata. Como consumidores,  debemos esixir máis información aos produtores e aos gobernos, pero tamén facer un exercicio de responsabilidade”, conclúe Lucía Vázquez. Canto antes transformemos os nosos pratos, mellor.

Para acceder a máis contidos, consulta a revista impresa.

RSS. Sigue informado

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións