Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Entrevista

José Manuel Murillo/ enxeñeiro de minas do IGME

Non hai que temer pola calidade da auga que consumimos
Por Alex Fernández Muerza 18 de Setembro de 2005
Img josemanuelmurillo
Imagen: Kathryn McCallum

A auga é un dos recursos naturais máis prezados do planeta, polo que a distribución equitativa e a explotación sustentable deste recurso é un dos principais retos do século XXI. Afortunadamente, a auga que se consome no noso país é de suficiente calidade como para poder estar tranquilos, o que non impide que existan diversos problemas aos que hai que facer fronte, como explica José Manuel Murillo, enxeñeiro de minas do Instituto Xeolóxico e Mineiro de España (IGME). Unha institución na que se investiga e ofrécese asesoramento técnico e científico ás distintas administracións públicas do Estado.

Adóitase criticar o consumo abusivo da auga para fins privados, por exemplo as piscinas ou os cada vez máis numerosos campos de golf. Son tan prexudiciais como se di?

Non representan unha cantidade significativa dentro do montante global de cífralas da auga en España. As piscinas adóitanse encher unha vez ao ano e os campos de golf normalmente réganse con augas residuais. O gran aforro de auga ten que vir da agricultura

O gran aforro de auga ten que vir da agricultura
, que nestes momentos está a vivir unha etapa de transición que dará lugar a unha agricultura máis competitiva, menos agresiva coa contorna natural e máis produtiva. Neste sentido, cabe indicar que a agricultura ecolóxica ha pasado de 4.235 hectáreas no ano 1991 a 733.182 hectáreas en 2004. Isto puido supor, dado que esta técnica agraria emprega métodos de rega moi eficientes, un aforro de case mil millóns de metros cúbicos. Unha cifra análoga á que se pretendía transvasar.

A auga que consumimos é de calidade?

España é un país no que, salvo algún caso esporádico e excepcional e polo seu grao de desenvolvemento e infraestrutura hidráulica, non hai que temer pola calidade da auga para abastecemento urbano, nin aínda no pobo máis pequeno. Outra cousa é que a auga que fornece unha determinada poboación poida gustar máis ou menos a un consumidor e este prefira beber auga embotellada. Nestes momentos, estamos moi lonxe daquelas epidemias estivais da España desarrollista. A título de exemplo, podo citar que a calidade da auga que se utiliza nalgunhas poboacións, como a maior parte das pertencentes á Comunidade de Madrid é tan boa que nelas case seis millóns de españois están a ducharse cunha auga moi parecida á embotellada. Isto non significa que se teña que baixar a garda, senón todo o contrario.

A pesar diso, algúns pobos e cidades, especialmente nas zonas de veraneo, adoitan padecer problemas na subministración da auga. Como se podería solucionar esta situación?

É un problema complexo que depende de moitos factores. A falta de auga, que non poden fornecer os encoros ou as plantas de desalación neses anos, pódese cubrir con auga bombeada desde os acuíferos. O descenso extraordinario do nivel que tería lugar, por causa do bombeo, recuperaríase durante os anos húmidos en que non sería necesario bombear; é o que se denomina uso conxunto de augas superficiais e subterráneas, unha técnica ata o momento moi pouco aplicada en España. Os acuíferos deben constituírse en elementos craves en moitos lugares, xa que son moi flexibles para fornecer esa demanda punta que só se produce en determinados momentos do ano (xullo, agosto e Semana Santa), sen necesidade de construír novos encoros ou sen sobredimensionar as plantas de desalación. A mesma filosofía é aplicable aos anos en que se produce seca.

Os acuíferos son, por tanto, unha fonte importante de auga que con todo non é moi coñecida polos cidadáns

Os acuíferos que existen en España ocupan case a metade da superficie do país e presentan unha auga de excelente calidade

Os acuíferos que existen en España ocupan case a metade da superficie do país e presentan unha auga de excelente calidade
, salvo nos casos excepcionais en que un acuífero se atopa en conexión con formacións xeolóxicas salinas. De entre o vinte mil e trinta mil millóns de metros cúbicos de auga que achegan anualmente, utilízanse un seis mil millóns para a rega dun millón de hectáreas e o abastecemento de doce millóns de persoas.

