Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Medio ambiente

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Javier Obartí Segrera, consultor ambiental

A Axenda 21 mellora a nosa calidade de vida, pero a súa implantación en España é bastante reducida

La Cumbre de Nacións Unidas de 1992, celebrada en Río de Janeiro, propuxo aos municipios de todo o mundo a asunción da Axenda 21. Este plan de acción trataría de facer fronte á crecente degradación social e ambiental dos núcleos urbanos, de maneira que a contorna natural e a calidade de vida dos cidadáns mellorase. Con todo, na actualidade, a gran maioría dos municipios quedouse a metade de camiño da súa correcta implantación. Así o considera Javier Obartí Segrera (Valencia, 1959), director da consultora ambiental EVREN, S.A. e unha voz experimentada na materia: especialista no medio Ambiente, Paisajismo, Urbanismo e Ordenación do Territorio, autor de numerosas publicacións sobre temática ambiental e profesor en varios cursos máster de posgrao.

Cal é o grao de implantación da Axenda21 en España?

As Axendas 21 perderon fol neste novo século e precisan un replanteamientoBastante reducido se consideramos a completa implantación e o seguimento con melloras comprobadas. As A21 perderon fol neste segundo quinquenio do novo século e precisan un replanteamiento. A valoración debe ser máis sinxela e accesible a todo o mundo, e o desenvolvemento e implantación da A21 máis económica de producir e de seguir.

Entón, dá a razón a quen critican que a Axenda 21 converteuse nunha campaña de imaxe “pseudo-ecolóxica” e non nun sistema que se aplique realmente.

Si, así é. Acolleuse con moita ilusión e expectación a finais dos 90 e principios da década, porque tiña bastante repercusión nos medios e parecía un demérito non acollerse ao proceso, que os políticos municipais efectivamente víano como un cartón de presentación verde. Moitos municipios acolléronse ao programa A21, fixeron pública a súa carta de adhesión e iniciaron as auditorías ambientais. Lamentablemente moitos quedaron niso ou na formulación dos plans de acción, pero moi poucos na súa materialización e o que é máis importante, no seu seguimento. En definitiva, en gran parte dos municipios que a iniciaron quedáronse a metade de camiño.

Que habería que facer para implantala adecuadamente?

En gran parte dos municipios que iniciaron unha Axenda 21 quedáronse a metade de camiñoSimplificar o proceso de participación e de seguimento. Na actualidade os procesos de participación son múltiples para todo tipo de plans, requírese unha participación activa para a avaliación ambiental e para a avaliación paisaxística, o que ten sobreexplotados aos recursos humanos que tradicionalmente teñen interese por estas cuestións (ONGs, grupos ecoloxistas…), que teñen que seleccionar, pois non poden acudir a todo. A información dispoñible para a participación xeralmente só está preparada para profesionais e o gran público queda de facto excluído. Habería que reenfocar o proceso e os métodos e soportes de participación para que cheguen a todo o mundo e poidan dedicar uns minutos, non máis, do seu tempo a implicarse nas decisións que lles afectan. Ademais, debería informarse do avance de resultados e da súa influencia nas decisións municipais, pois niso radica o espírito do proceso.

Cre que os consumidores coñecen a Axenda 21 e o que poden esixir?

Non. Só os cidadáns máis novos e sensibilizados cos temas ambientais, en particular militantes nalgunha ONG conservacionista ou social, coñecen e demandan este tipo de procesos locais. Pero precisamente, por vir as demandas destes grupos, adóitanse percibir como demandas algo nesgadas e non representativas do conxunto da sociedade, o que prevén á clase política municipal da súa implementación, en particular na medida en que poidan supor delegación de poder e/ou molestias a proxectos previstos ou enunciados nos seus programas políticos.

Que é o que un consumidor pode conseguir dunha Axenda 21?

A información dispoñible para a participación xeralmente só está preparada para profesionais e o gran público queda excluídoSe se implica convenientemente e esta desenvólvese con requisitos de éxito, sen dúbida mellor calidade de vida no seu municipio, defensa do que considera adecuado para o seu pobo-cidade, relacións persoais con cidadáns igualmente interesados, espazos de diálogo e posible consenso, pertenza a redes de sustentabilidade locais, rexionais, nacionais e internacionais, etc.

Que poderían facer os consumidores para desenvolver a Axenda 21 nos seus municipios?

Demandar información axustada ás súas necesidades e resultados tanxibles. Para iso, deben participar nos plenos municipais, demandándoo nas caixas de correos e correos electrónicos municipais, mediante mobilización rueira. No entanto, o máis eficaz adoita ser a través de grupos locais organizados.

Que resultados concretos conseguiuse onde a Axenda 21 funcionou?

Destaca a concienciación da poboación, lograr unha participación activa mobilizada cara a todos os temas ambientais e a redución do consumo enerxético, ou polo menos redución das taxas de crecemento, da contaminación de augas e acústica. A rede de espazos verdes gana igualmente superficie e as conexións verdes entre os espazos urbanos e naturais. Unha nova forma de gobernación pode tamén destacarse como logro onde funcionou.

En que consiste a rede de espazos verdes e a nova forma de gobernación?

Desde hai algunha década identifícase a calidade de vida nas nosas cidades coa presenza de abundantes, ben distribuídas e ben coidadas zonas verdes e espazos libres, de xeito que nas cidades cualificadas de sustentables adóitanse establecer estándares mínimos de 10 a 15 m2 verdes por habitante, que duplican ou triplican os previstos na antiga lexislación do chan. Na actualidade, en sintonía cos principios do Convenio Europeo da Paisaxe, valórase moi especialmente a interconexión entre os espazos verdes urbanos e os espazos naturais periurbanos, que en conxunto forman a infraestrutura verde ou sistema de espazos abertos, libres de edificación.

Respecto da nova forma de gobernación refírome a a incorporación da participación pública nos procesos de toma de decisións: traballo en rede cos actores sociais, orzamentos participativos, dación de contas, código ético e de bo goberno, coprodución de servizos públicos baseados en asociacionismo, custodia do territorio, etc.

Podería pór algún exemplo de boa aplicación da Axenda 21 en España?

Grazas á Axenda 21, os espazos verdes das cidades crecenSen dúbida, Vitoria. Empezou ben Calviá pero o seguimento dos indicadores non reflicte avances significativos, aínda que o proceso está implantado e séguese. Por comunidades autónomas, as máis activas e avanzadas son Navarra, País Vasco, Baleares e Cataluña. Séguenlle Andalucía, Castela e León, Madrid, A Rioxa, Asturias e Galicia. Algo máis atrasadas cabería situar á Comunidade Valenciana, Murcia, Castela-A Mancha, Canarias, Aragón, Cantabria e Estremadura.

Por que destaca o caso de Vitoria?

Vitoria é unha cidade cunha boa calidade de vida, uns altos niveis de renda e un elevado grao de concienciación dos cidadáns nos temas ambientais. A temperá aprobación da Axenda 21 Local en 1998 (unha das primeiras en España) reflicte a preocupación do Concello e da poboación por estes temas, que seguiu manifestándose no seguimento anual da devandita Axenda 21 e nos programas impulsados a través do Centro de Estudos Ambientais, organismo municipal encargado da xestión do Anel Verde e con competencia en diversos proxectos ambientais da cidade.

Avanzando na idea da calidade de vida, o Concello de Vitoria soubo identificar claramente que a conservación e o aumento desta calidade ían unidos á mellora da contorna natural próximo á cidade, que é de gran valor ambiental. Desta forma xurdiu a idea do Anel Verde e outras, como reflexo concreto e materialización desa liña de acción. Para iso levou a cabo políticas, programas e proxectos de recuperación e protección destes espazos co fin de incorporalos ao uso público e preservalos das presións especulativas.

Que é o Anel Verde?

As comunidades autónomas máis activas e avanzadas en Axenda 21 son Navarra, País Vasco, Baleares e CataluñaO obxectivo do Anel Verde era conectar a cidade con estes espazos naturais periurbanos que á súa vez se protexían da presión urbanística mediante a súa delimitación como zonas protexidas; ditas conexións permitían recuperar a transición natural desde o urbano ao rural e forestal a través de itinerarios peonís protexidos, que ademais recollían unha demanda social arraigada na poboación vitoriana: o costume do paseo diario desde o núcleo urbano ata o medio rural.

Tamén se tivo en conta a formación práctica desenvolvida nestes espazos (en temas de restauración, conservación da natureza, etc.), que foi cofinanciada tanto polo Instituto Nacional de Emprego como polo Fondo Social Europeo, e que favoreceu a inserción socio-laboral de colectivos desfavorecidos, como mozos desempregados e mulleres.

Pola súa banda, a gran acollida dos cidadáns destes novos parques permitiu ao Concello promover gran número de actividades de sensibilización ambiental de forma conxunta con diferentes colectivos da cidade como: colexios, universidade, asociacións da terceira idade, etc.

A integración do Concello na Federación Europea de Espazos Naturais Metropolitanos (FEDENATUR) permitiu intercambiar constantemente experiencias con outras cidades europeas que xestionan áreas de similares características e axudáronlles a establecer criterios de xestión e organización. Ademais, a continua información sobre o proceso do Anel Verde asegurou que a xestión fose transparente e, ao convertelo en verdadeiros centros educativos ambientais, implicouse aos cidadáns na súa valoración e conservación.

E noutros países, que exemplos a seguir destacaría?

Os dos países nórdicos en xeral, Reino Unido e Austria, en particular o exemplo de Viena.

Por que Viena?

Os exemplos internacionais de Axenda 21 máis destacados son os países nórdicos en xeral, Reino Unido e Austria, en particular VienaViena é destacable polo proceso de participación descentralizado e de co-gobernación adoptado. Viena é unha cidade de case 1.700.000 habitantes, polo que optaron por un modelo de Axenda 21 distribuído, con consellos en cada distrito urbano elixidos por períodos de cinco anos. Cada consello ten competencias de co-goberno coa Administración local en materia de orzamento de distrito, mantemento de equipamentos públicos, redes de mobilidade, parques, mercados, iluminación, integración social e cultural. Cada consello conta con Grupos de Acción, foros de discusión dos problemas que afectan a cada distrito nos que participan os cidadáns e os políticos ao 50% e as decisións adóptanse por consenso ou maioría.

Dado que parece que a Axenda21 non funciona, está a pensarse nalgunha alternativa para superala?

Hai na actualidade unha corrente europea en desenvolvemento sobre novos procedementos de gobernación máis democrática e máis próxima ao cidadán. Está baseada en listas abertas e na incorporación transversal dos temas ambientais nas políticas municipais, con capacidade de decisión.


Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións