Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

Lucro cesante: valorar canto se deixa de gañar debido a un accidente

Do dano futuro só se pode valorar a súa probabilidade, o que provocou una situación de arbitrariedade denunciada tanto polas vítimas como pola aseguradoras
Por Marta Molina 17 de Abril de 2009
Img funeral
Imagen: Niels Rameckers

Os accidentes de tráfico non só deixan secuelas físicas e emocionais, tamén provocan perdas futuras, e non é fácil medir ou valorar o dano que una fatalidade na estrada podería ocasionar en tempos vindeiros. A indemnización do diñeiro que se deixaría de gañar leva o nome de lucro cesante, e resarce a ganancia patrimonial que deixa de obterse.

Perda futura

En termos monetarios, lucro cesante é o diñeiro que se gañou de non suceder un dano. Por exemplo, o comerciante cuxa mercadoría foi destruída como consecuencia do accidente de tráfico pode reclamar o prezo da mesma, así como o beneficio que obtivese; o futbolista que perde as pernas nun sinistro queda sen a súa principal ferramenta de traballo; o opositor que, a consecuencia dun choque na estrada, non chega a tempo ao exame; o avogado que se perde a vista dun xuízo oral…

Con realidades valoradas nun futuro, de maneira hipotética, como se pode estimar de maneira exacta que se perde, e en que cantidades cando se traballa con posibilidades? Do dano futuro só se pode valorar a súa probabilidade, porque este non se materializou aínda. Iso creou una situación de arbitrariedade, denunciada tanto polas asociacións de vítimas como polos encargados de abonar esas contías, as aseguradoras, que reclaman una mellora destas indemnizacións.

Un sistema de valoración obsoleto

Un recente estudo da Universidade de Granada asegura que España é o único país da Unión Europea onde non se indemniza correctamente o lucro cesante das vítimas de accidentes de tráfico. Os tribunais son xenerosos á hora de indemnizar os danos morais, pero restritivos cos patrimoniais, segundo indica Javier López, autor do citado informe. Cando ten lugar un accidente de tráfico con prexuízos persoais, a xurisprudencia distingue entre:

  • Danos emerxentes actuais: gastos de hospitalización.
  • Lucro cesante: trastornos derivados da imposibilidade da vítima paira traballar mentres dura a convalecencia.
  • Dano emerxente futuro: gastos de tratamento por secuelas permanente.
  • Lucro cesante futuro: ganancias que se deixan de percibir como consecuencia da incapacidade.

O modelo de valoración, ademais de anticuado, resulta deficitario, a xuízo do departamento de Dereito Mercantil desta universidade, aspecto que recoñece a Dirección Xeral de Seguros do Ministerio de Economía. Os máis de 12 anos de antigüidade deste patrón convérteno en ineficiente, o que carrexa situacións inxustas, tal como denuncian desde a Asociación Estatal de Vítimas de Accidentes DIA.

Os tribunais son xenerosos á hora de indemnizar os danos morais, pero restritivos cos patrimoniais

Desde a Unión Española de Entidades Aseguradoras e Reaseguradoras(Unespa) sinalan que o ‘Sistema español paira a Valoración do Dano Corporal en Accidente de Tráfico’, máis coñecido como o Baremo, quedou obsoleto e urxe actualizalo porque a realidade siniestral cambiou de maneira substancial.

Xa emprendida pero aínda en cueiros, a reforma lexislativa camiña a paso lento. A regulación supuxo un claro beneficio tanto paira quen debía pagar os danos, particularmente paira os aseguradores porque lles permitía poder facer os seus cálculos de provisións técnicas de forma máis racional e segura, como paira as vítimas, porque as exoneraba dos problemas que expón a proba do lucro cesante, como recoñecen desde a Dirección Xeral de Seguros do Ministerio de Economía. Deste xeito, os demandantes xa non están obrigados a acreditar as ganancias das que se viron desprovistos, xa que o lexislador establece unhas pautas de enjuiciamiento que exoneran da súa proba ou a facilitan fixando criterios obxectivos do prexuízo medio que soporta una persoa nunha situación similar. Agora ben, o sistema facilita o resarcimiento do lucro cesante pero tamén o limita. Coa aprobación da lei en 1995, fixouse un tope paira as indemnizacións. Ese teito foi declarado inconstitucional no que se refire á incapacidade temporal tras a sentenza 181/2000 do Tribunal Constitucional, na que estimou contraria a dereito. E ese límite é o que se pretende emendar.

Subida de tarifas

A Dirección Xeral de Seguros iniciou os contactos paira modificar o sistema de indemnizacións ás vítimas de accidentes de tráfico en novembro de 2008, para que tivese en conta de forma definitiva o lucro cesante.

