Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Medio ambiente

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Toxinas, velenos “ecolóxicos”

Algunhas das sustancias tóxicas máis potentes xéranse na natureza a partir de toda clase de seres vivos

Un tópico erróneo adoita inducir a pensar que o “natural” é bo en contraposición ao “artificial”. Nada máis lonxe da realidade. Na natureza hai gran cantidade de toxinas xeradas ou transportadas por microorganismos, plantas, fungos e animais de todo tipo. Estas sustancias tóxicas poden xerar diversos danos e, nalgúns casos, incluso a morte.

Img abeja

As toxinas xurdiron ao longo da evolución como unha estratexia de conservación dos seres vivos para asegurarse a alimentación e defenderse dos inimigos. Miguel Motas, profesor titular de toxicoloxía da Universidade de Murcia, explica que son poderosas mesturas químicas de diversa índole, na súa maioría, proteínas e sustancias de baixo peso molecular, con capacidade para afectar a procesos vitais da presa ou do predador. Unha toxina pode interferir na transmisión neuromuscular, na circulación sanguínea ou na permeabilidade das membranas, como forma de garantir o dominio sobre a vítima.

Os científicos coñecen unha gran cantidade de toxinas, pero o seu número podería ser moito maiorOs científicos coñecen unha gran cantidade de toxinas, pero o seu número podería ser moito maior. Francesc Pérez, profesor asociado de farmacognosia e fitoterapia da Facultade de Farmacia da Universidade de Barcelona, sinala que se estudou unha porcentaxe moi pequena das especies actuais: case un millón de seres vivos, entre eles os artrópodos (tamén insectos), e entre un e tres centenares de miles de plantas. O descubrimento de novos produtos tóxicos naturais prodúcese de forma continua, sobre todo no reino vexetal.

Nalgúns casos, estas sustancias utilízanse de forma beneficiosa. O tratamento para eliminar engúrralas, coñecido como botox, baséase na toxina botulínica creada pola bacteria “Clostridium Botulinum”.

Img
A toxicidade de calquera produto depende da dose. Un só gramo da toxina botulínica cristalizado, dosificado de forma adecuada, disperso nos alimentos ou na auga, ou inhalado en forma de aerosol, mataría a máis dun millón de persoas: é a sustancia máis tóxica que se coñece.

En España pódense atopar diversas toxinas en animais venenosos (víbora, escorpión, arañas), en multitude de especies vexetais (dixital, hiedra, cicuta), en cogomelos venenosas (amanita, boletus), en mohos tóxicos (penicillium, aspergillus) e en bacterias (clostridium, salmonella).

Toxinas animais

Hai poucos animais capaces de elaborar compostos tóxicos. Miguel Motas asegura que, en ocasións, fálase de toxinas nunha especie pero non son producidas por ela, senón que actúa como vector (transmisor sen que a ela aféctelle) desa sustancia.

O tratamento para eliminar engúrralas, coñecido como botox, baséase nunha toxinaA maioría das toxinas animais son proteínas bastante complexas. Unha pequena cantidade pode implicar efectos negativos, aínda que adoitan ser leves. Con frecuencia, o sistema dixestivo destrúeas: inxeridas por vía oral perden a miúdo o seu potencial tóxico.

Entre os principais velenos animais coñecidos destaca o das avespas, as abellas, os escorpiones, as garrapatas e as serpes. A súa forma de actuar e os seus efectos sobre o organismo da vítima son diversos. Un dos principais afectados é o sistema nervioso. Os tratamentos dependen do tipo de veleno. A mellor forma de tratar toxinas sintetizadas por insectos é mediante a aplicación de antihistamínicos. Os soros antiveneno son a opción indicada no caso das serpes.

No medio mariño tamén hai sustancias tóxicas. Os científicos denomínanas “ictiotoxinas”. Xéranas seres como as algas unicelulares ou as vehiculan especies como os moluscos (bivalvos). As mareas vermellas son acumulacións masivas de microalgas produtoras de toxinas que poden afectar tanto á flora como á fauna mariña. Os seres humanos, a través do consumo de produtos contaminados por estas algas, chegan a sufrir intoxicacións.

O “escombrotoxismo” é unha toxina habitual en caballas, atúns, bonitos, peces espada e emperadores mal conservados. Crese que diversas bacterias transforman un aminoácido da carne destes peixes nunha sustancia alérxica. Os efectos abarcan dores de cabeza e diarreas. A “saxitoxina”, un grupo de neurotoxinas vehiculadas por moluscos bivalvos, pode producir perda de sensibilidade na cara e na boca. En casos extremos, causa a morte. A “tetradotoxina” é a máis grave das intoxicacións por peixes, xa que a súa mortalidade é superior ao 50%. Moitos dos casos detéctanse en Xapón debido á inxestión de gónadas (onde se produce a toxina), fígado ou pel de peces (ourizo e globo) de augas cálidas.

As bacterias crean moitos tipos de toxina, das que gran parte se atopan no aparello dixestivo. Bacterias como a E. Coli, Yersinia, Enterobacter, Salmonella, Staphylococcus ou Shigella favorecen diversos efectos negativos no organismo, como diarreas, úlceras ou inflamación.

Os efectos tóxicos causados por fungos e cogomelos son tamén moi coñecidos. A inxestión de especies como a Amanita, Lepiota, Galerita, Clytocibe ou Inocybe pode causar todo tipo de alteracións gastrointestinales, dificultades respiratorias, danos no fígado e ata a morte. Algunhas clases de mohos, como Aspergillus flavus e parasiticus, afectan o fígado, ril e medula ósea, producen cancro, alteracións no feto e diminución das defensas.

Claves para evitar as toxinas dos alimentos

A Organización Mundial da Saúde (OMS) asegura que cada día miles de persoas morren de enfermidades prevenibles transmitidas polos alimentos. Francesc Pérez apostila que a súa causa principal son microorganismos patógenos. Para evitar estas intoxicacións, a OMS aconsella:

  • Manter a limpeza: lavarse as mans antes e despois de ir ao baño, desinfectar superficies e equipos utilizados na cociña e protexer os alimentos.
  • Separar os alimentos crus e cociñados: o uso de equipos e utensilios diferentes para cada tipo pode ser de gran axuda.
  • Cociñar ao completo, en especial a carne, o pito, os ovos e o peixe. As sopas e guisos débense ferver a 70°C.
  • Conservar os alimentos de forma correcta: non deixar produtos cocidos a temperatura ambiente máis de dúas horas ou refrigerar o máis pronto posible os alimentos cociñados e os perecedoiros.
  • Utilizar auga e materias primas seguras: lavar as froitas e as hortalizas e non consumir nada despois da data de vencemento.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións