Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Medio ambiente

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

España acolle 29 das 1.000 especies de morcegos repartidas por todo o mundo

Estes mamíferos, algúns en perigo de extinción, son excelentes controladores naturais de insectos

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Venres, 12deDecembrode2003

Os morcegos deben a súa mala fama á literatura fantástica. Pero a realidade é que estes inofensivos mamíferos, algúns deles ao bordo da extinción, son excelentes controladores naturais de insectos, que, mesmo, poden actuar como polinizadores. Da conservación destes animais e dos seus beneficios paira a natureza falouse moito o pasado fin de semana en Valencia, onde a Sociedade Española paira o Estudo e Conservación dos Morcegos (Secemu) celebrou a súa reunión anual.

A pesar da lenda negra, os morcegos non son animais agresivos; non atacan practicamente nunca, só morden cando se lles colle; evitan o contacto co chan paira eludir a ameaza dos depredadores, e, ante o perigo, optan pola quietud como estratexia defensiva.

Prefiren lugares con temperaturas cálidas e una humidade relativamente alta, onde abundan os insectos, que son o elemento fundamental da súa dieta. Durante o día teñen un nivel moi baixo de actividade, só dormen ou copulan nos seus refuxios, que elixen dependendo da especie á que pertencen: os forestais, nas árbores; os cavernícolas, en covas ou rocas, e os fisurícolas, habituais no medio urbano, en persianas, gretas…

De noite, salguen a cazar. Son animais bastante sedentarios e os seus desprazamentos son curtos. Como as rapaces nocturnas e, a pesar do reducido tamaño dos seus ollos, son capaces de ver na escuridade, aínda que se guían polas ondas de alta frecuencia que emiten, e que non resultan perceptibles paira o oído humano. “As ondas rebotan en obstáculos e eles, como os golfiños e as baleas, son capaces de interpretar o eco e facerse una idea tridimensional do que teñen diante”, explica Miguel Anxo Monsalve, biólogo do Centro de Recuperación de Fauna de La Granja do Saler (Valencia).

Insectívoros e carnívoros

Os quirópteros son insectívoros, salvo excepcións como a do nóctulo xigante, que incorpora aves á súa dieta, e o ratonero patudo, que fai o propio con aqueles peixes que nadan case na superficie e que captura grazas ás súas enormes patas posteriores, as cales utiliza a modo de anciño. Precisamente o equipo do profesor Carlos Ibáñez, biólogo do Centro Superior de Investigacións Científicas (CSIC) da Estación Biolóxica de Doñana, estuda a existencia de varias colonias deses morcegos carnívoros, especie única en Europa, no parque María Luisa en Sevilla, en Doñana e no Zoo de Jerez de la Frontera (Cádiz).

Pola súa dispersión xeográfica, pola diversidade de colonias e polo seu “modus vivendi” -só salguen dos refuxios durante a noite- é practicamente imposible realizar un censo de morcegos, único mamífero capaz de voar. Sábese, iso si, que existen máis de 1.000 especies de quirópteros repartidas por todo o mundo, 29 das cales están representadas en España. Esta catalogación, no entanto, pode sufrir modificacións en breve porque “a técnica da xenética molecular está a permitir descubrir que hai morcegos que considerabamos dunha especie pero que realmente pertencen a outras descoñecidas en España”, explica Carlos Ibáñez.

Á tardiña, e polo seu carácter gregario, abandonan o refuxio en bandada, circunstancia que facilita o seu reconto no caso dos morcegos cavernícolas. Requírense, iso si, sofisticados aparellos de ultrasonido e cámaras de infravermellos. Forman colonias compostas por un número de exemplares que oscila entre os 5.000 e 15.000 individuos, aínda que non é difícil achar outras moito menos numerosas. En ambos os casos hai representación de, polo menos, catro especies e pode chegar a oito.

En perigo

Son os morcegos forestais -que abundan no norte- e especialmente os cavernícolas -que prefiren Andalucía e o litoral mediterráneo- os que máis se resenten das ameazas que supoñen paira eles os incendios, o uso de pesticidas agrícolas -que provoca una diminución de insectos- e as constantes perturbacións que sofren nos seus refuxios habituais -as covas frecuentadas por espeleólogos e excursionistas ou clausuradas paira protexer outros valores arqueolóxicos, pictóricos ou ambientais-. Hai constancia da desaparición de poboacións enteiras pola presión producida por axentes externos nos refuxios en época de hibernación ou cría.

Non en balde, dous das tres especies cuxo censo se viu mermado máis alarmantemente, e polas que loitan os investigadores para que sexan incluídas no catálogo de especies ameazadas, pertencen ao grupo dos cavernícolas. Están a piques de conseguir ese obxectivo co morcego patudo (Myotis capaccinii), pero o Ministerio de Medio Ambiente non parece estar polo labor de adoptar medidas paira protexer ao ratonero forestal (Myotis bechsteini) e ao mediano de ferradura (Rhinolophus mehelyi).

Molestias daniñas

A pesar do seu parecido físico coas ratas, os morcegos comparten pouco máis con elas. Mentres estes roedores viven pouco e reprodúcense moito, os quiróptero son máis lonxevos e as femias teñen só una cría ao ano, como máximo, dous e algunhas, nin iso. Hai momentos “críticos”, explica Monsalve, “cando as crías son moi pequenas porque se caen ao chan son incapaces de remontar o voo e as nais non se ocupan delas. Tamén cando as femias están a piques de dar a luz porque poden abortar ante a presenza doutros vertebrados, o que afectaría a moitos exemplares, xa que están moi sincronizados”.

Ante a cada vez menos frondosa masa forestal, os expertos avogan pola colocación de refuxios artificiais en zonas de arboledo e polo valado periférico das covas, especialmente en época de reprodución, como medidas paliativas ante as principais ameazas ás que teñen que facer fronte estes animais.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións