Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Valorización de residuos

Converte o lixo en materia prima ou enerxía, pero paira o seu éxito require una adecuada xestión e a colaboración dos consumidores
Por Alex Fernández Muerza 11 de Novembro de 2007

A Lei 10/1998 sobre residuos define a valorización como “todo procedemento que permita o aproveitamento dos recursos contidos nos residuos sen pór en perigo a saúde humana e sen utilizar métodos que poidan causar prexuízos ao medio ambiente”. Desta maneira, no canto de considerarse un estorbo a eliminar, os residuos adquiren un valor, ao poderse aproveitar como materia prima ou paira xerar enerxía.

Paira que serve a valorización

Segundo datos do Ministerio de Medio Ambiente, case o 80% en peso do residuo urbano tipo conta con materiais que poden separarse e valorizarse e/ou reciclarse, o que permitiría reducir en gran medida os residuos que teñen como fin a eliminación. Así, por exemplo, mentres o papel e o cartón poden reciclarse até unha decena de veces, o vidro ou o aceiro pode reciclarse infinitamente.

Paira que serve a valorizaciónEn España, os denominados Sistemas Integrados de Xestión (SIG) encárganse de valorizar os principais residuos susceptibles diso, como o papel/cartón, o vidro, os envases, e agora tamén os pneumáticos, os vehículos fóra de uso, os residuos de construción e demolición e os aparellos eléctricos e electrónicos (RAEE). En canto aos residuos industriais, aos poucos vaise implantando o costume de valorizarlos, aínda que moito menos que noutros países da Unión Europea (UE), segundo Leticia Baselga, experta en Residuos de Ecoloxistas en Acción.

A materia orgánica se valoriza mediante compostaxe ou dixestión anaerobia, aínda que é frecuente que ao non ser recollida a materia orgánica limpa en orixe, o produto obtido non cumpra os requisitos paira comercializalo. Así mesmo, o biogás xerado nos residuos dos vertedoiros, un gas nocivo paira o efecto invernadoiro, pode tamén valorizarse paira obter enerxía e de paso que non chegue á atmosfera.

Case o 80% en peso do residuo urbano tipo conta con materiais que poden separarse e valorizarse e/ou reciclarse

No que respecta á xestión dos residuos perigosos, Luís Palomino, Secretario Xeral da Asociación de Empresas Xestoras de Residuos e Recursos Especiais (ASEGRE) asegura que se tenta cumprir coa xerarquía de xestión: Reducir e reutilizar, que corresponde ao produtor e ao consumidor; e reciclar, recuperar (tanto enerxética como material) e eliminar, que corresponden ao xestor.

Por outra banda, a incineración de residuos é un proceso que crea opinións atopadas. A lexislación considéraos una forma de valorización enerxética, aínda que os ecoloxistas non o consideran acertado. Por exemplo, o estudo de Greenpeace “A situación dos lixos en España“, publicado o ano pasado, asegura que segundo a UE é un tratamento de eliminación, e subliña que non xera nin a terceira parte da enerxía que se aforraría si eses residuos destinásense a reciclaxe ou compostaxe.

O estado de desenvolvemento destes sistemas e os seus resultados tamén é obxecto de controversia. Mentres que os responsables dos SIG afirman cumprir os obxectivos marcados polas directivas europeas, as organizacións ecoloxistas non son tan optimistas, como destaca por exemplo o informe de Greenpeace.

En calquera caso, cabe lembrar que a Lei 10/1998 establece como obxectivo previr a produción de residuos, e prioriza, por esta orde, a redución, a reutilización e a reciclaxe e outras formas de valorización, que serían por tanto a última das formas desexables paira xestionar os residuos.

Exemplos punteiros de valorización

O desenvolvemento da tecnoloxía está a propiciar que se poidan valorizar cada vez mellor os diferentes tipos de residuos e en máis cantidade, segundo os seus defensores. Neste sentido, instalacións industriais como as cementeiras poden aproveitar residuos de dúas maneiras. Por unha banda, como fonte de enerxía, substituíndo así aos combustibles fósiles e reducindo emisións de CO2. Doutra banda, como materia prima paira producir por exemplo cemento, reducindo o consumo de recursos naturais non renovables.

Exemplos punteiros de valorizaciónGrazas a estes sistemas, contribúese ademais a unha correcta xestión dos residuos, garantindo a súa total destrución, e axúdase ás industrias a cumprir a lexislación sobre xestión de residuos, na que se establece como prioridade a valorización fronte á eliminación. Así mesmo, a implantación das últimas tecnoloxías de filtrado garante un total control de posibles elementos nocivos paira o medio ambiente e a saúde, segundo os seus promotores. Este proceso leva aplicándose en Europa desde fai máis de décadas, e por exemplo, o Goberno suízo foméntaa nas súas fábricas de modo que en 2003 máis da metade dos combustibles utilizados proviña de residuos recuperados.

