Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Medio ambiente

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Educación ambiental: a importancia de ensinar aos nenos a coidar o planeta

Dar valor á reciclaxe e á coidado da auga, a enerxía e a natureza desde os primeiros anos de vida, supón a base da educación ambiental na idade adulta

Crear recordos en torno ao medio ambiente e hábitos sobre o bo uso de recursos como a auga ou a enerxía, o coidado da natureza ou a importancia da reciclaxe desde nenos fará máis sinxelo que os manteñan cando crezan e teñan descendencia. Esta é a premisa da educación ambiental, un proceso necesario en calquera etapa da vida, pero que cobra una especial relevancia nos máis pequenos, pois serán os que tomen as decisións do mañá. Nas seguintes liñas explicamos en que consiste, os seus obxectivos, como ensinala e varias iniciativas paira levala a cabo.

Que é a educación ambiental paira nenos?

O actual modelo de desenvolvemento, baseado nun consumo desmedido e nunha gran xeración de residuos, pon contra as cordas os recursos dun planeta limitado, que non ten marxe de tempo suficiente paira reporse. Aínda que as consecuencias son xa máis que evidentes e notorias, os próximos anos serán decisivos paira mitigar os efectos do cambio climático e tentar que non vaian a máis. E as xeracións máis novas son as que máis se xogan neste reto, pois serán quen sufran en maior medida os efectos deste modelo insustentable.

Nese sentido, a educación ambiental, definida no ‘Libro Branco da Educación Ambiental en España’ como “educación paira a acción”, pode axudar a reorientar o actual modelo de desenvolvemento paira tomar o camiño cara á sustentabilidade.

A Universidade de Stanford (EE. UU.) analizou en 2017 como beneficia a educación ambiental aos escolares desde a etapa infantil ao bacharelato. Despois de revisar máis dun centenar de estudos científicos publicados entre 1994 e 2013 por outras institucións sobre este tema, concluíu que o 83 % dos escolares mellorou o seu comportamento ecolóxico e que o 98 % ampliou o seu coñecemento noutras materias como Matemáticas e Ciencias.

En España, José Domingo Villarroel, profesor de Didáctica da Matemática e das Ciencias Experimentais na Escola de Maxisterio de Bilbao, publicou un estudo baseado nos datos de 118 alumnos de entre catro e sete anos. A investigación sinalaba que a gran maioría consideraba máis incorrecto o dano causado a outros seres vivos que a desobediencia de determinadas normas sociais, demostrando que a conciencia ambiental desenvólvese desde nenos.

A educación ambiental é un instrumento en favor dunha forma de vida máis sustentable, que contribúe cun modelo de sociedade baseado nos principios da sustentabilidade. Aínda que pode parecer que só quen toman as decisións, xa sexa en casa, na cidade ou no país, son os únicos cun papel relevante, o rol dos pequenos e os mozos “é crucial polo que significará de mellora no futuro, senón tamén pola importante influencia que exercen sobre os seus familiares e adultos próximos no presente”, recóllese no Libro Branco.

Educación ambiental paira nenos: obxectivos e como ensinala

educacion ambiental ninas
Imaxe: Anastasia Shuraeva

Pola súa banda, a Organización das Nacións Unidas paira a Educación, a Ciencia e a Cultura (Unesco) establece catro obxectivos principais da educación ambiental paira nenos:

  • concienciar e sensibilizar sobre os problemas ambientais.
  • fomentar o seu interese polo coidado da contorna.
  • ampliar os seus coñecementos ecolóxicos.
  • desenvolver a capacidade de aprender sobre o medio que lles rodea.

Pero, como se inculcan estes valores? Está demostrado que una das principais formas de aprendizaxe dos nenos é a imitación, polo que se debe educar co exemplo, tanto en casa como no colexio e en calquera outro contexto posible.

Iniciativas de educación ambiental

O ‘Libro Branco da Educación Ambiental en España’ inclúe como obxectivo a presenza real no sistema educativo dun modelo de educación ambiental integrado, global, permanente e enmarcado na educación en valores.

A xuízo de Federico Velázquez de Castro, presidente da Asociación Española de Educación Ambiental (AEEA), hai dúas principais motivacións paira levar a educación ambiental aos nenos. Primeiro, porque é una parte da súa formación. “Non se debería falar nin sequera de educación ambiental, posto que o ambiental debe ser una dimensión integrada”, asegura. E, en segundo lugar, porque, cando o neno asume uns valores, “convértese nun axente dinamizador dentro da familia, sinalando as accións erróneas e ensinando as correctas”, engade.

