Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Saúde e psicoloxía > Problemas de saúde

Este artigo foi traducido por un sistema de tradución automática. Máis información, aquí.

A cara oculta da Síndrome de Ulises

A síndrome de Ulises identifícase os problemas psicolóxicos que padece o inmigrante asociados á tensión crónica que se deriva da súa situación

  • Autor: Por
  • Data de publicación: Mércores, 21deNovembrode2007

ImgImagen: Cristina M. Ueno

O Canto V da Odisea, do poeta grego Homero, relata que Ulises «pasaba días sentado nas rocas á beira do mar, consumíndose a forza de pranto, suspiros e penas». Joseba Achotegui, psiquiatra do Servizo de Atención Psicopatolóxica e Psicosocial a Inmigrantes e Refuxiados (SAPPIR), de Barcelona, especifica na súa definición da síndrome que non se trata propiamente dunha depresión, senón dun trastorno no límite entre a saúde e a enfermidade. Vivir nun país afastado falando unha lingua distinta, practicando outros ritos e lucindo uns trazos físicos diferentes aos da poboación residente, non é fácil.

Recalar nos nichos sociolóxicos máis marxinais, acceder ao mercado do traballo polos postos máis desprezados e traballar con salarios irrisorios ou sen vacacións, non axuda, insiste o especialista, a estar san.

Un problema sanitario

Trátase dun reto social que en España ten aínda moito camiño por diante, pero os médicos advirten de que xa supón un problema asistencial. No últimos catro anos incrementouse en case un 4% o número de pacientes inmigrantes atendidos nas consultas de atención primaria por infeccións respiratorias, problemas gastrointestinales, dores musculares ou feridas por accidentes, case sempre ligados á súa precaria situación sociolaboral.

O pasado 9 de novembro, en Valladolid, a sociedade profesional española de médicos de familia fixo público un informe no que se especifica que os centros de saúde e os servizos de urxencias son os primeiros puntos de acceso aos servizos sanitarios dos inmigrantes, e que o idioma e as diferenzas culturais esixen que o médico invista máis tempo nestas entrevistas clínicas que nas demais.

Os expertos aclaran que, aínda que unha mala calidade de vida condiciona por igual a saúde dun nacional que a dun inmigrante, é este último quen enferma facendo fronte a problemas como unha situación irregular de residencia, condicións laborais de alto risco, convivencia en zonas conflitivas, difícil acceso aos servizos sanitarios, falta de información e educación (o índice de analfabetismo non é nada despreciable) ou problemas de comunicación relacionados co idioma.

A atención sanitaria dos inmigrantes está limitada, entre outras, por diferenzas de xénero culturais e dificultades idiomáticas
«Ás enfermidades relacionadas co traballo», explica José Vázquez, coordinador do Grupo de Atención ao Inmigrante da Sociedade Española de Medicamento de Familia e Comunitaria, semFYC, «hai que engadir as psicosomáticas e reactivas, que se derivan do proceso migratorio e que abarcan trastornos pseudodepresivos, insomnio e ansiedade, que en moitos casos non poden superar por simple falta de recursos».

Vázquez anima aos médicos de atención primaria a «aproveitar calquera contacto co sistema sanitario para realizar actividades de prevención e promoción da saúde», e lembra que en 2002 a proporción de pacientes inmigrantes atendidos era só do 1,65% respecto ao total das consultas, mentres que en 2006 pasou a un 5,08%.

Necesidade de cambios

En xeral, subscribe Vázquez, as condicións de vivenda destes pacientes adoitan ser nefastas, e é moi frecuente que o inmigrante desenvolva empregos temporais e en moi malas condicións, converténdose en vítima propicia de accidentes laborais. Con todo, a pesar do aumento da presenza de inmigrantes nas consultas, os médicos quéixanse de que a súa atención non pode ser homoxénea e que está condicionada por unha orixe xeográfica indeterminado, situación administrativa confusa, diferenzas de xénero culturais e dificultades idiomáticas.

Neste sentido, Vázquez ve prioritaria a elaboración de plans de formación que faciliten o coñecemento de todos estes factores. «Na semFYC elaboramos un documento sobre atención ao inmigrante que inclúe un protocolo de atención inicial a estes pacientes en función da zona de procedencia previsible e do tempo que leve no noso país». Devandito documento, explica, ofrece solucións globais e facilita o labor do médico de familia con estas persoas.

Os médicos de familia consideran que é moi importante desterrar o falso mito de que o paciente inmigrante importa enfermidades raras, «xa que o perfil que predomina é o dunha persoa nova e sa». Vázquez admite que a chegada masiva de inmigrantes desde países con elevada prevalencia de enfermidades ou sen programas estendidos de control sanitario e vacinación, favorece a crenza de que poden introducir patoloxías exóticas ao noso país.

No entanto, os datos de que dispoñen os especialistas apuntan na dirección contraria. «A saúde dos inmigrantes que atendemos en España é normalmente superior á da poboación media existente no seu país de orixe, e se subliñamos que aquí é máis fráxil é por problemas relacionados coa diferenza de costumes ou de idioma, e con escasos coñecementos sobre o uso do sistema sanitario que aquí rexe, o que leva tanto a situacións de infrautilización como de uso excesivo», declara Vázquez.

PROPOSTA DE MELLORA

ImgImagen: Tanya McConnell
Entre as propostas da Sociedade Española de Medicamento de Familia e Comunitaria (semFYC) para mellorar a atención sanitaria do paciente inmigrante, destacan a súa plena integración no sistema nacional de saúde, a dotación de recursos humanos e económicos en atención primaria con este fin concreto, a colaboración de mediadores interculturais e intérpretes e a creación do denominado ‘cartafol do inmigrante’. Esta iniciativa funciona xa en Andalucía.

A Xunta dota de ‘cartafoles’ a unha serie de inmigrantes con gran mobilidade xeográfica, redactadas en cinco idiomas diferentes e con información sobre estrutura e funcionamento do Sistema Nacional de Saúde que opera en toda España, sobre organismos aos que acudir para solucionar outros problemas de índole non estritamente sanitaria e unha historia clínica portátil (cibernética), cuxo obxectivo é a transmisión correcta de información entre profesionais sanitarios que atenden en diferentes puntos xeográficos, evitando unha duplicidade de probas diagnósticas e terapéuticas.

«Pero se se quere proporcionar unha atención de calidade aos inmigrantes», reivindica José Vázquez, coordinador do Grupo de Atención ao Inmigrante da semFYC, «débense coñecer as características culturais que os definen». Para iso son imprescindibles estudos epidemiolóxicos no ámbito da atención primaria, centrados na heteroxeneidade existente entre os distintos grupos de inmigrantes, os seus riscos de saúde específicos, as súas actitudes ante a enfermidade ou en que medida aceptan ou rexeitan os servizos de saúde.

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións