Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Entrevista

Luís Echarri, profesor da Universidade de Navarra e autor dun libro en liña sobre medio ambiente

Debemos esixir que se informe sobre o medio ambiente con seriedade
Por Alex Fernández Muerza 14 de Decembro de 2005
Img luisecharri unav
Imagen: Ars Image Gallery

Luís Echarri é profesor de Poboación, ecoloxía e ambiente na Escola de Enxeñeiros da Universidade de Navarra en San Sebastián (Tecnun) e é responsable do libro “Ciencias da Terra e do Medio Ambiente“, que pode consultarse gratuitamente en Internet. O libro desenvolve, ao longo de 15 temas, os principais aspectos ambientais da actualidade e ofrece así mesmo un sistema de autoevaluación para poder coñecer o grao de aprendizaxe dos distintos contidos do libro, así como diversas ligazóns de interese a outras páxinas web e unha bibliografía coa que poder profundar nos temas. Así mesmo, as distintas partes do libro están interconectadas, de maneira que cando se atopa unha palabra técnica ou pouco habitual pódese picar sobre ela para obter unha explicación.

Por que se decidiu a publicar en Internet un libro sobre medio ambiente?

Tiña preparados unha serie de materiais para facilitar o estudo dos meus alumnos. Con eses materiais preparei este libro electrónico, que se publicou en 1999, se non recordo mal. A colaboración de dous alumnos, Laura García e Unai Castelo, aos que agradezo o seu traballo na web do libro, foi unha axuda moi importante para lograr polo en Internet.

Que contidos destacaría do libro?

O libro, despois dunha introdución na que se tratan algunhas ideas xerais sobre como traballa a ciencia e cales son as principais características dun sistema complexo como é o ambiente, estuda o planeta Terra, incluíndo a biosfera e o concepto de ecosistema. Despois céntrase nos principais recursos naturais: auga, alimentos e enerxía. Os temas seguintes tratan dos principais impactos no medio ambiente: desde os riscos naturais, como os terremotos, volcáns, inundacións, secas, etc., pasando pola análise dos produtos químicos cos que estamos en contacto, o estudo da contaminación das augas e da atmosfera, incluíndo o cambio climático, etc.; a análise da situación dos bosques, a biodiversidade, a desertificación… Para terminar, trátanse aspectos demográficos, políticos, sociais e éticos relacionados cos problemas ambientais.

Cantas persoas visitan o libro-web e cales son os contidos máis visitados? Que comentarios recibe dos internautas que visitan as súas páxinas?

Non fago un seguimento detallado das visitas ao libro, así que non teño datos precisos. Si que recibo con certa frecuencia comentarios de agradecemento por ter ese material dispoñible en Internet ou algunha solicitude de axuda. É máis frecuente recibir este tipo de impresións dos visitantes americanos de fala española. Tamén deu pé, nalgunha ocasión, a que algún profesor ou algún organismo solicitoume colaboración para algún traballo que estaban a facer.

Internet permite a posibilidade de renovar constantemente os contidos. Ten previsto realizar algunha actualización do libro?

Estamos a preparar unha serie de cambios importantes, non só nos contidos, senón tamén na presentación. O concepto de web avanza a gran velocidade e o que hai uns anos era unha presentación que podía ter a súa lóxica e as súas vantaxes, co paso duns poucos anos queda anticuada. Esperamos introducir cambios nos próximos meses, se o resto dos traballos que temos entre mans non nolo impiden.

No seu libro trata os principais problemas ambientais da actualidade. Cales cre que son os que máis nos deberían preocupar?

A problemática ambiental deixa ás descuberto cuestións sociais e antropolóxicas básicas

A problemática ambiental deixa ás descuberto cuestións sociais e antropolóxicas básicas
Afrontar as grandes diferenzas que existen no mundo e a pobreza extrema na que viven moitas persoas é, en primeiro lugar, deber de xustiza, pero tamén é requisito imprescindible para ser eficaces ante os problemas ambientais. Para a persoa cuxa preocupación é sobrevivir non ten sentido a problemática ambiental. Por outra banda, nos países desenvolvidos é urxente atopar fórmulas que garantan o progreso cun uso dos recursos menos derrochador que o actual. Especialmente todo o que ten que ver coa produción e uso da enerxía paréceme especialmente relevante e problemático.

Cre que estes problemas teñen solución ou que estamos abocados a unha catástrofe ambiental de consecuencias fatais para a humanidade?

Os progresos no modo de vida da humanidade nos últimos 150 anos son indubidables e debemos recoñecelos. Por iso non ten sentido nin é práctico, na miña opinión, manter posturas catastrofistas que, nin están xustificadas, nin conducen a nada positivo. Pero tamén é certo que o gran poder tecnolóxico que adquirimos sobre a natureza e os seus recursos ten riscos e está a orixinar problemas novos.

Que principais recomendacións daría aos cidadáns e ás institucións para que protexesen e mellorasen o medio ambiente?

Non sinto moi autorizado para ir dando recomendacións a cidadáns e institucións, pero si que hai aspectos de sentido común que todos debemos ter en conta. Está claro que estamos a falar de problemas que xorden, nunha porcentaxe importante, da suma de pequenas actuacións individuais, e a súa solución pasa pola responsabilidade persoal de consumir menos e de forma intelixente; xerar menos residuos ou facilitar a súa reciclaxe, etc. Pola súa banda, as institucións deben promover o que os cidadáns, as empresas e as institucións mesmas, actuemos de maneira responsable e para iso fai falta a educación e o estímulo por unha banda, e a normativa que controle e obrigue, por outra. Gustaríame que seguisen xurdindo multitude de iniciativas cidadás, con enfoques variados e mesmo contrapostos, que continuasen traballando neste campo.

Ademais das súas tarefas docentes, dirixe o servizo de Innovación Educativa da Universidade de Navarra. Como se pode innovar no terreo da Formación Ambiental?

O progreso na formación ambiental foi enorme e creo que os medios que se están pondo son os adecuados, aínda que hai que seguir traballando neste campo, por suposto. Pero creo que o problema é, neste momento, máis de tipo ético ou moral. No fondo somos unha sociedade cunha forte carga egoísta, o que conduce a formas de hipocrisía social rechamantes. Coexisten mobilizacións sociais moi fortes ante determinados problemas ambientais con formas de vivir absurdamente derrochadoras, responsables en maior medida do dano ambiental que os problemas puntuais.

Tras os últimos desastres naturais que se viviron no mundo, algúns expertos aseguraron que a súa particular violencia débese ao cambio climático, acentuado polo ser humano

Estamos nun terreo de conxecturas. Interesante para discutir sobre modelos, posibilidades… pero perigoso, na miña opinión, se se quere usar para inclinar a opinión pública en determinadas direccións. Ante as problemáticas ambientais sucúmbese con frecuencia á tentación de atallar na información que se fornece á sociedade

Ante as problemáticas ambientais sucúmbese con frecuencia á tentación de atallar na información que se fornece á sociedade
Debemos esixir que se informe con seriedade sobre estes temas. As fluctuaciones climáticas son enormemente complexas e, por tanto, asegurar que fenómenos concretos teñen relación directa cunhas determinadas causas é moi aventurado. Isto non quere dicir que o problema do cambio climático non sexa moi importante e urxente. O é. As solucións non son fáciles e esixen un debate social informado.

Neste sentido, en función de quen fale, xa sexa un científico, un responsable dunha organización ecoloxista, un responsable institucional, etc., pódense atopar versións distintas, mesmo contrapostas, dunha mesma cuestión ambiental, polo que finalmente o cidadán non sabe moi ben a quen crer. Como se pode solucionar un problema se non se coñece realmente?

Ante problemas complexos e ante asuntos que levantan paixón, como son os ambientais, é lóxico que haxa posturas contrapostas e mesmo enfrontadas. Isto non é malo. O que debemos esixir é información de calidade e actualmente non a temos

O que debemos esixir é información de calidade e actualmente non a temos
Por iso é real o risco de hartazgo e de desconcerto que ás veces se nota ante estes temas. O importante papel que poden xogar os medios de comunicación informando adecuadamente neste campo é moi importante.