Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Gran Colisionador de Hadrones: o fin do mundo non chegou

Criticado polo seu suposto poder apocalíptico, permitirá coñecer mellor o universo e desenvolver aplicacións en medicamento, medio ambiente ou informática
Por Alex Fernández Muerza 11 de Setembro de 2008
Img lhc
Imagen: Maximilien Brice, CERN

O Laboratorio Europeo de Física de Partículas (CERN) iniciaba onte o funcionamento práctico do Gran Colisionador de Hadrones (LHC). A súa posta en marcha foi noticia nos últimos meses non polas súas posibilidades científicas, senón por un alarmismo que lle sinalaba como posible causante da destrución da Terra e até do universo. Con todo, os responsables do CERN, así como científicos de todo o mundo, demostraron a seguridade da instalación e destacaron a súa utilidade científica: o LHC servirá paira desvelar algúns dos segredos do universo e paira desenvolver diversas aplicacións prácticas en campos como o medicamento, o medio ambiente ou a informática, sen esquecer aplicacións insospeitadas hoxe día.

O LHC e o fin do mundo

/imgs/2008/09/lhc401.jpg

Paira entender ben a polémica suscitada, convén saber en que consiste este enxeño científico. Basicamente, o LHC, situado na fronteira francosuiza, preto de Xenebra, é un acelerador de partículas que esconde a 100 metros baixo terra un túnel circular de 27 quilómetros de circunferencia.

No seu interior, os seus responsables lanzan dous feixes de protones a velocidades próximas á da luz. A aceleración e guía das partículas conséguese grazas a máis de mil imáns cilíndricos arrefriados a -271,25º C (menos de dous graos sobre o cero absoluto).

Algúns expertos compárano co Big Bang, iso si, moito máis pequeno e de forma controlada e analizable

As partículas viran en orbitas concéntricas opostas, de maneira que ao chocar xeran una concentración de enerxía moi alta que dará lugar a novas partículas. Algúns expertos compárano co Big Bang, a gran explosión que deu orixe ao universo, iso si, moito máis pequeno e de forma controlada e analizable polos diversos instrumentos dos que dispón.

A polémica xurdía da man de varios científicos que alertaban do suposto perigo desta liberación de enerxía. O estadounidense Walter Wagner e o español Luís Sancho abriron a veda ao afirmar que o LHC podería desencadear diversos procesos, como un buraco negro, materia exótica supermasiva ou un baleiro cuántico, capaces de destruír a Terra (mesmo se realizou una simulación en vídeo) e até o propio universo. Por iso, presentaban ante un xulgado de Hawai una demanda paira paralizalo, cuxo xuízo segue en marcha.

Así mesmo, diversos científicos alemáns e austríacos levaban ao Tribunal de Dereitos Humanos de Estrasburgo una querela contra o LHC. Con todo, neste caso, os responsables deste Tribunal europeo han rexeitado a demanda.

/imgs/2008/09/lhc102.jpgA comunidade científica en xeral considera que as posibilidades de que este tipo de sucesos catastróficos suceda son tan baixas que o risco é inapreciable. Neste sentido, na vista do proceso de Hawai, varios especialistas internacionais en física de partículas presentaron informes con detallados argumentos respecto diso. Pola súa banda, desde o CERN tamén se ofreceu un informe que demostra a seguridade do recinto. En ambos os casos, os responsables de devanditos informes utilizan un argumento fácil de entender sen ser especialista: aínda que o LHC pode alcanzar una enerxía que ningún outro acelerador de partículas alcanzou antes, a natureza produce a diario enerxías maiores e a Terra aínda segue existindo.

A pesar diso, a polémica ten todos os visos de seguir aberta. A enerxía inxectada na súa posta en marcha alcanzaba os 0,45 teraelectronvoltios (TeV), lonxe dos 14 TeV que se espera lograr en dous anos, cando a instalación traballe a plena potencia.

Paira que serve o LHC

/imgs/2008/09/lhc304.jpg

Até a data, o LHC recibiu máis de 4.000 millóns de euros. No proxecto toman parte diversos países europeos, entre eles España, que achegará 55 millóns en 2008 ao CERN e entre 15 e 20 millóns paira o catro detectores do LHC con participación de científicos españois.

Catastrofismos aparte, a primeira pregunta que lle xorde a calquera cidadán é paira que se realizou este enorme investimento. Neste sentido, trátase dunha instalación de ciencia básica, na que os seus responsables non buscan, polo menos a priori, aplicacións prácticas, senón comprender mellor como é o universo.

En concreto, os científicos creen que o LHC poderá dar resposta a preguntas fundamentais que se resisten, e mesmo lograr resultados inesperados. De conseguir os seus obxectivos, máis dun premio Nobel podería saír destas instalacións.

O LHC poderá dar resposta a preguntas fundamentais que se resisten e mesmo lograr resultados inesperados

Por exemplo, os expertos que traballan no LHC queren descubrir que é exactamente a masa, da que só se sabe ben como medila. Paira iso, esperan entre outras cuestións observar por primeira vez o bosón de Higgs. Coñecida como “partícula de Deus”, tense constancia só teórica dela e a súa localización podería permitir dar un gran paso cara a unha teoría que unifique todas as forzas fundamentais coñecidas. Así mesmo, o átomo podería por fin desvelar todas as partículas das que está composto.

Por outra banda, algúns aspectos esenciais tamén poderían empezar a ser mellor entendidos. Neste sentido, aínda se descoñece a composición do 96% do universo, por que non hai máis antimateria ou si hai outras dimensións. Así mesmo, o LHC podería permitir saber máis detalles sobre os primeiros instantes do principio do universo, cando o Big Bang puido dar lugar a partículas que hoxe día non existen.

/imgs/2008/09/lhc505.jpgNo entanto, paira os que busquen rendemento práctico a estes experimentos, os científicos explican que é nos experimentos de ciencia básica onde comezan a xestarse as aplicacións que chegan aos cidadáns, sen que esta última finalidade tercie nos mesmos. Por exemplo, aparellos básicos hoxe día como o teléfono móbil, o GPS ou o forno microondas non fosen posibles si dous séculos antes Faraday non realizase experimentos básicos paira coñecer o comportamento dos imáns e as correntes eléctricas.

Ademais, aceleradores como o LHC deron lugar posteriormente a aplicacións e desenvolvementos en campos tan diversos como o medicamento, o medio ambiente ou a informática. Por exemplo, permitiron mellorar o tratamento de enfermidades como o cancro e poderían servir paira reducir o perigo nas centrais nucleares e os efectos contaminantes dos seus residuos.

Así mesmo, cabe lembrar que foi no CERN onde se creou a Web, concibida nun principio paira o intercambio interno de información científica. Agora, no LHC trabállase cun sistema de computación distribuída (GRID) que podería ser outra revolución paira os próximos anos.

E como algúns científicos engaden, non se pode desdeñar a posibilidade de que o LHC dea lugar a descubrimentos e aplicacións insospeitadas hoxe día.