A diferenza doutras materias escolares ou ensinos, “a educación ambiental non ten como principal obxectivo simplemente aprender, senón xerar conciencia, dada a urxencia da situación”, manifesta Velázquez de Castro. Así, o método máis efectivo na súa opinión é aquel que involucra e fai partícipes aos nenos. Paira iso, o presidente da AEEA propón actividades que se poden realizar tanto en familia como na escola, como saídas frecuentes á natureza. “Pódese facer a actividade dos mapas sonoros que consiste en debuxar non só polo que se ve, senón polo que se ouve”, recomenda. Tamén suxire que os patios escolares transfórmense en lugares máis amables, onde predominen as árbores en lugar do cemento, paira desenvolver actividades como os hortos escolares.

➡️ Ceneam na Escola

Pola súa banda, o Centro Nacional de Educación Ambiental (Ceneam) conta coa iniciativa ‘Ceneam na Escola’, un programa educativo con actividades no bosque de Valsaín (Segovia). “O obxectivo é capacitar aos alumnos como cidadáns críticos e responsables e achegarlles a un uso racional dos recursos naturais”, explican Pedro Llorente e Carmen García, portavoces do centro. Entre as actividades, hai talleres de pegadas e rastros paira descubrir os animais do bosque, xogos de simulación paira debater sobre os modelos de desenvolvemento e unha análise de auga no arroio do bosque.

Nesta metodoloxía de educación ambiental, a participación dos nenos é moi alta. “Son eles os que fan as prácticas, formúlanse as dúbidas, xeran hipóteses e discuten as solucións. Son os protagonistas da súa aprendizaxe”, destacan Llorente e García. A xuízo destes expertos, cos alumnos é útil utilizar métodos lúdicos paira comprender problemas complexos e abstractos, como son os ambientais. “Facer esta educación cos nenos inicia o proceso paira actuar dunha maneira consciente ao longo de toda a nosa vida e canto antes se empezo sempre será mellor”, recoñecen.

➡️ Rede Ekoetexea

No País Vasco, familias e colexios poden gozar do programa didáctico escolar da Rede Ekoetxea, que inclúe actividades paira a análise e o goce do medio natural baseado, tamén, no ensino orientado á acción, contan fontes de Ihobe, a Sociedade Pública de Xestión Ambiental do Departamento de Desenvolvemento Económico, Sustentabilidade e Medio Ambiente do Goberno Vasco. “Una das actividades que máis demanda ten é a de ‘Cetáceos ás 10’, que consiste en saídas en barco de entre catro e seis horas desde o porto de Bermeo paira observar a gran variedade de cetáceos que transitan polas costas vascas, á vez que sensibilizamos sobre a necesidade de conservar o medio mariño. Una actividade tamén aberta ás familias”, detallan. Tamén organizan visitas guiadas pola contorna natural dos centros, catas de produtos locais, observación de aves e contacontos.

educacion ambiental productos locales
Imaxe: Zen Chung

Os resultados destas actividades son moi positivos. “Recibimos anualmente uns 25.000 alumnos que deixan una valoración de 9,2 sobre 10, ao que se suman máis de 100.000 visitas anuais, sobre todo de familias”, confesan. Tras anos de ensino, o seu método máis eficaz céntrase no contacto directo coa natureza. “Durante moito tempo pensouse que as actitudes proambientales están principalmente influenciadas polo coñecemento sobre os problemas, pero agora sabemos que pasar tempo na natureza durante a infancia xera un sentimento de apego ao medio natural que dá lugar a comportamentos máis sustentables”, reflexionan desde Ihobe.

Educación ambiental: una materia curricular?

Paira levar a natureza á aula, hai quen defenden a creación dunha materia respecto diso que forme parte do currículo dos estudantes. Segundo a ‘Enquisa de Educación Ambiental 2019’, o 73 % dos profesores aposta por unha presenza transversal do tema e o 17 %, por unha materia específica.

“A educación ambiental, polo seu carácter global, debería ser transversal e impregnar todas as materias. Encorsetarla nunha materia deixa de lado a posibilidade de ambientalizar o currículo, o que impediría percibir o coidado do medio ambiente como una parte importante da formación integral das persoas”, explican Llorente e García, de Ceneam. “Non somos partidarios de que á escola chegue un profesor de medio ambiente porque se tende a etiquetar e catalogar. Deberían ser todas as figuras próximas ao alumnado quen trasladen a mensaxe. Defendemos una educación ambiental transversal”, coincide Velázquez de Castro.

Paira Raquel Marín, portavoz de Naturaliza, un proxecto de Ecoembes paira impulsar a presenza do medio ambiente no sistema educativo, o fin último da educación ambiental é “que se converta nunha competencia”. Por iso, móstrase contraria a establecer una materia puntual, con contido determinado, pois o considera insuficiente. “Ten que haber una parte teórica, pero debe integrarse na xestión dos centros e chegar a todos os recunchos, desde a alimentación, o consumo ou a xestión dos residuos”, opina a experta de Ecoembes.

Como é un colexio moi sustentable

Outro punto de vista é o de Joaquín Ruiz, director do Colexio Miralmonte en Cartaxena (Murcia). Este centro integra desde a súa fundación, fai 10 anos, una gran variedade de actividades paira achegar o medio ambiente ao alumnado. “Non o tratamos como algo complementario, senón esencial e troncal no proceso de ensino e aprendizaxe. Paira iso, tentamos que o alumno estea en contacto directo coa natureza e, en especial, que poida aplicalo na súa vida diaria”, aclara Ruiz.

Os alumnos máis pequenos realizan actividades de reciclaxe e encárganse do horto escolar. En Primaria e Secundaria continúan co horto e traballan a sustentabilidade e a economía circular, con experiencias como una cooperativa escolar de aceite. Paira traballar a agricultura ecolóxica, montaron un galiñeiro co que os alumnos aprenden o coidado dos animais e elaboran compostaxe. A súa iniciativa ‘Desplastifícate‘ persegue que os alumnos deixen de usar envases e plásticos dun só uso, que volvan a hábitos que os seus pais e avós viviron, como levar botellos térmicos reutilizables ou fiambreras paira o xantar. E na caixa de correos ‘O Recuncho de Ecoescuelas‘, os alumnos e as súas familias poden depositar denuncias escritas ou fotografías paira reportar situacións de contaminación ou deforestación do municipio. “Pretendemos que o alumno sexa o protagonista das actividades porque así interioriza mellor os coñecementos”, asegura Ruiz.

A participación tanto de alumnos como das familias é moi alta. “Os mozos aplican en casa o apreso e fan partícipes ás súas familias, que se involucran en actividades como a caixa de correos de queixas, axudan a replicar os hortos urbanos no fogar e utilizan o aceite ecolóxico que producen os propios alumnos”, explica o director.

Pasar á acción en casa

“A educación en valores e o compromiso cara á sociedade por un planeta mellor é algo que é esencial como cidadáns e alumnos, polo que a educación non lles pode dar as costas”, advirte o director do Colexio Miralmonte. Ao seu xuízo, estas actividades motivan aos alumnos, que empezan a concienciarse de que son parte do proceso de cambio, involúcranse aínda máis e logramos cidadáns con comportamentos activos, que non só observan, senón que pasan á acción. “Edúcanse, empápanse e trasládano á contorna familiar”, indica Ruiz.

Como reflexiona Velázquez de Castro, da Asociación Española de Educación Ambiental, e dado que o neno aprende do adulto, “de pouco valería una escola e una formación escolar moi boa se a sociedade ten actitudes contrarias ao que se ensina”. Por iso, o que os nenos ven en casa ou cando salguen á rúa é una parte imprescindible da súa aprendizaxe.

Neste sentido, o Ceneam conta cunha iniciativa paira a educación ambiental en casa. Fogares Verdes propón ás familias dous retos: reducir as  emisións domésticas de CO2 un 10 % en dous anos e diminuír o consumo doméstico de auga entre un 6 % e un 10 %. Paira conseguilo, acompañan e asesoran ás familias participantes e ofrécenlles información sobre cuestións básicas e prácticas do impacto ambiental e social que teñen as súas decisións e hábitos cotiáns. Ademais, ofrecen atención personalizada, vía presencial, telefónica ou por correo, paira resolver as dúbidas que xurdan.

Para acceder a máis contidos, consulta a revista impresa.

RSS. Sigue informado

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións