Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Conducir a idade avanzada

O 8,3% dos condutores que circulan no noso país é maior de 65 anos
Por miren 18 de Outubro de 2005

A española é una sociedade cada vez máis envellecida. Máis do 8% dos condutores que circulan no noso país é maior de 65 anos, coas limitacións físicas e psicolóxicas que iso supón. Aínda que está regulado cando este segmento de idade debe abandonar a vida laboral ou pasar a formar parte da terceira idade, non está especificado cando é bo momento paira deixar de porse ao volante dun coche. E aínda que se demostrou que cos anos os reflexos paira conducir diminúen, a lexislación non especifica un límite de idade paira conducir. Por esta razón é necesario seguir unhas pautas que permitan una condución segura, entre as que se inclúen as revisións médicas periódicas, a recomendación de non conducir con condicións adversas e a necesidade de extremar as precaucións en todo momento.

Regulamento sen límite de idade

Segundo datos da Dirección Xeral de Tráfico (DXT), dos preto de 20 millóns de condutores rexistrados en España en 2002, 1.657.352 cumpriron os 65 anos. Esta cifra representa o 8,36% do total e reflicte un constante envellecemento do censo de condutores, en liña co experimentado pola sociedade en xeral. Con todo, e a pesar de estar constatado que o aumento de idade provoca limitacións físicas e psíquicas, o Regulamento Xeral de Condutores non establece un límite de idade paira deixar de conducir

O Regulamento Xeral de Condutores non establece un límite de idade paira deixar de conducir

. Aínda que, como indica Juan Antonio Sánchez-Trillo, psicólogo do departamento de Seguridade Viaria do Real Automóbil Club de España (RACE), “o permiso de condución está sometido a revisións psicofísicas periódicas, incrementándose a frecuencia de devanditas revisións a medida que a idade avanza”. Deste xeito, até os 44 anos o permiso prorrógase cada dez anos, entre os 45 e os 69 anos a revisión é cada cinco anos e a partir dos 70 anos prorrógase cada dous anos.

Regulamento sen límite de idade

No entanto, segundo matiza o experto, o período normal de vixencia das diversas clases de permisos e licenzas de condución poderá reducirse si, ao tempo da súa concesión ou prórroga da súa vixencia, compróbase que o titular padece una enfermidade ou deficiencia que, aínda que de momento non lle impida conducir e goce de todas as facultades, pode ser susceptible de agravarse. As causas máis frecuentes paira denegar o permiso de condución a persoas maiores son a deterioración visual (glaucoma, cataratas), certas patoloxías cardiovasculares e neurológicas (ictus, Parkinson) e, en idades moi avanzadas, a deterioración cognitiva (inicios de demencia).

Entre outras alteracións, a medida que se envellece, a percepción da realidade comeza a ser máis deficiente, provocando que a persoa non teña toda a información nun caso extremo, ou que tarde máis en reaccionar, provocando situacións que aumentan o risco de sufrir un accidente. Cales son as principais limitacións dos condutores maiores?

Limitacións

Segundo os expertos da DXT e o psicólogo do departamento de Seguridade Viaria do RACE, existen una serie de limitacións entre as persoas da terceira idade á hora de porse ao volante:

  • Deterioración sensorial: Principalmente visual e auditivo. A agudeza visual estática e dinámica sofre unha clara deterioración, redúcese o campo visual periférico e o movemento angular, así como a visión da cor, a acomodación, a sensibilidade ao deslumbramiento? Ademais, aparecen patoloxías oculares (cataratas e glaucoma). Ademais prodúcese unha deterioración auditivo, afectando sobre todo á captación da procedencia do son.
  • Procesamiento cognitivo: Entre as deterioracións cognitivas máis frecuentes destacan a deterioración no nivel de vixilancia (fatiga e tempo de recuperación), a falta de atención selectiva, fallos na memoria a curto prazo, dificultade de recoñecemento e a falta de flexibilidade paira adaptarse a novas situacións.
  • Retardación na toma de decisións e o sistema motor: Aumenta o tempo de reacción motora, prodúcese una perda de reflexos e falta de axilidade motriz. Ademais, hai que ter en conta os efectos secundarios dos fármacos, que afectan moito máis ás persoas maiores e son habituais nesta etapa da vida.

No estudo “A seguridade viaria das persoas maiores na poboación española”, realizado pola Dirección Xeral de Tráfico, destácase que os condutores maiores que teñen algunha limitación utilizan estratexias paira compensalas, como o repaso ao Código da Circulación, preguntar, saír acompañados, parar e consultar o mapa ou facer un plano do percorrido. En moitos casos, estas compensacións fan que os problemas pasen desapercibidos ou que non existan paira o condutor de idade. Segundo indica o estudo, as condicións ambientais tamén supoñen una fonte de limitación paira os maiores

As condicións ambientais tamén supoñen una fonte de limitación paira os maiores

, que en maior medida temen ao mal tempo (69% dos maiores) ou conducir de noite (57% dos condutores de máis de 65 anos). Por iso, como reflicte o informe, os condutores maiores adoitan conducir por vías con boa iluminación (82%), boa sinalización (76%) e que se atopan ben asfaltadas (74%).

A diminución da capacidade espacial é tamén patente conforme pasan os anos, e como indica o estudo, un 21% dos condutores maiores teñen dificultades paira aparcar, sobre todo paira calcular o espazo (62% das veces) e paira mover o vehículo cara atrás (38% das veces). Compensan estas dificultades aparcando en batería, en lugares sinxelos (67%) ou tomándose tempo e aparcando con tranquilidade (36%). Un 28% dos condutores de idade recoñecen tamén experimentar dificultade nos adiantamentos. Tamén neste caso desenvolven estratexias paira superar a dificultade e adoitan esperar a estar seguros paira adiantar.

Aínda que non todas as persoas que chegan a unha idade avanzada atópanse no mesmo estado, como asegura Juan Antonio Sánchez-Trillo, existen unhas pautas xerais paira poder conducir con seguridade conforme pasan os anos:

  • Facerse revisións médicas periódicas: Deben facer especial fincapé na vista (o 90% do procesamiento estimular paira a condución é adquirido pola vista), sen descoidar as revisións auditivas.
  • Ser conscientes das limitacións da idade: Non convén realizar viaxes longas, así como conducir en condicións que esixan recursos psicofísicos excesivos, como a condución nocturna ou en condicións meteorolóxicas extremas (choiva, neve, néboa, etcétera)
  • Realizar una condución defensiva: É dicir, deben asegurarse ben as manobras, prestar una atención especial ás normas de circulación e levar a cabo una condución estratéxica (planificar os desprazamentos, conducir con boa luminosidade, elixir o mellor traxecto, circular por vías en bo estado).

A pesar de todas as recomendacións, son moitos os maiores que senten “en plena forma” e non son capaces de asumir que os anos pasan e as súas habilidades deterióranse. Como pode afectar psicoloxicamente a estas persoas que se lles indique a conveniencia de deixar de conducir?

Consecuencias psicolóxicas

Uno dos maiores problemas na etapa madura, unido ás limitacións da idade, é o exceso de autoconfianza, baseado na idea de que a experiencia substitúe á deterioración. Por este motivo, segundo asegura o experto do RACE, una retirada do permiso de conducir pode “prexudicar a autoestima e a confianza da persoa”. Con todo, na maior parte dos casos, é o condutor maior quen recoñece as súas limitacións paira conducir con seguridade e quen progresivamente vai cambiando de rol nos seus desprazamentos, pasando de condutor a pasaxeiro. “Deste xeito evita conducir en longas viaxes e só utiliza o vehículo paira desenvolverse na súa contorna”.

Pola súa banda, a psicóloga María Rodríguez, do Centro de Estudos e Terapia do Comportamento de San Sebastián, considera que a primeira reacción dunha persoa maior é non aceptar que a renovación do carné haxa que facela en períodos de tempo máis curtos

A primeira reacción dunha persoa maior é non aceptar que a renovación do carné haxa que facela en períodos de tempo máis curtos

, xa que é difícil asumir que a idade produce limitacións. E son moitos quen as tentan ocultar ou disimular. Tamén reaccionan con enfado cando non pasan o test psicolóxico e tenden a enfrontarse co centro psicotécnico. Nos peores casos, como asegura María Rodríguez, esta situación pode producir un trastorno de estado de ánimo que necesitaría ser tratado por un profesional.

Paira soportar a situación, ambos os expertos subliñan a importancia de “contar co apoio familiar” e ter en conta que aínda que chegar a unha idade avanzada non signifique ter que “aparcar o coche paira sempre”, pódese manter una vida activa e continuar facendo as mesmas cousas coas que gozaba mesmo no caso de que deba deixar de conducir. Quizais sexa un bo momento paira redescubrir a cidade paseando polas súas rúas, ou utilizar os transportes públicos, que en todas as localidades teñen descontos paira as persoas maiores.