Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Medio ambiente

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

Un cúmulo de ameazas leva aos grandes cetáceos ao límite da súa resistencia

A caza comercial, a contaminación ou a falta de control do turismo de avistamento pon en perigo a súa supervivencia

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Martes, 15deOutubrode2002

Tras o varamiento masivo de zifios ocorrido a finais do pasado mes de setembro en augas canarias, coincidindo cunhas manobras militares da OTAN, os grandes mamíferos que habitan os mares e océanos volven estar de actualidade, una relevancia que até agora só conseguían cando teñen lugar as reunións da Comisión Baleeira Internacional (CBI) na que os países que loitan pola conservación dos cetáceos enfróntanse a aqueles que defenden a utilización dos arpones con fins científicos sempre postos en dúbida polas distintas organizacións ecoloxistas.

Con todo, a caza comercial non é a única ameaza de orixe humana á que ven sometidas as baleas e outros cetáceos. As epidemias, a contaminación -xa sexa acústica, debida ao tráfico marítimo, ou por residuos e sustancias tóxicas-, o uso de artes e aparellos de pesca destrutivos ou non selectivos e a falta de control nalgunhas zonas do cada vez máis de moda turismo de avistamento, son algúns dos retos aos que día a día deben enfrontarse si queren sobrevivir. Ademais, outros problemas “globais”, como o buraco na capa de ozono e o quecemento do planeta, fenómenos que, paira a maioría dos científicos, débense á acción do home, supoñen serias ameazas paira a vida nos océanos. Do que si que non hai ningunha dúbida, afirman desde a organización ecoloxista Greenpeace, é de que “a presión que as actividades humanas exerce sobre estes mamíferos provocou drásticas reducións nalgunhas das súas poboacións”.

Así, durante os últimos 30 anos, as flotas baleeiras de todo o mundo capturaron máis de 426.800 baleas, 21.500 delas durante a moratoria á caza destes cetáceos decretada en xaneiro de 1986 e que continúa vixente. Son os únicos datos fiables que existen, pois como explica a responsable da campaña de océanos de Greenpeace España, María José Caballero, é moi difícil coñecer cantas chegan a morrer pola degradación que están a sufrir os mares. Algunhas estimacións realizadas por esta organización e pola Sociedade paira a Conservación de Baleas e Golfiños revelan que a poboación de baleas no hemisferio sur, onde van reproducirse, está ao redor de 1.200.000 exemplares, sendo a balea gris, a lendaria balea azul e a balea franca as especies con maior perigo. Como exemplo de até que punto hanse decimado as poboacións destes cetáceos, baste dicir que se calcula que quedan ao redor de 290.000 cachalotes, cifra só un pouco superior aos case 162.000 que morreron por culpa dos arpones nas últimas tres décadas.

Pero as baleas que aínda sobreviven nos océanos deben facer fronte a máis perigos. Así o explica o biólogo e presidente da Sociedade Española de Cetáceos (SEC), Ricardo Sagarminaga, paira quen a sobrepesca é un dos máis perentorios. A sobreexplotación dos recursos mariños afecta sobre todo ás especies costeiras de cetáceos, como son o golfiño mular e a marsopa, pois se alimentan de especies comerciais que interesan ao home. A redución do seu alimento fragmenta aos grupos familiares, afecta á súa reprodución e, por tanto, mingua a súa poboación. Paira as demais especies, que viven mar dentro, a competencia co home é indirecta, pero igualmente daniña, xa que os cefalópodos dos que se alimentan si comen especies comerciais. Así mesmo, advirte que non hai que desdeñar o número de animais que morren atrapados entre as redes dos pescadores. As pesqueiras industriais, como as de Xapón, con artes sobredimensionadas, levan a captura accidental de moitos cetáceos. A presión neste sentido é alarmante no caso das poboacións de tartarugas mariñas e golfiños.

Outra das grandes ameazas paira os cetáceos é a contaminación. Investigacións científicas puxeron de manifesto a existencia dunha alarmante circulación e acumulación de compostos contaminantes altamente tóxicos e persistentes (organoclorados, metais pesados, hidrocarburos…) en todos os mares do mundo. Os mamíferos mariños, ao estar situados ao final da cadea trófica, sofren moi directamente os efectos nefastos desta contaminación, xa que inxeren importantes cantidades destes compostos que se foron concentrando ao longo da cadea.

Estas sustancias non son depósitos inertes, senón que existe un intercambio continuo de sustancias entre as reservas de lípidos e o torrente sanguíneo, afectando o sistema inmunológico, provocando tumores e, no caso de que se trate dunha femia gestante, afectando tamén ao desenvolvemento do embrión, vítima de graves trastornos, como perdas de fertilidade, dificultades de maduración sexual e neuronal, malformacións e mesmo casos de hermafroditismo. Ademais, explica Sagarminaga, este proceso acelérase en situacións nas que os animais pasan por fases de xaxún, nas que precisamente recorren a estas reservas de graxas paira sobrevivir, ou cando as femias están en período de lactación, pois transmiten a través do leite grandes cantidades destes contaminantes, que poden provocar incluso a morte das crías.

En canto á vertedura de hidrocarburos ao mar, ademais da súa evidente toxicidade, forman una capa moi densa sobre a superficie do mar que non deixa pasar a luz, circunstancia que afecta o proceso de fotosíntesis que realiza o fitoplancto, base das redes de alimentación mariña. De continuarse con esta degradación dos mares, algunhas poboacións estables de cetáceos poderían diminuír de forma catastrófica.

Pero hai outros tipos de contaminación. O certo é que xa non quedan mares silenciosos. O tráfico marítimo de grandes barcos ou as exploracións subacuáticas nas que se utilizan aparellos de ultrasonidos paira detectar bolsas de gas ou petróleo provocan baixo o mar un ruído continuo en todas as frecuencias. Tendo en conta que o oído é un sentido vital paira os cetáceos, a contaminación acústica reduce a súa capacidade de comunicarse, alimentarse e reproducirse, ademais de provocarlles episodios longos de desorientación que poden provocar choques cos buques.

Nos últimos anos púxose de moda o turismo de avistamento de cetáceos, una práctica que “se non se salgue de control” -advirte Ricardo Sagarminaga- pode reportar importantes beneficios paira a conservación das baleas. Así, este experto conta que en Vancouver (Canadá) reduciuse de forma drástica o número de exemplares da manda de orcas que centos de turistas visitan cada día, e en Nova Zelandia propúxose que un fin de semana ao mes sexa de uso e goce exclusivo das baleas, xa que o número tan elevado de barcos na zona fai que non poidan saír a respirar e impídelles o repouso. Engade que una das zonas onde leva a cabo esta actividade no noso país é Canarias, onde “afortunadamente reaccionouse moi ben paira regular” esta práctica. Agora, empeza a desenvolverse no Estreito de Xibraltar, onde as propias compañías que realizan esta actividade están a incorporar biólogos, pois lles interesa que estas poboacións de baleas consérvense.

Pero existen outras ameazas que non son tan fáciles de controlar. Trátase dos problemas “globais” como o buraco na capa de ozono e o cambio climático que, segundo Greenpeace, poden afectar de forma drástica á abundancia e distribución das especies das que dependen os grandes cetáceos paira alimentarse. Así, o incremento da radiación ultravioleta como resultado do adelgazamento da capa de ozono influirá sobre as especies que forman a base das redes de alimentación mariña, provocando un efecto en cadea en toda a estrutura ecolóxica, explican os ecoloxistas.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións