Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Nanotecnoloxía ambiental: oportunidades e riscos

Permitirá mellores sistemas paira limpar a contorna, detectar contaminación ou mellorar a eficiencia enerxética, pero traerá tamén novos perigos
Por Alex Fernández Muerza 9 de Xullo de 2008
Img nanotubos
Imagen: Mstroeck

O medio ambiente pode beneficiarse da nanotecnoloxía, pero tamén corre certos perigos, algúns deles descoñecidos. Por iso, deberíase traballar máis paira contestar a moitas incógnitas antes de que o seu uso xeneralícese. Así o subliñaron diversos expertos internacionais na materia nunha xornada organizada por Tecnalia e o Cluster de Industrias do Medio Ambiente do País Vasco (Aclima), en colaboración co Ministerio de Medio Ambiente.

A nanotecnoloxía, ao traballar a unha escala igual ou menor a 0,1 milésimas de milímetro, permite o desenvolvemento de novos materiais e aplicacións que se utilizan en múltiples sectores industriais. Algúns expertos falan dunha revolución tecnolóxica que se ampliará nos próximos anos.

Imaxe: Mstroeck

Na área ambiental, as oportunidades son tamén enormes, tanto paira as actividades tradicionais como paira novos ámbitos de negocio, como a caracterización de partículas, a identificación de impactos ambientais ou o ecodiseño de nanomateriales.

Neste sentido, un estudo de BBC Research asegura que o mercado mundial paira aplicacións nanotecnológicas ambientais podería chegar en 2010 aos 3.900 millóns de euros. Estados Unidos, Europa e, cada vez máis, Asia aumentan cada ano os seus investimentos en I+D paira situarse neste mercado.

O mercado mundial paira aplicacións nanotecnológicas ambientais podería chegar en 2010 aos 3.900 millóns de euros
Entre estes sectores, a remediación experimenta o crecemento máis rápido. Neste caso, fálase xa de descontaminación de chans e tratamento de augas, tratamento de residuos e reciclaxe de materiais, control de sustancias ao longo do seu ciclo de vida, “nanofiltración” ou “degradación fotocatalítica”. No entanto, os expertos lembran que quedan aínda por definir e deseñar os materiais máis apropiados paira iso.

Por exemplo, un sector a piques de sufrir una gran transformación é a analítica, que poderá dispor de técnicas de detección e monitorización moito máis sensibles que as actuais. Por exemplo, pénsase en nanosensores paira a detección de gases ou sustancias químicas e na análise in situ e as aplicacións portátiles. Así mesmo, a protección, o mantemento e a mellora ambiental son outros dos sectores con máis posibilidades de crecemento paira os próximos anos.

A ecoeficiencia é tamén outro sector con grandes expectativas. As propiedades dos materiais mellorarán, paira ser por exemplo máis lixeiros; poderanse conseguir lámpadas LED moi eficientes, ou sistemas de conversión directa calor-electricidade.

Pola súa banda, os ámbitos de investigación aos que menos recursos se destinan son a comprensión dos procesos naturais e o desenvolvemento de nanomateriales paira aplicacións que imiten procesos naturais.

Riscos paira o medio ambiente

Os expertos lembran que os potenciais efectos ambientais das nanopartículas manufacturadas son bastante descoñecidos. En laboratorio, os científicos contrólanas bastante ben, pero no medio ambiente as posibles interaccións son moito maiores, polo que se recomenda máis investigación respecto diso. Neste sentido, a “nanoecotoxicología” é aínda una disciplina nacente.

Por exemplo, as nanopartículas poderían reaccionar con sustancias presentes no medio ou catalizar reaccións presentes o medio. Mesmo poderían chegar a ser tóxicas paira os microorganismos da contorna, o que podería daría a pé a unha bioacumulación da toxicidade na cadea trófica que chegaría magnificada aos seres humanos.

En canto aos produtos de consumo, o Instituto Gobernamental paira a Saúde e o Medio Ambiente de Holanda (RIVM) asegura que o maior risco encérrano as nanopartículas libres utilizadas en produtos de limpeza, cosméticos e produtos de coidado persoal, mentres os nanomateriales incorporados en aplicacións, como en electrónica, equipos deportivos ou recubrimientos presentan un menor risco.

En calquera caso, a maioría de expertos coincide en que aínda que algúns nanomateriales poidan ter efectos negativos paira o medio ambiente, ese mesmo coñecemento pode servir paira superar o problema. Por exemplo, a propia nanotecnoloxía podería servir paira novos sistemas que analicen os efectos destas nanopartículas, tanto as naturais como as artificiais.

Europa trata de regular as nanotecnoloxías

A Comisión Europea sinalaba recentemente na súa comunicación “Cara a unha estratexia europea paira as nanotecnoloxías” que o seu progreso debe complementarse coa avaliación dos seus posibles riscos paira a saúde ou o medio ambiente.

Pola súa banda, o Parlamento Europeo, a través do STOA (Scientific and Technological Options Assessment) elaborou o informe máis completo sobre a nanotecnoloxía e o seu papel na substitución de sustancias químicas contaminantes.

Así mesmo, a UE dispón de varios instrumentos legais paira a súa regulación: o inventario EINECS, a directiva europea 67/548 paira novas sustancias, a directiva IPPC paira instalacións de produción ou a directiva REACH paira sustancias químicas.

No entanto, os expertos reunidos por Tecnalia e Aclima afirman que a actual lexislación conta con varias limitacións de aplicabilidad. En concreto, destacan que as concentracións mínimas, porcentaxes ou peso mínimo esixidos en moitos regulamentos fan que os nanomateriales non formen parte dos tipos que hai que regular. Doutra banda, o descoñecemento sobre os seus posibles efectos tóxicos impide que requiran una autorización previa á súa introdución no mercado.