O tempo transcorrido desde a entrada en vigor do Baremo, a evolución do nivel de vida dos cidadáns españois, así como o conxunto de reformas que se emprenderon no ámbito comunitario en relación co seguro do automóbil nos últimos tempos (en especial a Quinta Directiva do seguro de automóbiles), tendentes a incrementar a protección ás vítimas mediante a garantía dunha indemnización suficiente, xustifican a conveniencia de analizar e revisar o sistema paira a valoración dos danos e prexuízos causados ás persoas en accidentes de circulación con obxecto de introducir, no seu caso, as modificacións necesarias.

O sector aproba a necesidade de reforma e hai consenso. Administración, aseguradoras e vítimas entenden que o sistema actual non ampara suficientemente certos supostos derivados dos cambios no modelo da familia tradicional, por exemplo o ter en consideración ás parellas de feito á hora de conceder una indemnización.

As aseguradoras apoian a necesidade da actualización, pero alertan dunha consecuente subida de tarifas; desde Unespa suxiren fixar un tope máximo. A patronal apoia un método máis xusto e equilibrado que o actual, no que coincide coas asociacións de vítimas, pero matiza que o incremento repercutirá no custo dos seguros dos automóbiles porque as indemnizacións “pagámolas todos”. Cos seus reservas, as vítimas avogan por unha maior protección económica paira os lesionados máis graves, especialmente paira as familias que perden a un dos seus compoñentes que achegan ingresos ou traballo ao núcleo familiar.

Lexislación restritiva

Lexislación restritivaA diferenza de España, en case todos os países europeos búscase a reparación completa dos danos persoais en casos de accidentes de circulación, segundo explica Javier López. Os danos económicos son reparados sen restricións en Reino Unido, Alemaña, Francia e Italia. Os tribunais destes países móstranse abertos á hora de fixar indemnizacións por lucro cesante, mentres que os danos puramente morais son valorados de forma máis arbitraria e restritiva nestes países do que se fai en España, segundo os datos do informe da universidade granadina.

O noso país seguiu a tradición da interpretación restritiva do chamado lucro cesante, provocando un plus na dificultade que implica a súa íntegra satisfacción, algo que, a xuízo do experto, “non debería ocorrer nos supostos nos que a proba da perda quede suficientemente acreditada”. E é que o sistema legal valorativo establecido polo Texto refundido da Lei de Ordenación e Supervisión do Seguro Privado non aclarou se a indemnización polo concepto de lucro cesante nos casos de falecemento, lesións permanentes ou incapacidade temporal da vítima, esgotábase cos factores correctores do Baremo.

A proba obxectiva

O lucro cesante entraña dificultades de proba: o dano non se materializou aínda, de forma que só se pode estimar a súa probabilidade. Deben probarse as ganancias que deixaron de obterse e en que cantidade. Así, por exemplo, o propietario e condutor dun taxi vaise a ver privado de ganancias durante o tempo en que resulte imposibilitado paira conducilo. Por conseguinte, a proba da existencia de ganancias frustradas nestes casos é fácil: basta con acreditar que o danado é o titular dun auto-taxi e que vai resultar impedido paira exercer o seu oficio ou ben paira utilizar o vehículo paira tal fin.

Desde a Dirección Xeral de Seguros propoñen incluír un sistema obxectivo de reparación baseado en regras concretas de tasación. Aínda que e polo xeral a indemnización por lucro cesante admítese de primeiras, a xurisprudencia esixe una carga probatoria moito maior. Impera a cautela.

O lucro cesante entraña dificultades de proba porque o dano non se materializou aínda

Noutros ordenamentos xurídicos autorízase expresamente ao xuíz a usar criterios de equidad paira cuantificar o dano se non foi posible probalo. Os tribunais non fixaron un criterio único, e depende en gran medida das circunstancias e das probas de cada caso concreto. Se o dano foi dentro de una relación contractual, dependerá tamén dos termos pactados.

Pero, por diante mesmo da proba, o principal reto da reforma paira a valoración do lucro cesante son os recursos. Aumentalos ou redistribuílos? Hai que establecer un tope? Como pagar o lucro cesante? Debería constituír renda paira efectos tributarios como sucede en Chile e Colombia? A Dirección Xeral de Seguros deu a súa palabra de que incorporará ao debate as reclamacións que lle trasladaron as vítimas, para que polo menos una parte dos pagos das indemnizacións fáganse en forma de renda. Con estas interrogantes sobre a mesa, o sector encara una reforma que se presenta ardua pero necesaria.