Os pneumáticos usados son outro dos residuos que acaba de entrar hai poucos anos na familia da valorización. Calcúlase que en España se producen anualmente 230.000 toneladas de residuos de pneumáticos, polo que a súa xestión adecuada é importante. Segundo un informe elaborado polo Círculo de Innovación en materiais, tecnoloxía aeroespacial e nanotecnoloxía (CIMTAN), do Parque Científico da Universidade Carlos III, as tecnoloxías e aplicacións que permiten valorizar o caucho e os pneumáticos usados, tanto no plano material como no enerxético, son numerosas. Por iso, recomenda utilizar varias desas tecnoloxías paira reducir o máis posible os residuos xerados polos pneumáticos, que nestas últimas décadas fóronse acumulando.

As tecnoloxías que permiten valorizar o caucho e os pneumáticos usados, tanto no plano material como no enerxético, son numerosas

Os residuos agroalimentarios tamén poden valorizarse de múltiples maneiras. Por exemplo, o proxecto europeo Awarenet, no que participa o centro tecnolóxico vasco Gaiker, estuda as grandes posibilidades de valorización dos residuos xerados nos sectores cárnico, pesqueiro, lácteo, vitivinícola e de procesado de vexetais paira a obtención de biocombustibles, fertilizantes e emendas orgánicas ou produtos químicos e alimentarios de alto valor, entre outros.

Neste sentido, a gran variedade de residuos producidos nestes sectores abre un campo de investigación enorme. Por exemplo, un grupo de investigadores do Instituto de Fermentacións Industriais do Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC) desenvolveu un método que permite obter lactulosa a partir da casca de ovo. A lactulosa é un azucre sintético que se usa como laxante, como complemento do penso paira alimentación animal e tamén como tratamento de encefalopatías humanas de orixe hepático.

Pola súa banda, os expertos do sector madeireiro lembran as vantaxes de valorizar os residuos forestais. Nunha conferencia organizada polo Centro Nacional de Enerxías Renovables (CENER), asegurábase que o uso, en España e outros países do Sur de Europa, de biocombustibles sólidos obtidos a partir de residuos forestais paira aplicacións de calefacción, auga quente e aire acondicionado de uso doméstico reduciría á metade a factura dos consumidores pola utilización de gasóleo.

Vantaxes e inconvenientes

Os Sistemas Integrados de Xestión (SIG) afirman que as cifras de recollida e reciclaxe aumentan ano tras ano, aínda que segundo a responsable de Residuos de Ecoloxistas en Acción pode deberse porque tamén aumentan as cantidades de residuos xeradas, principalmente na fracción envases e aparellos eléctricos e electrónicos (RAEE). En calquera caso, Leticia Baselga considera positivo valorizar os residuos “se non se trata de incineración, e si redúcese e reutiliza antes de reciclar-valorizar.”

Vantaxes e inconvenientesLuís Palomino, de ASEGRE, destaca como principal vantaxe da valorización a redución da demanda de recursos naturais, como metais, plásticos, combustibles fósiles, e a minimización do impacto ambiental xerado pola súa extracción e transformación en materias primas.

En canto aos inconvenientes, o Secretario Xeral de ASEGRE afirma que a principal pega destes sistemas é que as operacións de recuperación teñen un custo maior que as súas alternativas, o que obriga a financialas mediante o prezo da materia resultante ou os sistemas integrados de xestión. No entanto, subliña que “si temos en conta o aumento dos prezos de determinadas materias, como o ferro, o cobre e especialmente o petróleo, en máximos históricos, poida que nun futuro non moi afastado esta situación equilíbrese.”

Segundo Greenpeace, a pesar de que a fracción orgánica nos lixos supón un 48,9%, o seu aproveitamento a través da compostaxe é do 7,89%

Pola súa banda, o informe de Greenpeace é moito máis crítico e considera que o actual modelo de xestión dos residuos en España “se desmorona” ao analizar a súa eficiencia, é dicir, onde acaban realmente os residuos. Os responsables da organización ecoloxista aseguran que a porcentaxe de residuos que se reutiliza ou recicla apenas chega ao 10%. Por exemplo, a pesar de que a fracción orgánica nos lixos supón un 48,9%, o seu aproveitamento a través da compostaxe é do 7,89%. Así mesmo, afirman que os datos ofrecidos polas fontes oficiais que achegan información sobre os residuos non utilizan os mesmos criterios e son pouco fiables.

Como solución a este problema, os ecoloxistas apuntan novos plans de residuos que se impoñan como meta aproveitar todos os residuos como materia prima, paira o que se deberían adoptar medidas de prevención, reutilización e reciclaxe.