Que principais perigos afectan a estes acuíferos?

Ata hai algúns anos, o principal perigo era o da sobreexplotación, tal e como ocorreu en Murcia e Alacante desde a década de 1960. Precisarase do transcurso de décadas e mesmo séculos para que estes acuíferos recupérense, aínda que se deixen de bombear, salvo que se aplique sobre os mesmos a tecnoloxía de recárgaa artificial de acuíferos. A sobreexplotación non debe defenderse como un mal necesario, posto que sempre é posible a explotación dun acuífero de maneira sustentable. No entanto, nestes momentos existe unha importante concienciación por parte dos agricultores sobre este fenómeno e a situación atópase bastante controlada. Por iso, o principal problema actualmente é a contaminación, debida ás malas prácticas agrícolas, especialmente polo incremento da contaminación por nitratos. Con todo iso, a maioría das persoas que desenvolven a súa actividade e traballan no campo da auga subterránea coincide en que o gran problema é a falta de xestión

O gran problema é a falta de xestión, que se ve agravada por unha lexislación que non permite, en numerosos casos, a toma de medidas técnicas e administrativas adecuadas
, que se ve agravada por unha lexislación que non permite, en numerosos casos, a toma de medidas técnicas e administrativas adecuadas.

Como se poderían combater estes problemas?

É preciso adoptar medidas tanto técnicas como de carácter legal, político e administrativo. Entre as primeiras cabe citar a elaboración de perímetros de protección, recárgaa artificial de acuíferos, o almacenamento subterráneo con recuperación, o uso conxunto de augas superficiais e subterráneas, e a investigación e explotación de acuíferos profundos. Entre as segundas cabe indicar que é necesario fomentar a creación e participación na xestión da auga das Comunidades de Usuarios. Así mesmo é necesario que certas leis ou articulados modifíquense, cambien ou adapten o máis rapidamente posible ás novas demandas da sociedade, especialmente as de tipo ecolóxico. Ademais, os recursos para o estudo e control dos acuíferos, tanto de tipo humano como económico, son insuficientes, aínda que se está facendo un gran esforzo por incrementalos.

Que recomendacións básicas daría aos consumidores para solucionar os problemas da auga? E aos responsables públicos?

Aos consumidores diríalles que sexan coidadosos e responsables, posto que moitos poucos fan un gran moito. É importante que todos nas nosas casas, na nosa oficina, na nosa fábrica, no colexio dos nosos fillos, nos nosos campos e xardíns empecemos a adoptar e a aplicar técnicas e hábitos de aforro de auga. Polo que respecta aos nosos responsables públicos, unicamente gustaríame dicirlle ao cidadán que teña confianza e paciencia, pois se está establecendo e xerando unha cultura de pacto e de diálogo social, non só no ámbito dos usuarios, senón tamén das principais forzas políticas, tanto estatais como autonómicas e locais, que permitirá chegar a un acordo nas directrices fundamentais que han de presidir a xestión da auga. Sen un acordo xeral nas cuestións básicas da auga, dificilmente poderanse abordar e resolver os complicados e intrincados problemas que afectan á xestión das nosas augas.

Os expertos do Ministerio de Medio Ambiente auguran que o próximo ano hidrolóxico, que empeza en outubro, será seco. Pódese falar dunha situación grave?

O problema non é que o ano que vén sexa seco ou húmido. O problema está en dispor das infraestruturas suficientes e das medidas administrativas adecuadas para poder afrontar unha seca extrema desde unha óptica de xestión eficaz e compatible co medio ambiente. Desde o punto de vista da auga subterránea, dado que sabemos que a seca nos visita periódica e regularmente cada oito ou dez anos, tense que abordar un plan de seca que determine a forma, contía e lugares en que os acuíferos poden contribuír a paliar esta problemática recorrente. Neste sentido, se se augura que o ano que vén vai ser seco, deberíase empezar xa traballar no devandito plan ao obxecto de estar preparados para cando chegue o mes de xuño.