Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Pobreza enerxética: que é e como combatela

50 millóns de consumidores europeos non poden manter o seu fogar a unha temperatura adecuada por un prezo xusto
Por Alex Fernández Muerza 7 de Decembro de 2009
Img radiador
Imagen: Max Klingensmith

As facturas da electricidade ou o gas fan tremer a economía doméstica, e a temperatura do fogar non é a máis apropiada. A esta situación enfróntanse 50 millóns de europeos que sofren a denominada “pobreza enerxética”. Ademais do peto, a saúde e o medio ambiente reséntense con esta situación. As institucións e os consumidores poden tomar diversas medidas prácticas paira combater este problema.

Que é a pobreza enerxética

/imgs/2008/01/radiador03.jpg

Ter electricidade en casa parece un servizo ao alcance de todos. Pero non é así. Case una cuarta parte da humanidade, no seu maior parte en países en vías de desenvolvemento, carece de acceso a este ben, segundo o informe “World Energy Outlook 2009” da Axencia Internacional da Enerxía (IEA).

Nos países desenvolvidos, o acceso á electricidade é máis sinxelo, pero non significa que sexa suficiente. Una parte da poboación sofre a denominada “pobreza enerxética”. Este concepto, definido por primeira vez en Gran Bretaña en 1988, refírese aos consumidores que destinan máis do 10% dos seus ingresos a pagar as facturas de enerxía. Estas persoas non son capaces de manter o seu fogar a unha temperatura adecuada (20º C no inverno e 25º C no verán) por un prezo xusto.

Un 10% da poboación española non pode manter una temperatura adecuada no fogar

O proxecto europeo European Fuel Poverty and Energy Efficiency (EPEE) estuda este fenómeno. Os seus responsables calculan que uns 50 millóns de europeos están en situación de pobreza enerxética. En España, a ONG Ecoserveis, participante no proxecto EPEE, destaca os datos da Enquisa de Condicións de Vida 2007 do Instituto Nacional de Estatística: un 10% da poboación española non pode manter una temperatura adecuada no fogar.

A pobreza enerxética implica varios impactos sociais, sanitarios e ambientais. A calidade de vida destes consumidores reséntese, á vez que acumulan débedas polo sobreesfuerzo no consumo enerxético e o cada vez máis alto prezo da enerxía.

Nunha casa mal climatizada, os seus inquilinos están máis expostos a problemas de saúde relacionados co frío e a humidade. Os enfermos crónicos, nenos e anciáns son os máis afectados.

Una das causas principais da pobreza enerxética é a mala calidade das vivendas. En España o 60% do parque construíuse con anterioridade á normativa de regulación térmica. Estes edificios perden calor e necesitan máis enerxía paira manter a temperatura. Outra das causas é a baixa eficiencia enerxética dos aparellos, lámpadas, sistemas de climatización, etc., utilizados nestas casas. O consumo eléctrico é maior, e con iso, o impacto ambiental da xeración enerxética, como as emisións de dióxido de carbono (CO2) causantes do efecto invernadoiro.

Como facer fronte á pobreza enerxética

/imgs/2008/01/caldera01.jpgMarta García, consultora de Ecoserveis, asegura que paira abordar este problema hai que actuar sobre as súas tres causas principais: nivel de ingresos, calidade na edificación e prezos da enerxía.

As medidas preventivas terían que ser prioritarias. As vivendas de protección oficial, ocupadas en principio por familias vulnerables, deberían contar con criterios superiores de eficiencia enerxética.

Outra medida sería a de ofrecer bonos paira o pago de facturas de enerxía ás persoas maiores. En Inglaterra, o Goberno destina 100 millóns de euros paira cubrir os custos das tarifas sociais e axudar ás familias máis vulnerables. As persoas maiores de 60 anos reciben 300 euros ao ano como medida contra a pobreza enerxética. En España haberá que esperar a ter os datos do novo bono social, posto en marcha en xullo de leste mesmo ano.

En Inglaterra, o Goberno destina 100 millóns de euros paira cubrir os custos das tarifas sociais

Algunhas institucións empezaron a incluír o concepto de pobreza enerxética nas súas formulacións. A nova Directiva do Mercado interior de electricidade (2002/91/CE) (e a de gas tamén) obriga aos Estados Membros a desenvolver Plans paira abordar este tema. Como o resto de directivas europeas, España deberá transponerla para que a súa aplicación sexa efectiva. No ámbito autonómico, o Goberno catalán incorporouno na súa planificación enerxética paira 2015.

Que poden facer os consumidores

Os consumidores poden asumir diversas medidas paira combater a pobreza enerxética. En primeiro lugar, poden prestar atención ás súas facturas de enerxía e comprobar se se contratou una tarifa adecuada. Na actualidade, os consumidores con menos de 10kW de potencia contratada poden escoller entre a Tarifa de Último Recurso (prezo máximo fixado polo Goberno) ou ir ao mercado libre a pactar as condicións cunha comercializadora.

A potencia contratada é outro elemento que os consumidores poden elixir e reducir até o necesario. A igual consumo, a factura será maior canto maior sexa a potencia contratada. Paira facerse una idea, pódese analizar o conxunto de equipos que se queren ter acesos ao mesmo tempo. Paira un piso medio con cociña e calefacción de gas adoita ser suficiente una potencia de 3,3kW ou mesmo menos.

A redución do consumo enerxético é outra medida clara que se pode lograr con diversos consellos:

  • Utilizar a enerxía só cando sexa necesario. Ser conscientes de que é un ben escaso que leva un impacto ambiental, social e económico máis grande do que parece.
  • Substituír as lámpadas incandescentes por outras de baixo consumo.
  • Contar con electrodomésticos de eficiencia enerxética A ou A+.
  • Regular a calefacción con termostatos e acendela durante o día unas poucas horas, suficiente para que a calor acumulada mantéñase paira o resto da xornada.
  • Investir en illamento de paredes, xanelas e mesmo tubaxes e condutos de ventilación e climatización ao construír ou rehabilitar una casa. As comunidades autónomas ofrecen axudas que cobren até o 60% deste investimento.
  • Instalar contrapuertas e contraventanas.
  • Evitar as fugas de calor, que poden supor entre o 5% e o 30% do malgasto enerxético. No mercado pódense atopar diversos materiais e sistemas alcanzables que permitirán acabar con este problema.
  • Realizar un correcto mantemento das caldeiras e outros sistemas de climatización.
  • Os ventiladores de teito reversibles poden utilizarse no inverno paira facer circular a calor e aforrar custos de calefacción até nun 10%.
  • Aplicar sistemas baseados en enerxías renovables (paira iso tamén se poden solicitar diversas axudas institucionais).
  • Vestir de acordo ás condicións climatolóxicas: estar en casa en camiseta de manga curta durante o inverno supón un uso excesivo da calefacción.
  • Utilizar contadores intelixentes paira un control máis exacto do consumo eléctrico.