Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Tecnoloxías ambientais

Una fonte de riqueza que axuda a conservar o medio ambiente, aínda que o seu elevado prezo contribúe a frear o seu desenvolvemento
Por Alex Fernández Muerza 5 de Maio de 2006

O tratamento de residuos, a descontaminación, a restauración de espazos naturais ou as enerxías renovables desenvólvese grazas á aplicación das tecnoloxías ambientais. Trátase dunha fonte de riqueza que contribúe ao desenvolvemento sustentable: o mercado mundial das tecnoloxías “verdes” move uns 500.000 millóns de euros, comparable ás industrias aeroespacial e farmacéutica. Con todo, entre as súas desvantaxes atópase o prezo no mercado dos produtos, ademais da falta de concienciación por parte de cidadáns e empresarios.

Que son as tecnoloxías ambientais

As tecnoloxías ambientais son tan comúns e diversas que é difícil definilas con precisión, debido a que toda tecnoloxía que mellora a actuación ambiental pode considerarse como tal. Segundo Juana Sanz, Directora do Círculo de Innovación en Tecnoloxías Ambientais e Enerxía (CITME) da Universidade de Alcalá, “estas tecnoloxías permiten obter un produto xerando menos efectos negativos

“Estas tecnoloxías permiten obter un produto xerando menos efectos negativos”

Por tanto, as máis necesarias son as que favorezan una redución da contaminación ou axuden a controlala; as que creen produtos menos contaminantes; as que necesiten menos recursos e tamén as que posibiliten, dalgunha forma, reciclar ou reutilizalos.”

Encarnación Rodríguez, Catedrática de Tecnoloxía Ambiental na Universidade Politécnica de Madrid, distingue entre tecnoloxías preventivas e tecnoloxías de depuración: “as primeiras teñen como obxectivo evitar a contaminación ambiental minimizando a formación de efluentes líquidos e gaseosos, residuos e ruído. As segundas buscan a depuración ou tratamento dos contaminantes xa formados.” Por exemplo, nun automóbil pódense atopar ambos os tipos de tecnoloxías. Por unha banda, a redución do peso dos vehículos é una tecnoloxía preventiva que trata de reducir o consumo de combustible, e por tanto, de contaminación. Doutra banda, o catalizador instalado no tubo de escape é una tecnoloxía de depuración que transforma a maior parte dos gases nocivos noutros compostos non contaminantes.

Que son as tecnoloxías ambientais

Os países máis avanzados consideran prioritarias estas tecnoloxías porque non só serven paira coidar do medio ambiente, senón tamén paira contribuír ao crecemento económico e ao desenvolvemento sustentable. É dicir, pódese seguir mellorando a calidade de vida dos cidadáns sen degradar o medio ambiente. Se se teñen en conta soamente as ecoindustrias, é dicir, as actividades que producen bens e servizos paira medir, evitar, limitar, reducir ao mínimo ou corrixir os danos ambientais causados á auga, ao aire e ao chan, así como os problemas relacionados cos residuos, o ruído e os ecosistemas, pódese falar dun mercado mundial de bens e servizos ambientais duns 500.000 millóns de euros, segundo datos da UE de 2003. Una cantidade comparable á correspondente ás industrias aeroespacial e farmacéutica, e que mantén cifras de crecemento situadas ao redor dun 5 % anual.

A Unión Europea (UE) ten moito que dicir neste campo. Philippe Busquin, comisario europeo de Investigación, afirma que “Europa é un dos líderes mundiais da creación de tecnoloxías ambientais talles como a enerxía fotovoltaica, a eólica e a hidroeléctrica, así como de control da contaminación mediante unha mellor xestión dos residuos.” A variedade de oportunidades é moi ampla, e a competencia é cada vez máis dura por parte doutros países: Xapón marcouse o obxectivo de converterse en líder mundial na área das tecnoloxías de aforro de enerxía; pola súa banda, Canadá anunciou una ambiciosa estratexia sobre tecnoloxías ambientais. Estados Unidos apoia a súa decisión de rexeitar o Protocolo de Kyoto na idea de que a tecnoloxía pode reducir o consumo de produtos contaminantes.

Por iso, os responsables europeos han deseñado un plan de acción específico paira incentivar o desenvolvemento das tecnoloxías ambientais na UE. Desta maneira, preténdese incrementar a porcentaxe do PIB destinado á investigación, dado que a UE propúxose elevalo ao 3% en 2010, e alcanzar parte dos obxectivos de Lisboa, como explicou a comisaria europea de Medio Ambiente, Margot Wallström: “Este plan de acción é una forma pragmática de abordar o dobre desafío do desenvolvemento sustentable, é dicir, protexer o medio ambiente e reforzar ao mesmo tempo a innovación e a competitividade en Europa.”

Principais tecnoloxías

En opinión de Juana Sanz, as tecnoloxías ambientais máis destacadas das que xa se están beneficiando os cidadáns están relacionadas co tratamento de residuos, coa descontaminación, coa restauración de espazos e coas enerxías renovables. “Xa hai empresas que están implantado pequenas tecnoloxías deste tipo, como una pequena depuradora á saída da empresa, vehículos ‘máis limpos’, enerxías renovables (solar, eólica, etc.), recuperación de pneumáticos e aparellos electrónicos…”

O Sexto Programa de acción ambiental da UE, cuberto polo Sexto Programa Marco de Investigación, e de importancia paira a política industrial europea, expón catro áreas de actuación prioritaria paira o desenvolvemento deste tipo de tecnoloxías:

  • Mitigar o cambio climático: Enerxías renovables que non produzan gases de efecto invernadoiro; tecnoloxías que capten o dióxido de carbono; motores de emisión cero e de combustión interna máis eficaz; organización laboral que reduza os desprazamentos e favoreza un uso eficiente dos centros de traballo.
  • Estimular a produción e consumo sustentables: Sistemas que favorezan a calidade fronte á cantidade; procesos, produtos e materiais limpos; tratamento de residuos, incluídos os perigosos, e recuperación de materiais.
  • Protexer os recursos hídricos: Mellora dos contadores de auga e de detección de fugas; sistemas de separación, reciclado, reutilización, distribución e canalización de residuos; teledetección e medición e métodos aplicados á predición e prevención de inundacións e á reparación de danos; biopelículas a medida e procedementos avanzados de eliminación de nutrientes biolóxicos; tratamentos anaeróbicos (con falta de aire)
  • Protexer o chan: Loita contra a contaminación, degradación e desertificación do terreo e sistemas que favorezan a protección de ecosistemas vulnerables; desenvolvemento de indicadores agromedioambientales da erosión e degradación do chan
  • Aplicar as tecnoloxías a todos os sectores mencionados: Nanotecnoloxía; Tecnoloxías da información e da comunicación paira un maior control dos procesos de produción industrial; economía en liña no máis amplo sentido; aplicacións ambientais da biotecnoloxía; sistemas globais de navegación por satélite e control mundial do medioambiente e a seguridade; instrumentos de análises das políticas paira os custos ambientais.

Con todo, as tecnoloxías ambientais contan tamén cunha serie de inconvenientes que frean o seu desenvolvemento. En opinión de Juana Sanz, as principais desvantaxes son a falta de concienciación por parte dos cidadáns e empresarios, e de financiamento paira poder melloralas ou modificalas e o prezo no mercado do produto, que ás veces non corresponde co investimento. “Sempre se pensou que a investigación-empresa non van unidas e que non é fácil implantar esas innovacións, pero en realidade non é tan difícil, e sobre todo son moi eficaces e non todas son tan custosas”, engade.

O importante papel dos consumidores

Os consumidores son un elemento fundamental na conservación do medio ambiente. Por exemplo, á hora de realizar compras optarse polos aparellos de baixo consumo enerxético ou os produtos que causan menos dano ao medio ambiente. No entanto, as tecnoloxías “verdes” a miúdo ven freadas polo prezo deste tipo de produtos, así como polo coñecemento impreciso dos seus beneficios ambientais e económicos.

Con todo, como indica Encarnación Rodríguez, “o custo dun produto redúcese cando se fabrican máis unidades, polo que o impulso das tecnoloxías ambientais non soamente depende de medidas lexislativas, senón da propia acollida que os consumidores realicemos de produtos cuxo proceso de fabricación é menos contaminante e que, á súa vez, xeran no seu uso menos contaminantes. O medio ambiente é una rede de relacións e todos podemos e debemos contribuír.”

Outro claro exemplo é a área da xestión de residuos. Os axentes afectados non sempre son conscientes dos beneficios potenciais das alternativas, o que subliña a necesidade de estimular a coordinación de actuacións e intercambio de mellores prácticas. Así mesmo, as actividades de reciclaxe poden verse limitadas por requisitos de seguridade e calidade, como sucede por exemplo coa reciclaxe de pneumáticos, cuxa penetración de mercado vese freada por consideracións sobre seguridade. E aínda que cada vez son máis os “ecomateriales” dispoñibles, moitos deles non conseguen comercializarse a gran escala. No actual contexto internacional, a difusión pode ser primordial para que os países aproveiten as vantaxes de tecnoloxías potencialmente eficaces ou que non adopten tecnoloxías obsoletas. O investimento en recursos humanos tamén ten que ser incentivada, e é preciso establecer formacións que permitan desenvolver, utilizar e manter novas tecnoloxías.

Una parte fundamental do Plan de Actuación da UE consiste en fixar obxectivos ambiciosos de rendemento enerxético paira produtos, procesos e servizos esenciais. A Comisión Europea propúxose tamén comprobar a veracidade das afirmacións dos fabricantes. Outro reto importante consiste en apoiar dunha forma adecuada o financiamento das novas tecnoloxías ambientais desde o seu desenvolvemento até a súa comercialización. Paira iso, a Comisión garantirá que as vantaxes ambientais dos novos produtos e procesos sexan tidas en conta polos prestamistas e investidores para que os investigadores poidan recibir financiamento.