Artigo traducido por un sistema de tradución automática. Máis información aquí.

A claudicación do coidador

Coidar a unha persoa dependente implica un sobreesfuerzo físico e emocional que pode afectar a saúde do propio coidador e a súa contorna
Por Montse Arboix 17 de Xullo de 2006

O coidador é aquela persoa que, aínda que non pertence ao mundo sanitario nin se formou como tal, é o responsable do coidado do enfermo dependente no domicilio. A existencia do coidador informal (segundo definición da Organización Mundial da Saúde) é fundamental na nosa sociedade, pero non está exenta de riscos. En moitas ocasións, ao longo do proceso da enfermidade, o coidador sente que queda sen forzas para seguir adiante.

Na actualidade e desde programas de atención domiciliaria realízanse tarefas para diminuír a tensión que causa ter a cargo un paciente no propio domicilio. Xa desde a primeira visita, os profesionais da saúde identifican ao que será o coidador informal, as súas capacidades, aptitudes e dispoñibilidades para facer fronte a esta situación que, ademais, terá unha duración indeterminada.

Os profesionais axudan ao coidador ofrecéndolle toda a información necesaria para facer fronte á situación global do paciente e á evolución da enfermidade. A información concreta dá seguridade, evita visitas innecesarias aos servizos de urxencia e axuda a tomar decisións. Se o coidador sente parte do equipo en canto á planificación de coidados, sentirá máis apoiado, aumentará a súa autoestima e diminuirá a súa ansiedade.

Tamén é importante o ofrecemento de recursos en canto a axudas dispoñibles relacionadas a centros de día, asistentes sociais, grupos de voluntariado e agrupacións de afectados. En todo momento facilítase o contacto cos profesionais para a aclaración de dúbidas ou problemas que poidan xurdir no día a día no domicilio.

Recursos limitados

A dedicación exclusiva que invisten os coidadores nos seus familiares leva un sobreesfuerzo físico e mental de considerables proporcións, que ao mesmo tempo alteran a vida no aspecto emocional, laboral e social. Moitos coidadores teñen a sensación de sentirse física e emocionalmente atrapados e nalgúns casos, mesmo aparecen sentimentos de culpabilidade se pensan neles mesmos. Estas percepcións, a longo prazo, poden provocar claudicación, ou o que é o mesmo, incapacidade para seguir atendendo ás demandas e necesidades do paciente.

Aínda que hai situacións que acaban en ingresos hai que rexeitar sensacións de culpabilidade e abandono

Entre os elementos que favorecen esta claudicación atópanse non dispor dos recursos adecuados para dar os coidados necesarios, preocupación excesiva pola enfermidade, sentimentos contraditorios polo feito de abandonar outros roles (como esposa, nai ou profesional), aparición de conflitos familiares ou alteración da relación coidador-paciente por tensión ou nerviosismo, entre outros.

Os sinais de alarma van desde a aparición de sentimentos de tristeza, apatía, depresión ou de atoparse ao límite das súas forzas, insomnio, perda de apetito ou peso, irritación ou aparición de somatizacións (dores de cabeza, estómago, palpitaciones…) e a consecuente automedicación.

Algunhas solucións

Nas primeiras etapas como coidador, poucas persoas están preparadas nin tampouco son conscientes das responsabilidades que irán asumindo. No posible e a partir do núcleo familiar sería necesario repartir as tarefas cos outros membros dispoñibles, de forma clara e precisando quen vai facer que. Esta decisión diminúe os conflitos e a tensión dentro da familia.

Participar nos coidados dunha persoa non autónoma significa perder parcelas da propia vida cotiá debido ao gran tempo que se debe empregar. É común que os coidadores se esquezan de se mesmos, deixando apartados aqueles aspectos importantes relacionados cos seus propios intereses e necesidades como unidade funcional. Mesmo se dan casos de abandono do traballo para dedicar máis atención ao paciente. É imprescindible, aínda que dificultoso en determinadas ocasións, que o coidador siga mantendo as súas relacións sociais e de lecer para fortalecer o seu benestar emocional.

Desde o sistema sanitario prográmanse actividades que van encamiñadas a evitar ou diminuír o sobreesfuerzo do coidador. Ocasionalmente recórrese a ingresos temporais do paciente para permitir ao coidador recuperarse física e psíquicamente. É imprescindible que se preste apoio para axudar a expresar as súas emocións e a posible frustración asociada ao rol de coidador. Igualmente, desde o equipo asistencial, e ante un caso de potencial claudicación, procúrase distribuír as tarefas entre os distintos familiares e se non é posible, proponse a presenza dunha traballadora familiar para que axude nas tarefas do fogar e do paciente.

Aínda así, moitas situacións de longa duración acaban en ingresos definitivos en centros xeriátricos ou sociosanitarios. Pero mesmo nestes casos, é de suma importancia o tempo que o paciente permaneceu na súa casa coa familia, e hai que aceptar o ingreso como unha alternativa, rexeitando calquera tipo de sensación de culpabilidade e abandono.

QUEN É O COIDADOR

Img tristeza1Por tradición, a familia asumiu unha parte importante nos coidados das persoas maiores, de pacientes con enfermidades crónicas incapacitantes, que viven ou non, no mesmo domicilio. Pero dentro do núcleo familiar estas tarefas nunca estiveron repartidas de forma ecuánime entre os seus membros. Segundo datos extraídos do informe do Imserso de 2004, o 82% dos coidadores son mulleres. Desta porcentaxe, un 43% son as fillas, un 22% son esposas e aproximadamente o 8% son noras do paciente. A idade media das coidadoras é de 52 anos, aínda que o 20% superan amplamente a sesentena.

Ademais, o 60% dos coidadores informais non comparte a tarefa con outras persoas, sexan da familia ou non. A rotación familiar ou substitución do coidador principal dáse en moi poucos casos. A maioría están casados, comparten domicilio co paciente dependente e ten unha percepción de prestar coidados de forma permanente e continua. Por esta razón, a valoración sanitaria a domicilio de calquera persoa con algún tipo de discapacidade importante, física ou psíquica, que requira de axuda de coidadores, ha de incluír tanto a avaliación do propio paciente como da persoa encargada do seu coidado.

O aumento da esperanza de vida e o consecuente envellecemento da poboación, que vai asociado a múltiples enfermidades crónicas e incapacitantes, e a redución da estancia hospitalaria son factores que determinan que un dos servizos esenciais en canto a sanidade refírese sexa a atención sanitaria a domicilio. E para que esta atención sexa de calidade é necesario contar coa presenza do coidador informal.